I GSK 990/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Po 694/19 w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 25 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Po 694/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w wyniku rozpoznania skargi K. D. (dalej powoływany także jako: "zobowiązana", "skarżąca"), oddalił jej skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: - na zasadzie art. 174 pkt. 1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2002 r. nr 153 poz. 1270 z późn. zm. zwaną dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej powoływana jako: "u.s.u.s.") poprzez niewłaściwe zastosowanie i dowolne ustalenie przez Sąd w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, w sytuacji nie odniesienia się do kwestii istnienia należności z tytułu składek, objętych wnioskiem skarżącej o umorzeniu z uwagi na ewentualnie ich przedawnienie. Wskazując na powyższe, strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzeniu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Odnosząc się do zarzutów dotyczącego braku jednoznacznego wyjaśnienia kwestii ewentualnego przedawnienia zobowiązań skarżącej względem ZUS, wskazać przede wszystkim należy, że w orzecznictwie dominuje stanowisko, że w granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., także § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej powoływane jako "rozporządzenie wykonawcze") mieści się kontrola przedawnienia tych składek. Tylko bowiem istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia. W przypadku ich przedawnienia postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21). Zarzut powyższy należało uznać za niezasadny. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób jednoznaczny wynika, że Sąd pierwszej instancji już na wstępie rozważań wskazał, iż przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego następuje z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.). Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział odrębną regulację odnośnie terminu przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, stanowiącą wyjątek od generalnej reguły wynikającej z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., że należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. WSA w Poznaniu słusznie zauważył, iż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności nie jest dopuszczalne badanie zgodności z prawem decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. sąd administracyjny uprawniony jest do kontroli decyzji dotyczącej umorzenia (w tym też odmowy umorzenia należności z tytułu składek). Nie jest natomiast uprawniony do kontroli decyzji w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru. W tym zakresie bowiem zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego (nie zaś administracyjnego), w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd administracyjny, nie jest zatem uprawniony do badania, czy organ w sposób zgodny z prawem przeniósł na skarżącą zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek. Wskazywane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie regulują kwestii przedawnienia czy też przerwania, czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego, gdyż w tym zakresie nie mają zastosowania ani art. 24 ust. 4, 5a i ust. 5b, ani art. 24 ust. 5c u.s.u.s., jako że regulacje te dotyczą zobowiązań płatnika składek, a nie osoby trzeciej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 359/15, wyrok Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 126/12 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2305/11 ). Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek wydana została 29 czerwca 2015 r., to w dniu orzekania w sprawie umorzenia przedmiotowych należności nie upłynął jeszcze 5-letni termin przedawnienia. Podniesiony w tym zakresie zarzut należy zatem uznać za nieuzasadniony. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej, uznał przedstawione w niej zarzuty za nieusprawiedliwione i z tego względu, na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę kasacyjną oddalił.