I GZ 216/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 615/23 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia 20 stycznia 2023 r., nr FS11.4145.21.2022 w przedmiocie określenia przypadających do zwrotu środków z Funduszu Pracy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Postanowieniem z 28 listopada 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 615/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej zwanej "p.p.s.a."), odmówił J.D. (dalej zwanego "skarżącym") wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z 20 stycznia 2023 r., nr FS11.4145.21.2022, w przedmiocie określenia przypadających do zwrotu środków z Funduszu Pracy. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że pełnomocnik skarżącego w skardze na opisaną wyżej decyzję zawarł również wniosek o wstrzymanie jej wykonania w całości do czasu rozpoznania skargi, ponieważ zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, mając na uwadze stan majątkowy skarżącego oraz wysokość należności do zwrotu. Wskazano, że skarżący nie dysponuje oszczędnościami ani możliwościami finansowymi umożliwiającymi zaspokojenie należności zgodnie z zaskarżoną decyzją, a ewentualna egzekucja należności może być prowadzona z jedynego wartościowego składnika majątku skarżącego jakim jest mieszkanie. Uzasadniając odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Sąd I instancji stwierdził, że wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób, że wykonanie decyzji może spowodować skutki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. Zaznaczył, że skarżący uzasadniając wniosek powołał się jedynie bardzo ogólnie na złą sytuację – nie przedstawił dokumentów obrazujących jego stan majątkowy, co uniemożliwia dokonanie oceny, co do zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych odnoszących się do skutków braku wstrzymania zaskarżonej decyzji skarżącego co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że skarżący nie wykazał przesłanek umożlwiających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący rozwinął postawiony zarzut, wskazując, że: 1) Sąd I instancji pominął fakt, że wierzyciel wszczął postępowanie egzekucyjne czym w pełni uniemożliwił bieżące prowadzenie działalności gospodarczej skarżącemu, a to z uwagi na to, że postępowanie egzekucyjne powoduje brak możliwości funkcjonowania przedsiębiorstwa wobec utraty płynności finansowej i braku możliwości zaspokajania należności związanych z zapłatą należności pracowniczych, na rzecz ZUS czy Urzędu Skarbowego. Wskazał nadto, że brak środków na bieżące działanie spowoduje konieczność likwidacji miejsc opieki dla dzieci a także miejsc pracy wobec braku możliwości zaspokajana należności na rzecz pracowników, co niewątpliwie powoduje powstanie znacznej szkody; 2) pominął fakt trudnych warunków w jakich skarżący prowadzi działalność gospodarczą wywołanych najpierw pandemią SARS-COV-2, a następnie wojną w Ukrainie; 3) akta sprawy zawierają pełną dokumentację finansową działalności gospodarczej skarżącego, oraz obrazujące ogół sytuacji majątkowej skarżącego i jednoznacznie wskazują, że egzekucja tak znacznej kwoty spowoduje konieczność zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej i likwidację zarówno miejsc pracy jak i miejsc opieki nad dziećmi w prowadzonych przedszkolach i żłobkach przez co zostanie wyrządzona znaczna szkoda lub zostaną spowodowane skutki trudne do odwrócenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zauważyć należy, że skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Natomiast obowiązkiem sądu jest odniesienie się do wskazanych przez wnioskodawcę okoliczności w kontekście przesłanek wstrzymania wykonania decyzji określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd jest przy tym uprawniony do uwzględnienia z urzędu okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania aktu, jak również okoliczności stojących w opozycji do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2017, s. 397). W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie określenia kwoty wypłaconej skarżącemu z Funduszu Pracy podlegającej zwrotowi jako środki wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem – 497.359,93 zł. Niewątpliwie ocena, czy wykonanie tej decyzji może doprowadzić w przypadku skarżącego do wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (o czym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.), wymagało skonfrontowania wysokości ww. kwoty z sytuacją majątkową i finansową skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega też wątpliwości, że aby taka konfrontacja była możliwa, niezbędne było przedstawienie przez skarżącego stosownej dokumentacji obrazującej jego sytuację. Z akt sprawy przedstawionych z zażaleniem wynika, że skarżący dołączył do skargi wniosek o przyznanie prawa pomocy (wyłączony do akt sprawy sygn. V SPP/Wa 73/23), w którym zawarł informacje o stanie majątkowym. Kolejne dokumenty dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej pełnomocnik skarżącego nadesłał w toku postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego. Powyższe ustalenie sprawia, że bezzasadne jest twierdzenie WSA wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżący nie dołączył dokumentów, które pozwalałyby na zweryfikowanie sytuacji strony w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Jak wskazano wyżej, dokumenty te zostały dołączone do skargi, w której zawarty został zarówno wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji obowiązkiem Sądu I instancji było dokonanie oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. w kontekście wszystkich twierdzeń skarżącego mających znaczenie z punktu widzenia zastosowania ochrony tymczasowej oraz z uwzględnieniem przedstawionej przez skarżącego dokumentacji odnoszącej się do jego sytuacji, w szczególności majątkowej i finansowej. WSA nie sprostał temu obowiązkowi, gdyż całkowicie pominął dołączone do akt dokumenty, wskazując nadto, że żadna dokumentacja istotna z punktu widzenia zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a. nie została przez skarżącego przedłożona. Z uwagi na to Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61 § 3 p.p.s.a. i podlegało uchyleniu. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji wnikliwie odniesie się do każdego z argumentów skarżącego podniesionych w toku dotychczasowego postępowania odnośnie do kwestii zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się w tej sprawie, a także weźmie pod uwagę dokumenty przedstawione przez skarżącego, które będą znajdowały się w aktach sprawy w dacie ponownego rozpoznawania wniosku przez Sąd I instancji. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.