I GSK 850/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Joanna Salachna po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Sp. k. w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 766/24 w sprawie ze skargi K. Sp. k. w C. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 września 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 766/24 oddalił skargę K. sp.k. w C. (dalej "strona", skarżący", "spółka", "beneficjent") na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za wrzesień 2023 r. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wydał w dniu [...] stycznia 2024 r. postanowienie nr [...], którym odmówił K. sp. z o.o. zp. k. w C przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Wn-D) za wrzesień 2023 r. Postanowienie zostało wydane na podstawie art. 123 § 1 w związku z art. 58 oraz art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: "k.p.a." oraz art. 45 ust. 3a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.) dalej "ustawa o rehabilitacji" oraz § 4 ust. 1 oraz ust 4 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. 2021 r. poz. 1) dalej: "rozporządzenie w sprawie dofinansowania" po rozpatrzeniu wniosków strony nadanego w dniu 30 października 2023 r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w świetle postanowień zawartych w art. 58 § 1 i 2 k.p.a. uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie trzy przesłanki, a mianowicie: wniesienie przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przeszkody, która uniemożliwiła mu dochowania terminu, jednocześnie z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której określony był termin oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Samo wniesienie prośby przez stronę nie stanowi przesłanki umożliwiającej przywrócenie wnioskowanego terminu, koniecznym jest bowiem także uprawdopodobnienie, że niedochowanie terminu nastąpiło bez winy beneficjenta. Zdaniem organu strona występując z wnioskiem o przywrócenie terminu na złożenie dokumentu/ów Wn-D za ww. okres nie spełniła przesłanek zawartych w art. 58 § 1 k.p.a. warunkujących jego przywrócenie. Strona nie uprawdopodobniła, że powstałe opóźnienie w przekazaniu przedmiotowego wniosku Wn-D nastąpiło bez jej winy. Biorąc powyższe pod uwagę nie można uwzględnić żądania wnioskodawcy. Następnie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 6 lutego 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 766/24 ją oddalił. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, który stwierdził, że do przekroczenia terminu na złożenie wniosku Wn-D za ww. miesiąc doszło z winy strony. Podkreślił, że zgodnie z art. 26c ust. 1a ustawy o rehabilitacji, oprócz elektronicznej formy przekazania wniosków o dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, dokumenty te mogą zostać złożone, również w formie pisemnej. Zatem w sytuacji problemów z komputerem, czy też awarii systemu, strona mogła, również sporządzić wniosek w formie pisemnej wysłać go za pośrednictwem poczty. Dbający należycie o swoje sprawy przedsiębiorca nie powinien zakładać, że awaria komputera nigdy nie nastąpi, czy też jeśli nastąpi to w dniu nie powodującym trudności w prowadzeniu spraw spółki. Następnie skarżący, w trybie art. 173 § 1 ustawy z prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a) zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06 września 2024 r. o sygnaturze akt V SA/Wa 766/24. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a przez bezpodstawne oddalenie skargi i niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poniżej wskazanych naruszeń, w sytuacji gdy istniały podstawy do jej uwzględnienia oraz uchylenia lub zmiany zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia przez organ: a) art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez brak przywrócenia terminu, mimo że skarżący spełnił wszystkie przesłanki implikujące przywrócenie tego terminu, w szczególności uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy; b) art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez rażące i bezprawne przekroczenie granic uznania administracyjnego; c) art. 58 § 1 i § 2 k.p.a poprzez zdecydowanie zawężającą wykładnie regulacji związanych z przywróceniem terminu; d) art. 7 k.p.a w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności przedmiotowej sprawy i naruszenia zasady prawdy materialnej oraz jej gwarancji, a w szczególności: brak podjęcia przez organy najdalej idącej inicjatywy i wnikliwości w badaniu stanu faktycznego; e) art. 8 § 1 k.p.a poprzez prowadzenie przez organy postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej oraz z naruszeniem zasady proporcjonalności i równego traktowania; f) art. 6 k.p.a poprzez narzucenie na stronę obowiązków niewynikających z powszechnie obowiązującego prawa takich jak obowiązek wykonywania kopii zapasowych kluczy/certyfikatów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację zarzutów i wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości w trybie art. 188 p.p.s.a i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za wrzesień 2023 alternatywnie 2. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości w trybie art. 185 § 1 p.p.s.a i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Zgodnie z art. 176 § 2 p.p.s.a oświadczył , że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia, tamże). Wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wywołane wniesioną skargą kasacyjną nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy, a którymi związanie polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niewyartykułowane przez skarżącą naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii oceny, czy Prezes Zarządu PFRON prawidłowo ocenił podawane we wniosku okoliczności mające na celu uprawdopodobnienie braku winy spółki w uchybieniu terminu. Z analizy zaskarżonego wyroku, a także zaskarżonego postanowienia Prezesa Zarządu PFRON z [...] stycznia 2024 r., wynika, że w sprawie nie jest kwestią sporną zachowanie przez skarżące siedmiodniowego terminu do złożenia podania o przywrócenie terminu (art. 58 § 2 k.p.a.). Bezsporne jest również, że skarżące wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dokonały czynności, dla której przewidziany był uchybiony termin. Zarówno Prezes, jak i WSA w Warszawie, nie zakwestionowały również wiarygodności twierdzeń skarżących, popartych przedłożeniem faktury z serwisu komputerowego uzasadniając awarią sprzętu komputerowego i załączając fakturę VAT Nr [...] wystawioną w dniu 26 października 2023 r. W tym kontekście za bezzasadne należy uznać sformułowane w punkcie I petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 Spór w niniejszej sprawie nie dotyczył bowiem ustalenia faktów lub oceny dowodów, ale dokonania oceny prawnej ustalonego niewadliwie i bezspornego w istocie stanu faktycznego. Zdaniem bowiem skarżących kasacyjnie, awaria komputera, winna być uznana za równoznaczną z brakiem winy w uchybieniu terminu. Należy również zaznaczyć że zestawienie w skardze kasacyjnej równocześnie zarzutów naruszenia przepisów art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest wadliwe. Nie można bowiem powoływać sprzecznych ze sobą przepisów, z których jeden stanowi o wyniku rozstrzygnięcia w postaci oddalenia skargi, drugi zaś uchylenia decyzji. Ponadto przepisy art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zawierają przeciwstawne normy wynikowe i regulują sposób rozstrzygnięcia sprawy. Biorąc jednak pod uwagę pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, z. 1 poz. 1), w sytuacji, gdy strona przytoczy, w petitum skargi kasacyjnej, jako zarzut naruszenie przepisów k.p.a., to zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet, w myśl której podstawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie, uchybienie takie nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy rozpoznania tego zarzutu. W związku z powyższym, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., który skład orzekający uznaje za niezasadny, należy przypomnieć, że zgodnie ze wspólną dla wszystkich procedur (administracyjnych, sądowych) zasadą formalizmu, do istoty czynności procesowych stron należy dokonywanie ich w terminach określonych w przepisach prawa. Postępowanie administracyjne stanowi bowiem pewien ciąg uporządkowanych i sformalizowanych czynności organów oraz stron, które to czynności zmierzają do rozstrzygnięcia danej sprawy, co do zasady, poprzez wydanie decyzji (art. 1 oraz art. 104 k.p.a.). Ujęcie tych czynności w określone ramy czasowe jest warunkiem niezbędnym do realizacji takich zasad ogólnych, jak w szczególności zasada legalizmu (art. 6 k.p.a.) oraz zasada szybkości (art. 12 k.p.a.). Ustawodawca przewidział równocześnie, że w pewnych wyjątkowych przypadkach uchybienie przez stronę terminu nie powinno rodzić dla niej negatywnych skutków. Stąd też w art. 58 § 1 k.p.a. wprowadzono możliwość przywrócenia terminu, jeżeli jego uchybienie nastąpiło bez winy strony. Z wykładni językowej tego przepisu wynika, że warunkiem koniecznym do uwzględnienia podania o przywrócenie terminu jest brak jakiejkolwiek winny strony. Należy przyjąć, że na gruncie art. 58 § 1 k.p.a. każdy stopień winy, w tym w postaci najlżejszej nie wyłączając zwykłego niedbalstwa, uzasadniania wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu. Dla przywrócenia terminu niezbędne jest wykazanie, że uchybienie terminu zostało spowodowane przyczynami niezawinionymi przez stronę, a nadto przeszkód w dochowaniu terminu nie można by było usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. np. wyrok NSA z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 278/18 oraz wyrok NSA z 10 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 1173/19, CBOSA). Tak surowe zasady przywracania terminu znajdują w pełni uzasadnienie w wykładni systemowej, w tym przywołanej wyżej zasadzie formalizmu oraz ogólniej zasadzie prawa vigilantibus iura scripta sunt (prawo powinno zapewniać ochronę tylko tym, którzy należycie korzystają ze swoich uprawnień), obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym (wyrok z 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt II OSK 2919/20, zob. np. postanowienie NSA z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II GNP 1/20, tamże). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r. II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminowi zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, na co zwraca uwagę autor w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego. Należy jednak podkreślić, że jednocześnie uprawdopodobnienie winno dotyczyć takich okoliczności, które pozwalają na przyjęcie braku winy strony w uchybieniu terminu. Zatem, aby przywrócić termin strona powinna wskazać takie okoliczności, których wystąpienie było niezależne od jej woli i uniemożliwiało jej dopełnienie czynności. Ponadto powinna wskazać okoliczności świadczące o podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Niezależnie od możliwości utworzenie kopii zapasowych najważniejszych danych i informacji niezbędnych do prowadzenia działalności (do czego strona nie była zobowiązana), prawidłowo zaakceptował Sąd I instancji wyjaśnienia organu, że w razie ewentualnych problemów z przekazaniem wniosku drogą internetową strona mogła skorzystać w przewidzianym prawem terminie z jednorazowej możliwości wysłania wniosku papierowego, którą przewiduje art. 26c ust. 1a ustawy o rehabilitacji. W razie awarii systemu komputerowego, zgodnie z przywołanym przepisem jest to dopuszczalne bez rezygnacji z elektronicznej formy komunikacji z Funduszem oraz istnieje możliwość pobrania wniosku z ogólnodostępnej strony internetowej PFRON-u, wydrukowania go z dowolnego komputera o po ręcznym wypełnieniu, wysłanie go za pośrednictwem poczty. Wypełnienie nawet częściowo wniosku i informacji, a więc wniosku niezawierającego wszystkich danych stanowiłoby potwierdzenie staranności i dbałości o własne sprawy i nie doprowadziłby do uchybienia terminowi. Tym samym zupełnie bezzasadne okazały się zarzuty skargi. Strona bowiem zapomina, że to ona sama ma obowiązek uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu organu, a nie organ. To skarżąca powinna przedstawić zarówno odpowiednią argumentację, jak i dowody ją potwierdzające wskazujące na brak winy, a rolą organu będzie jedynie ocena tych okoliczności. Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że ze swojej roli organ wywiązał się prawidłowo. Organ wyjaśnił przesłanki jakimi kierował się przy wydaniu postanowienia oraz powody, dla których nie uznał zasadności twierdzeń strony. Również zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia i został właściwie oceniony co prawidłowo zaakceptował Sąd I instancji. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.