I GZ 174/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Gl 23/24 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 19 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 23/24, wstrzymał skarżącemu G. J. wykonanie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] listopada 2023 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. W skardze skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] listopada 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gliwice z [...] sierpnia 2023 r., którą to zabezpieczono na majątku skarżącego na poczet przewidywanych należności z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w wysokości 322.484,68 zł oraz odsetek za zwłokę w wysokości 73.341,09 zł w związku z zawartą umową na realizację zadania publicznego związanego z organizacją opieki nad dziećmi do lat 3. W oparciu o uzasadnienie wniosku, jak również mając na uwadze wyjątkowość sytuacji, w których instytucja wstrzymania może zostać zastosowana, Sąd I instancji stwierdził, że wniosek skarżącego o udzielenie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasługiwał na uwzględnienie. Sąd wskazał, że skarżący poinformował, że prowadzi działalność w branży żłobkowo-przedszkolnej, która w sposób szczególny została dotknięta skutkami pandemii. W pierwszej połowie 2020 r. placówki zostały całkowicie zamknięte, zaś w okresie późniejszym działały i nadal działają w reżimie znacznych ograniczeń sanitarnych, co spowodowało ograniczenia w ilości dzieci i co za tym idzie spadek przychodów przy niezmienionych kosztach prowadzenia działalności. Ponadto zaznaczył, że udało mu się utrzymać zatrudnienie 90 osób, wypłacając terminowo wynagrodzenia ale rezygnując przy tym z jakiegokolwiek zysku. Zwrócił też uwagę, że jego sytuacja jest wciąż trudna z powodu znacznego spadku liczby dzieci od marca 2020, trudności w rekrutacji, z uwagi na ograniczenia w funkcjonowaniu placówek i pracę zdalną rodziców, konieczność realizacji zobowiązań zaciągniętych przed pandemią (m.in. najęcie dwóch nowych lokali i utworzenie w nich placówek). Nadto niekorzystny trend nadal się utrzymuje, czego dowodem są liczne bankructwa podmiotów prowadzących żłobki/przedszkola na terenie całego kraju. Dalej skarżący wyjaśnił, że obecnie jego działalność skupia się na dwóch aspektach: - utrzymania funkcjonujących placówek, tak aby nie doprowadzić do sytuacji, w której będzie zmuszony rozwiązać umowy o opiekę z rodzicami dzieci uczęszczających do placówek. Zamknięcie placówek wiązałoby się z pozostawieniem ok. 450 dzieci bez opieki; - utrzymaniu miejsc pracy. Obecnie skarżący zatrudnia 90 osób, tak w centrali w Krakowie jaki i w prowadzonych przez siebie placówkach, a prawie 100 % osób zatrudnionych jest na podstawie umowy o pracę. Stała liczba zatrudnionych pracowników świadczy o tym, że jest pracodawcą tworzącym bardzo wiele miejsc pracy i realnie wpływającym na sytuację społeczną w regionie, zarówno w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy, jak i zapewnienia realizacji polityki społecznej kraju poprzez prowadzenie wielu żłobków (liczba dzieci około 450). Konieczność jednorazowej spłaty należności doprowadziłaby zatem prowadzone przedsiębiorstwo do upadku, co wiązałoby się z utratą pracy przez 90 osób, pozostawieniem bez opieki około 450 dzieci oraz wpędzeniem w niedostatek samego wnioskodawcy i jego rodziny. Skarżący podkreślił również, że działalność żłobkowa i przedszkolna jest działalnością o niskiej marży. Jednocześnie ograniczona jest możność podniesienia czesnego. Wynika to bowiem zarówno z umów dotacyjnych zawartych we wcześniejszym okresie jak i sytuacji materialnej rodziców. Próby podniesienia cen powodują protesty rodziców oraz rezygnację z placówki na rzecz konkurencyjnych ofert. Sytuacji skarżącego nie sprzyjają także rosnące ceny czynszów, koszty eksploatacji nieruchomości oraz presje płacowe pracowników. W zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżący wyjaśnił, iż jego gospodarstwo domowe składa się z 5 osób tj. wnioskodawcy, jego żony oraz trojga małoletnich dzieci. Łączny dochód 5-cio osobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy to około 10.000,00 zł wliczając w to świadczenia 500+. Dochód ten pożytkowany jest w zasadzie na bieżące potrzeby takie jak opłaty za mieszkanie, rata kredytu, żywność, środki czystości czy wydatki związane z edukacją dzieci. Zdaniem Sądu I instancji przytoczone przez skarżącego we wniosku argumenty i okoliczności dają podstawy do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dodatkowo argumentacja skarżącego została wzmocniona poprzez nadesłanie do akt spraw o sygn. III SA/Gl 1049/23 dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej tj. bilansu za 2022, 2021, 2020, rachunku zysków i strat za 2021-2022, które to dokumenty znane Sądowi z urzędu również zostały przeanalizowane w niniejszej sprawie przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył organ, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1) art. 61 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy z istoty decyzji zabezpieczającej wydawanej na podstawie art. 31 § 1 Ordynacji podatkowej w niniejszej sprawie, jest zabezpieczenie należności publicznoprawnych na majątku zobowiązanego w przypadku, gdy jego sytuacja majątkowa uzasadnia ocenę, że bez zabezpieczenia egzekucja ewentualnego zobowiązania może być utrudniona lub nawet udaremniona. 2) art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez jego zastosowanie i wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w oparciu o te same przesłanki, które uzasadniają zabezpieczenie zobowiązania będącego przedmiotem decyzji wydanej o zabezpieczeniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że zaskarżone postanowienie narusza prawo. Sąd I instancji trafnie na podstawie przedstawionych przez skarżącego informacji, uwzględniając kwotę zabezpieczonego świadczenia (322.484,68 zł oraz odsetki za zwłokę w wysokości 73.341,09 zł), uznał, że istnieje prawdopodobieństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Ocena Sądu I instancji opiera się na informacjach zawartych we wniosku i w aktach sprawy. Wynikająca z zaskarżonej decyzji kwota zabezpieczenia na majątku skarżącego jest znaczna i wynosi ponad 395 825 zł wraz z odsetkami. Jak podkreślił WSA, biorąc bowiem pod uwagę wysokość dokonanego zabezpieczenia na majątku skarżącego, uznać należało, że rzeczywiście może ono doprowadzić do zachwiania płynności finansowej skarżącego, która jest niezbędna do dalszego funkcjonowania na rynku. Konsekwencją wykonania zaskarżonej decyzji może być likwidacja określonych stanowisk pracy bądź utrata zatrudnienia przez pracowników na skutek likwidacji poszczególnych placówek. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa przy tym, że sam fakt znacznego utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji, mogący spowodować konieczność likwidacji przedsiębiorstwa (w sprawie zagrożenia dalszego funkcjonowania placówek skarżącego) uzasadnia uznanie, że może zachodzić niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I GSK 1476/11). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może w kontekście całokształtu okoliczności spowodować trudne do odwrócenia skutki. W takiej sytuacji konieczne stało się zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym należy uznać, że sytuacja strony odpowiada hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a. W orzecznictwie NSA podkreślano, że ryzyko likwidacji działalności gospodarczej, może skutkować orzeczeniem o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu (por. post. NSA z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt I FZ 633/05, nie publ;). Są to bowiem bez wątpienia skutki trudne do odwrócenia i wysoce dotkliwe. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia przez WSA art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a., co mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.