I GZ 145/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C. [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 3199/24 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów od orzekania w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w W. na akt C. [...] z dnia 29 stycznia 2024 r. nr CPPC-D04.63.15.97.5.2023 w przedmiocie zawarcia umowy o dofinansowanie projektu postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej: Sądem I instancji, WSA lub WSA w Warszawie) postanowieniem z 5 lutego 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 3199/24, oddalił wniosek C. [...] (zwane dalej także: organem) o wyłączenie od orzekania sędziów w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w W. (zwana dalej: skarżącą) na akt C. [...] z dnia 29 stycznia 2024 r. nr CPPC-D04.63.15.97.5.2023 w przedmiocie zawarcia umowy o dofinansowanie projektu dotyczący wniosku o dofinansowanie nr FERC.01.01-IP.01-0124/23. Sąd I instancji uzasadniając wydane postanowienie wyjaśnił, że organ złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziów WSA: Beaty Blankiewicz-Wóltańskiej, Krystyny Madalińskiej-Urbaniak i Piotra Kraczowskiego ze względu na uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. WSA przedstawił uzasadnienie wniosku, treścią którego pełnomocnik organu wskazała, że w dniu 14 marca 2024 r. skarżąca złożyła do WSA skargę na rozstrzygnięcie organu z 28 lutego 2024 r. w przedmiocie pozostawienia protestu bez rozpatrzenia. Skarga ta była rozpoznawana przez WSA pod sygn. akt [...] i stanowiła jedną z dwunastu skarg skarżącej, opartą o tożsamy stan faktyczny, między tymi samymi stronami, a pozostałe rozstrzygnięcia zapadły pod odrębnymi sygnaturami i przed różnymi składami WSA. WSA przyjął wówczas, że skargi uprawniają do dokonania kontroli sądowej odmowy zawarcia umowy o dofinansowanie, tj. aktu z 29 stycznia 2024 r. i rozstrzygnął sprawę co do meritum w tym zakresie. Pełnomocnik wyjaśniała, że wyroki we wszystkich dwunastu sprawach, a co nawet istotniejsze, ich uzasadnienia są tożsame w treści i skutkach prawnych. Na skutek wniesienia przez organ skarg kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wszystkie ww. wyroki i oddalił skargi. Kolejno WSA, powtarzając za uzasadnieniem złożonego przez organ wniosku, wyjaśnił że 15 października 2024 r. skarżąca wniosła kolejne dwanaście skarg do WSA, tym razem na odmowę zawarcia umów o dofinansowanie, tj. na akt z 29 stycznia 2024 r. W ocenie organu kontrola legalności aktu z 29 stycznia 2024 r. niewątpliwie już raz nastąpiła - na etapie rozpoznawania sprawy przez WSA wyrokiem z 22 maja 2024 r. - i dla ustalenia tego faktu irrelewantne wydaje się, że odbyła się ona bez poszanowania procedury. Organ w swym wniosku wskazał sędziów i ich uczestnictwo w składach orzekających w poszczególnych sprawach. Według organu, sędziowie WSA: Piotr Kraczowski, Beata Blankiewicz-Wóltańska oraz Krystyna Madalińska-Urbaniak, z uwagi na orzekanie w sprawach objętych wymienionymi wcześniej dwunastoma skargami, zajęli już stanowisko w kwestii zgodności z prawem odmowy zawarcia umowy o dofinansowanie z 29 stycznia 2024 r. (zaskarżonego w tej sprawie aktu) i nie będą bezstronni. Sędziowie wobec których został złożony rozpoznawany wniosek, przedłożyli oświadczenia iż po ich stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), wyłączające ich z mocy samej ustawy od orzekania w niniejszej sprawie. Ponadto oświadczyli, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, o której mowa w art. 19 p.p.s.a., która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w tej sprawie. W ślad za stanowiskiem orzecznictwa i doktryny Sąd I instancji wyjaśnił, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem podnoszone przez organ zastrzeżenia są chybione i nie wywołują uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem, w konsekwencji nie uzasadniają ich wyłączenia. Sąd I instancji podkreślił, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, ponieważ wątpliwość co do bezstronności sędziego musi znajdować potwierdzenie w realnych podstawach. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł organ, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego zmianę poprzez stwierdzenie że sędziowie objęci wnioskiem zostają wyłączeni od orzekania w sprawie, względnie o uchylenie postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 19 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nie wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów Beaty Blankiewicz - Wóltańskiej, Krystyny Madalińskiej Urbaniak i Piotra Kraczowskiego, w sytuacji gdy w sprawie zaistniały okoliczności tego rodzaju, że wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie od orzekania, a mianowicie sędziowie ci orzekli już uprzednio co do istoty sprawy w przedmiocie zgodności z prawem aktu z 29 stycznia 2024 r.; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku odniesienia się do zarzutów wskazanych we wniosku o wyłączenie sędziego i zaniechaniu wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia, co utrudnia przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia organ przedstawił argumentację na poparcie ww. zarzutów, wskazując m.in., że wbrew twierdzeniom WSA, wykazał w niniejszej sprawie, że wystąpiły okoliczności uzasadniające wątpliwość co do bezstronności sędziów. Ponadto, organ odniósł się do poszczególnych elementów uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Odpowiedź na zażalenie złożyła skarżąca, wnosząc o oddalenie zażalenia organu w całości, z uwagi na jego bezzasadność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy prawa ustanowiono w art. 18 p.p.s.a. W myśl art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 tej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Skarżący obowiązany jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia we wniosku zgłoszonym do Sądu, o czym stanowi art. 20 § 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie istotą sporu jest to, czy Sąd I instancji może orzekać w sprawie ze skargi na akt z 29 stycznia 2024 r. w przedmiocie zawarcia umowy o dofinansowanie, jeżeli uprzednio, wychodząc poza granice zaskarżenia – co zostało dostrzeżone przez Naczelny Sąd Administracyjny – orzekał w sprawie ze skargi na rozstrzygnięcie organu z 28 lutego 2024 r. w przedmiocie pozostawienia protestu bez rozpatrzenia, w składzie osobowym uwzględniającym sędziego, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie. Instytucja procesowa jaką jest wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie stanowi funkcję gwarancyjną, która z założenia ma chronić obiektywizm orzekania przy rozstrzyganiu tej konkretnej sprawy. O ile art. 18 p.p.s.a. dokonuje wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, to stosownie do art. 19 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Przy tym subiektywne odczucia wnioskodawcy nie mogą odnosić zamierzonego skutku wniosku, nawet jeżeli przedstawi on okoliczności, które w jego ocenie stanowią o istnieniu wątpliwości dotyczących bezstronności sędziego, jeżeli obiektywnie sędziemu którego wniosek dotyczy nie można zarzucić choćby podejrzenia o stronniczość. Zatem niewątpliwie przyjmuje się, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek (konkretnych faktów), tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy, i w tym zakresie należy też uznać stanowisko WSA w Warszawie, powołującego stosowne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego za prawidłowe. Odnosząc się do zarzutu nr 1 koniecznym jest wyjaśnienie, czy orzeczenie sądu które zostało następnie uchylone przez sąd II instancji na skutek jego wadliwości proceduralnej należy traktować jako podlegające kontroli instancyjnej w zakresie kontroli merytorycznej. Wbrew stanowisku organu kontrola instancyjna nie nastąpiła, jej zakres dotyczył bowiem kwestii natury procesowej, nie merytorycznej. Naczelny Sąd Administracyjny uzasadniając wydane wyroki w powoływanych przez organ dwunastu sprawach, uchylając wydane w sprawie orzeczenie i oddalając skargę, wyjaśnił że sąd orzekający w pierwszej instancji w tychże sprawach nie posiadał uprawnienia do eliminowania potencjalnych naruszeń prawa na podstawie art. 135 p.p.s.a., a tym samym do orzekania w sprawie zgodności z prawem aktu z 29 stycznia 2024 r. Tym samym NSA nie oceniał legalności aktu z 29 stycznia 2024 r., a zgodność z prawem oceny kontroli przekraczającej granice zaskarżenia dokonanej przez WSA w sprawie w której akt ten został wydany. Stosownie do przepisu art. 185 § 1 i 2 p.p.s.a. powtórne rozpoznanie sprawy będzie miało miejsce wówczas, jeżeli miałoby dojść do jej rozpatrzenia w takim zakresie jaki wcześniej był przedmiotem uchylonego orzeczenia, wobec zaistnienia okoliczności które w ocenie sądu II instancji należało ocenić w odmienny sposób, uzasadniający jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania. Wówczas sąd I instancji, któremu przekazano taką sprawę do powtórnego rozpoznania, powinien ją rozpoznawać w innym składzie. W sytuacji w której sąd II instancji uchyla zaskarżone orzeczenie i oddala skargę, nawet przy uwzględnieniu wyrażonego stanowiska w jego uzasadnieniu przez sąd I instancji w zakresie zagadnienia prawnego podlegającego późniejszej ocenie w odrębnym postępowaniu, nie ma przeszkód aby orzekał ten sam skład sądu. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszego postępowania, wyjaśnić należy że akt z 29 stycznia 2024 r. cechuje się odrębnością, mimo że został wydany w postępowaniu, w którym zapadło rozstrzygnięcie z 28 lutego 2024 r., co zauważył Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok w sprawie ze skargi na to rozstrzygnięcie. Dodatkowo, jako argument przemawiający za nieistnieniem wątpliwości co do bezstronności sędziów należy wskazać złożone przez sędziów objętych wnioskiem oświadczeń z 4 lutego 2025 r., które nie budzą wątpliwości co do prawdziwości. Odnosząc się do zarzutu nr 2 wyjaśnienia wymaga, że o ile Sąd I instancji powoływał fragmenty poszczególnych uzasadnień Naczelnego Sądu Administracyjnego, to jednak dokonał tego w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego postanowienia. Przedstawił bowiem stan faktyczny sprawy, który nie został zakwestionowany przez organ, a i niewątpliwie wykazał też motywy którymi kierował się przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, nawet jeśli opierały się one na dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, w głównej mierze odnoszące się do niewykazania przez wnioskodawcę uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziów o wyłączenie których wnosił organ. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z przyczyn wyżej podanych, nie zachodzą więc okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów. Sąd I instancji dokonał rzetelnej i obiektywnej oceny wniosku złożonego przez organ, a także wskazał z jakich powodów nie uznał go za zasadny, którą to ocenę należy w pełni podzielić. Zasadnie również powołano w zaskarżonym postanowieniu dorobek orzecznictwa i doktryny dotyczący subiektywnego przeświadczenia strony o okolicznościach stanowiących podstawę wyłączenia sędziego. Z tych względów, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.