Sygnatura
I OSK 11/23
Wyrok NSA z 20 listopada 2025 r., I OSK 11/23 – nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Wynik
Oddalono skargę kasacyjną
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 20 listopada 2025
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Dnia 20 listopada 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miejskiej L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2545/21 w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej L. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 20 listopada 2020 r. nr KKU-299/19 w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy stwierdzenia nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2545/21 oddalił skargę Gminy Miejskiej Legionowo na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 20 listopada 2020 r. nr KKU-299/19 w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy stwierdzenia nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Miejska Legionowo zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, to jest: a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", polegające na oddaleniu skargi, pomimo niezebrania oraz nierozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, co nastąpiło w wyniku przyjęcia, że: i. działka nr [1] na podstawie wpisów w ewidencji gruntów na dzień 27 maja 1990 r. stanowiła grunt leśny, podczas gdy z danych zawartych w ewidencji w tej dacie wynika, że działka nie miała jednorodnego charakteru, ponieważ obok użytku "Ls" o powierzchni 0,0547 ha był wpisany użytek "R" o powierzchni 0,0732 ha, czyli grunty orne; ponadto działka ta została wpisana do grupy rejestrowej "IVd", natomiast grunty przedsiębiorstw lasów państwowych oraz innych jednostek gospodarczych resortu leśnictwa i przemysłu drzewnego zaliczane były do grupy "II", co prowadzi do wniosku, że dane z ewidencji gruntów nie przesądzają o tym, że działka nr [1] w dacie 27 maja 1990 r. stanowiła las lub grunt leśny związany z gospodarką leśną, należący do państwowego gospodarstwa leśnego; ii. działka nr [1] na dzień 27 maja 1990 r. stanowiła grunt leśny, podczas gdy w tym czasie nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, określający przeznaczenie przedmiotowego terenu, a wpisy w ewidencji gruntów mają charakter wyłącznie techniczno-deklaratoryjny, co prowadzi do wniosku, że sporna nieruchomość 27 maja 1990 r. nie stanowiła lasu ani gruntu leśnego, a jednocześnie nie przedstawiono żadnych dokumentów, w oparciu o które zakwalifikowano powyższą działkę jako grunt leśny; iii. działka nr [1] była przeznaczona pod uprawę leśną i należała do państwowego gospodarstwa leśnego w związku ze sporządzoną w 1989 r. przez Biuro Planowania Rozwoju Warszawy koncepcją miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Legionowo, podczas gdy powyższa koncepcja zawierała jedynie ogólne wstępne założenia dotyczące zagospodarowania przestrzennego Legionowa, podlegała dalszemu opiniowaniu oraz uzgodnieniom z Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Legionowie, oraz dla obszaru, na którym znajduje się przedmiotowa działka, na dzień 27 maja 1990 r. nie obowiązywał żaden miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, nie podjęto więc decyzji o przeznaczeniu przedmiotowej działki pod uprawę leśną, a następnie o przekazaniu jej w zarząd państwowemu gospodarstwu leśnemu, co prowadzi do wniosku że przedmiotowa nieruchomość na dzień 27 maja 1990 r. nie stanowiła lasu lub gruntu leśnego związanego z gospodarką leśną i nie należała do państwowego przedsiębiorstwa leśnego; iv. działka nr [1] na dzień 27 maja 1990 r. jako grunt leśny z mocy prawa wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego oraz była w jego "ustawowym zarządzie", w związku z czym służyła również wykonywaniu zadań należących do Ministra Leśnictwa, który sprawował zwierzchnie kierownictwo, nadzór i kontrolę nad państwowym gospodarstwem leśnym, podczas gdy w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. Nr 63,poz. 494 ze zm.), czyli 1 stycznia 1950 r., w ogóle nie należała do Skarbu Państwa, nie była lasem ani gruntem leśnym, nie wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego, co potwierdza postanowienie Sądu Powiatowego dla Warszawy Pragi w Warszawie z 24 października 1964 r., na mocy którego został dokonany wpis prawa własności spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w Nowym Dworze Mazowieckim z 12 grudnia 1963 r. sygn. akt Ns 602/63, stwierdzającego zasiedzenie własności powyższej nieruchomości oraz wniosek z 19 sierpnia 1964 r. o założenie księgi wieczystej, zaś po jej zasiedzeniu, aż do 1994 r. nie uchwalano miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który przeznaczałby przedmiotową działkę pod uprawę leśną (gospodarkę leśną); działka nie została również oddana w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste innym podmiotom (w tym przedsiębiorstwom lasów państwowych), co prowadzi do wniosku, że na dzień 27 maja 1990 r. działka nr [1] należała jednak do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego oraz nigdy nie weszła z mocy prawa w skład państwowego gospodarstwa leśnego, a tym samym jednostka ta nie sprawowała "ustawowego zarządu" sporną nieruchomością, jak też przedmiotowa działka nie służyła wykonywaniu zadań należących do Ministra Leśnictwa; v. działka nr [1] na dzień 27 maja 1990 r. należała do państwowego gospodarstwa leśnego, pomimo że w sprawie nie przedstawiono żadnych dowodów (decyzji, umowy bądź protokołu) wskazujących na władanie, użytkowanie lub zarząd powyższego gruntu przez państwowe gospodarstwo leśne (przedsiębiorstwa lasów państwowych), a także nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, który przeznaczałby ten obszar na cele gospodarki leśnej, to sporny grunt nie był związany z państwowym gospodarstwem leśnym oraz nie znajdował się w jego zarządzie (użytkowaniu, władaniu), i jednak sporna działka należała do trenowych organów administracji państwowej oraz podlegała komunalizacji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do uznania, że działka nr [1] na dzień 27 maja 1990 r. była gruntem leśnym, wchodzącym z mocy prawa w skład państwowego gospodarstwa leśnego, "ustawowo zarządzanym" przez ten podmiot, a w konsekwencji doprowadziło do odmowy stwierdzenia przez Gminę Miejską Legionowo własności przedmiotowej działki; b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 80, art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a. polegające na oddaleniu skargi, pomimo że organ odwoławczy pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, świadczące o tym, że działka nr [1] na dzień 27 maja 1990 r. utraciła charakter lasu i nigdy nie wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego, stanowiła niezabudowaną parcelę gruntu pochodzącą z dawnego majątku [...] B., objętego planem parcelacyjnym z 1929 r. (podzielonego na działki budowlane), objęte księgą wieczystą o nazwie "[A]", co wskazuje że była przeznaczona pod budownictwo i co również znajduje potwierdzenie w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...] oraz w zaświadczeniu z ewidencji gruntów z 7 listopada 1991 r. oraz dowody z dokumentów zebrane w toku postępowania komunalizacyjnego, w tym wniosek Skarbu Państwa z 24 sierpnia 1963 r. o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości opuszczonej przez B.B. w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r., wniosek z 19 sierpnia 1964 r. o założenie księgi wieczystej i przepisanie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, postanowienie Sądu Powiatowego dla Warszawy [...] w Warszawie Wydział VIII Ksiąg Publicznych z 24 października 1964 r., na mocy którego Sąd dokonuje wpisu prawa własności spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w Nowym Dworze Mazowieckim z 12 grudnia 1963 r. sygn. akt Ns 602/63 stwierdzającego zasiedzenie własności nieruchomości opuszczonej, kartę inwentaryzacyjną nieruchomości nr [...] oraz zaświadczenie z ewidencji gruntów z 7 listopada 1991 r., dowodzące że przedmiotowa działka 27 maja 1990 r. podlegała komunalizacji, nie była bowiem gruntem leśnym podlegającym zarządowi państwowego gospodarstwa leśnego, nie była związana z gospodarką leśną, co doprowadziło do nierozpoznania sprawy w jej całokształcie, a tym samym miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem spowodowało utrzymanie w mocy odmowy stwierdzenia nabycia przez Gminę Legionowo własności spornej nieruchomości; 2. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki nabycia przez Gminę Miejską Legionowo z mocy prawa własności działki nr [1], podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie wynikało, że przedmiotowa działka podlegała komunalizacji, bowiem na dzień 27 maja 1990 r. nie miała charakteru lasu lub gruntu leśnego, nie wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego, nie była w zarządzie tego podmiotu, ani nie została przeznaczona pod uprawę leśną oraz stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przez co utrzymano w mocy odmowę stwierdzenia nabycia przez Gminę Legionowo własności spornej nieruchomości. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Jak podkreślono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Sąd I instancji podzielił pogląd Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że działka nr [1] w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła grunt o charakterze leśnym, a jej właścicielem w tym czasie był Skarb Państwa. Okoliczności te ustalono na podstawie wpisów w ewidencji gruntów i budynków, w tym zaświadczenia Starosty Legionowskiego z 20 lutego 2017 r. sporządzonego w oparciu o informacje znajdujące się w powyższej ewidencji na dzień 27 maja 1990 r. Ponadto, Sąd I instancji wskazał, że w przyjętej w 1989 r. koncepcji planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Legionowa działka ta stanowiła zieleń leśną. Powyższe, zdaniem Sądu I instancji przesądza, że działka nr [1] z mocy prawa wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego, co oznacza że była wyłączona spod komunalizacji. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że Sąd I instancji oraz organ odwoławczy, badając przedmiotową sprawę, pominęli istotne okoliczności faktyczne i dowody. Nie zebrano ani nie rozpatrzono całego materiału dowodowego oraz wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Z tego względu, przedmiotowa działka w chwili wejścia w życie ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym (1 styczeń 1950 r.) nie stanowiła własności Skarbu Państwa i tym samym nie wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego w rozumieniu art. 1 powołanej ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym. W rezultacie działka ta nie była w "ustawowym zarządzie" państwowego gospodarstwa leśnego. Skarb Państwa nie przejął jej własności na podstawie przepisów regulujących kwestie przejmowania z mocy prawa lasów oraz gruntów leśnych przez Państwo (Skarb Państwa). Zatem, w chwili zasiedzenia powyższej działki przez Skarb Państwa, nie stanowiła ona lasu ani gruntu leśnego, w tym związanego z uprawą leśną (gospodarką leśną), oraz pozostawała w zarządzie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Legionowie, nie była zarządzana ani przez Ministra Leśnictwa, ani przez Dyrekcję Naczelną Lasów Państwowych bądź właściwą okręgową dyrekcję lasów państwowych, ani żaden organ czy przedsiębiorstwo związane z gospodarką leśną. Jej sposób użytkowania miał charakter budowlany, co wynika z karty inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...] oraz zaświadczenia wydanego na podstawie ewidencji gruntów z 7 listopada 1991 r. W rezultacie dokumenty zebrane w toku postępowania potwierdzają, że w decyzji komunalizacyjnej prawidłowo ustalono, że działka ewidencyjna oznaczona numerem [1] straciła charakter lasu. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, przedmiotowa działka, wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku, na dzień 27 maja 1990 r. nie była przeznaczona pod uprawę leśną, a tym samym nie wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego na mocy art. 5 ust. 2 lit. c w związku z art. 1 ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym. Regulacja ta stanowiła, że za grunty leśne uważa się także grunty, które zostały przeznaczone pod uprawę leśną, a więc podjęto co do nich świadomą decyzję o ich leśnym przeznaczeniu związanym z gospodarką leśną (tak NSA w wyroku z 12 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1300/19). Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że dla obszaru, na którym znajduje się działka, na dzień 27 maja 1990 r. nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Skoro nie było planu miejscowego, to nie można przyjąć, że właściwe organy zadecydowały o przeznaczeniu tego gruntu pod uprawę leśną, a następnie o przekazaniu go w zarząd państwowemu gospodarstwu leśnemu. Ponadto, sporządzona w 1989 r. przez Biuro Planowania Rozwoju Warszawy koncepcja miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Legionowo, nie była dokumentem, który określał przeznaczenie gruntów, ponieważ zawierała ogólne wstępne założenia dotyczące zagospodarowania przestrzennego Legionowa. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, zapisy w ewidencji gruntów i budynków mają charakter wyłącznie techniczno-deklaratoryjny, ponieważ organy rejestrują jedynie stany faktyczne i prawne ustalone w innym trybie przez inne organy. Z ewidencji wynika, że działka nie miała jednorodnego charakteru. Zatem, również z ewidencji nie można wyciągnąć wniosku, że grunt należał do Państwowego Funduszu Ziemi ani że był w zarządzie państwowego gospodarstwa leśnego. Ponadto, na budowlany charakter działki wskazują zapisy z karty inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...] oraz z zaświadczenia wydanego na podstawie ewidencji gruntów z 7 listopada 1991 r. Nie przedstawiono innych dokumentów, które wskazywałyby, że sporna działka stanowi grunt leśny. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, z akt sprawy nie wynika, aby 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość należała do innego podmiotu niż do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Brak bowiem jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na oddanie nieruchomości w zarząd. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Jak wskazała wnosząca skargę kasacyjną, w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, który choćby pośrednio wskazywał na to, że działka nr [1] była w zarządzie państwowego gospodarstwa leśnego lub że państwowe gospodarstwo wystąpiło o taki zarząd. Zatem, nie można uznać za zasadny pogląd Sądu I instancji, że brak formalnego przekazania działki państwowemu gospodarstwu leśnemu nie wykluczał zarządu tego przedsiębiorstwa i że w takim przypadku mamy do czynienia z "ustawowym zarządem". Wręcz przeciwnie, należy stwierdzić, że działka nr [1] nie była w "ustawowym zarządzie" państwowego gospodarstwa leśnego oraz że nie każdy grunt automatycznie wchodził w skład tego przedsiębiorstwa. Skoro okoliczność zarządzania czy użytkowania nieruchomości przez Lasy Państwowe na dzień 27 maja 1990 r. bądź pozostawania gruntu w tym dniu w "ustawowym zarządzie" Lasów powinna być udowodniona, to nie jest wystarczające samo powołanie się na treść art. 1 ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym. Nadleśnictwo Jabłonna nie przedstawiło żadnych dowodów wskazujących, że 27 maja 1990 r. działka nr [1] należała do państwowego gospodarstwa leśnego, była lasem lub gruntem leśnym, służyła gospodarce leśnej, bądź była przeznaczona pod uprawę leśną. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że w chwili wejścia w życie ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym (1 stycznia 1950 r.), sporna działka nie była własnością Skarbu Państwa i w związku z art. 1 tej ustawy nie należała do państwowego gospodarstwa leśnego. Aż do 27 maja 1990 r. znajdowała się w zarządzie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Legionowie, a jednocześnie nie przeznaczono jej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod uprawę leśną – miała charakter budowlany, nie stanowiła ani lasu ani gruntu leśnego związanego z gospodarką leśną, nie wchodziła też w skład państwowego gospodarstwa leśnego (w tym przedsiębiorstw lasów państwowych). To wszystko oznacza, że Minister Leśnictwa przez państwowe gospodarstwo leśne nie sprawował wobec działki nr [1] zwierzchniego kierownictwa, nadzoru i kontroli. Tym samym, nie zastosował w sprawie art. 6 ust. 1 ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym w związku z art. 11 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Z uwagi na powyższe, w opinii wnoszącej skargę kasacyjną, w sprawie miał zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., gdyż zostały spełnione wskazane w nim przesłanki. Zatem, zachodziła konieczność sprawdzenia, czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, a więc czy według stanu na 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Z akt sprawy wynika, że działka nr [1] stanowiła 27 maja 1990 r. własność ogólnonarodową (państwową). Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość w drodze zasiedzenia stwierdzonego postanowieniem z 1963 r. wydanym w związku z art. 1 i art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Jednocześnie 1 stycznia 1950 r. działka ta w ogóle nie była własnością Skarbu Państwa i nie wchodziła z mocy prawa w skład państwowego gospodarstwa leśnego. Taki stan nie zmienił się również 27 maja 1990 r. bowiem nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przeznaczający sporny grunt pod uprawę leśną, brak jest również dowodów, że na działce prowadzono gospodarkę leśną. Ponadto, na dzień 27 maja 1990 r, działka ta była w zarządzie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Legionowie, należała więc do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W rezultacie regulacja art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. miała zastosowanie w kontrolowanej sprawie, gdyż zostały spełnione wskazane w niej przesłanki. Przy czym, nie zachodziły przesłanki wyłączające komunalizację określone w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., na które powołał się organ odwoławczy, bowiem sporna działka na dzień 27 maja 1990 r. utraciła charakter lasów i nie wchodziła do zasobów państwowego gospodarstwa leśnego kierowanego i kontrolowanego przez ministra, przez co nie służyła wykonywaniu należących do niego zadań. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej należało przypomnieć, że Sąd I instancji przyjął za podstawę orzekania stan sprawy, zgodnie z którym Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Państwowego Gospodarstwa Leśnego – Nadleśnictwa Jabłonna, decyzją z 20 listopada 2020 r. nr KKU-299/19 uchyliła decyzję Wojewody Mazowieckiego z 31 maja 2017 r. nr 2473/2017 i odmówiła stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Legionowo własności nieruchomości położonej w Legionowie przy ul. [...], oznaczonej jako działka ew. nr [1] z obrębu [...], o pow. 1 279 m2, uregulowanej w KW nr [...] i opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając powołanym na wstępie wyrokiem skargę Gminy Miejskiej Legionowo na powyższą decyzję uznał, że ustalenia o leśnym charakterze nieruchomości znajdują potwierdzenie w treści materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, w tym m.in. danych z ewidencji gruntów. Z kolei, treść wpisów w ewidencji gruntów przesądza o prawnym reżimie, jakiemu jest poddana konkretna działka. Jak bowiem stanowi art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, gruntami leśnymi są między innymi grunty określone w ewidencji gruntów jako lasy. Charakteru leśnego przedmiotowej nieruchomości nie przekreśla fakt, że w części stanowiła ona wówczas użytek rolny. W opinii Sądu I instancji, skoro był to grunt leśny stanowiący własność Skarbu Państwa, to wchodził z mocy prawa w skład państwowego gospodarstwa leśnego w oparciu o art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym, jak również art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79 ze zm.). Państwowe lasy i grunty leśne wraz ze związanymi z nimi gospodarczo gruntami nieleśnymi oraz nieruchomościami i ruchomościami służącymi do prowadzenia gospodarstwa leśnego, stanowiły zaś państwowe gospodarstwo leśne, nad którym zwierzchnie kierownictwo, nadzór i kontrolę sprawował Minister Leśnictwa, jako naczelny organ administracji rządowej (art. 1 i art. 6 ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym). Sąd I instancji wyjaśnił, że ustawa o państwowym gospodarstwie leśnym nie przewidywała w żadnym ze swoich przepisów właściwości rad narodowych i terenowych organów stopnia podstawowego do gospodarowania lasami państwowymi. Co przy tym istotne państwowe gospodarstwo leśne obejmowało wszystkie państwowe lasy i grunty leśne, a nie wyłącznie takie lasy i grunty leśne, które zostały przekazane właściwemu państwowemu gospodarstwu leśnemu. Skoro więc nieruchomość pozostawała w ustawowym zarządzie sprawowanym przez państwowe gospodarstwo leśne, to nie mogła jednocześnie należeć, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego ani zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom. To zaś wykluczało możliwość jej komunalizacji. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2545/21, odpowiada prawu, natomiast podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego są niezasadne. Odnosząc się do pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej, obejmującego naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że materiał dowodowy został zgromadzony i rozpoznany w sposób adekwatny dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym kontekście wskazać należy, że już w wyroku z dnia 31 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1316/18 prawomocnie przesądzono, że wszelkie możliwe do przeprowadzenia dowody z dokumentów umożliwiające rekonstrukcję stanu prawnego nieruchomości zostały pozyskane przez organ wojewódzki. Sąd I instancji przesądził wówczas również, że wynikało z nich, że objęta postępowaniem nieruchomość położona w Legionowie, w obrębie [...], oznaczona jako działka nr [1] o pow. 1 279 m², stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. co najmniej w części użytek leśny, choć w tym czasie nie została jeszcze formalnie przekazana w zarząd Państwowego Gospodarstwa Leśnego, co nastąpiło dopiero w roku 1997. Zarzut, że nie zebrano i nie rozpatrzono pełnego materiału dowodowego, a zwłaszcza nie wykazano, że działka nr [1] miała charakter gruntu związanego z gospodarką leśną w dniu 27 maja 1990 r., nie mógł zatem przynieść pożądanego rezultatu. Zauważyć trzeba ponadto, że w wyroku z 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odniósł się do dwóch dokumentów, a mianowicie do dawnego rejestru gruntów oraz zaświadczenia Starosty Legionowskiego z 20 lutego 2017 r. nr GN.6620.7.34.2017.SJ i nakazał zweryfikować ustalenia wynikające m.in. z tych dokumentów w kontekście obowiązujących w dacie komunalizacji przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym oraz ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Te wytyczne zostały wykonane. Akta wskazują, że w dawnej ewidencji gruntów działka nr [1] pozostawała oznaczona jako "R" (7a 32 m2) i "Ls" (5 a 47 m2), natomiast w zaświadczeniu z dnia 20 lutego 2017 r. działka opisana była na dzień 27 maja 1990 r. jako grupa rejestrowa IVd, nazwa użytku "R" klasa "VI", powierzchnia 0,0732 ha oraz "Ls" klasa "V", powierzchnia 0,0547 ha. Te ustalenia pozostają niekwestionowane. Dokonując oceny tych dokumentów, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku z 31 sierpnia 2018 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa doszła do wniosku, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którym terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, nie wykluczał oddania danych nieruchomości w zarząd innego niż gmina podmiotu na podstawie generalnej regulacji. Zaakcentowano, że unormowanie to miało charakter szczególny. W tym też kontekście wskazano, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, tj. 27 maja 1990 r., problematykę państwowych lasów i gruntów leśnych regulowała ustawa z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. Nr 6, poz. 494), która definiowała pojęcie państwowego gospodarstwa leśnego. Podkreślono, że na podstawie art. 1 ust. 1 tej ustawy państwowe lasy i grunty leśne wraz ze związanymi z nimi gospodarczo gruntami nieleśnymi oraz nieruchomościami i ruchomościami służącymi do prowadzenia gospodarstwa leśnego (budowlami, urządzeniami technicznymi, transportowymi, komunikacyjnymi itp ), jak również zakładami przemysłu leśnego, stanowiły państwowe gospodarstwo leśne. Podkreślono, że faktyczne ustalenie, że mamy do czynienia z nieruchomością tego rodzaju powodowało, że wchodziła ona z mocy ustawy w skład państwowego gospodarstwa leśnego, a więc podlegała zarządowi podmiotów wskazanych w art. 6 ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym (wśród których nie ma gmin ani ich poprzedników prawnych). Przepisy ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym oraz ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych wskazują jednocześnie, że zarówno gruntami leśnymi, jak i gruntami wchodzącymi do państwowego gospodarstwa leśnego w świetle ówczesnych przepisów były nie tylko grunty stanowiące lasy. Sąd I instancji wyjaśnił przy tym, że charakteru leśnego przedmiotowej nieruchomości nie przekreśla fakt, że w części stanowiła ona wówczas użytek rolny. Jak bowiem stanowi art. 5 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym za grunty leśne także uważa się te, które zostały przeznaczone pod uprawę leśną. W tym zakresie Sąd I instancji odwołał się do przyjętej w 1989 r. koncepcji planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Legionowa, wedle której działka nr [1] z obr. [...] przeznaczona miała być pod zieleń leśną. Informacja ta została zawarta w piśmie Kierownika Referatu Planowania Przestrzennego z 19 lutego 2016 r. nr Pp.6727.28.2016. Jak stwierdził Sąd I instancji, informacja ta koresponduje z treścią znajdującego się w aktach wyrysu z przywoływanej koncepcji. Prawidłowości tej oceny nie podważa powoływana w skardze kasacyjnej okoliczność, że dla obszaru, na którym znajduje się przedmiotowa działka, na dzień 27 maja 1990 r. nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Nieskuteczna jest zatem argumentacja skargi kasacyjnej dotycząca utraty leśnego charakteru przez sporną działkę. Nawiązując natomiast do przywoływanego zaświadczenia Starosty Legionowskiego wskazać trzeba, że z zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego 1969 r. w sprawie ewidencji gruntów (M.P. z 1969 r. Nr 11, poz. 98), obowiązującego na dzień 27 maja 1990 r., wynika, że obrębem na obszarze miast mógł być również teren gospodarstwa leśnego (§ 4 ust. 3). Wskazanych ustaleń Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, zaaprobowanych przez Sąd I instancji, nie podważa skarga kasacyjna, koncentrując się w istocie na konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego. Nieskuteczna też jest argumentacja skargi kasacyjnej wskazująca, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym, czyli 1 stycznia 1950 r., przedmiotowa działka w ogóle nie należała do Skarbu Państwa, nie była lasem ani gruntem leśnym, nie wchodziła w skład państwowego gospodarstwa leśnego, co strona skarżąca kasacyjnie wywodzi z postanowienia Sądu Powiatowego dla Warszawy [...] w Warszawie z 24 października 1964 r., na mocy którego został dokonany wpis prawa własności spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w Nowym Dworze Mazowieckim z 12 grudnia 1963 r. sygn. akt Ns 602/63, stwierdzającego zasiedzenie własności powyższej nieruchomości oraz wniosek z 19 sierpnia 1964 r. o założenie księgi wieczystej. Przede wszystkim, okoliczność, że dany grunt leśny nie stanowił własności Skarbu Państwa na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym nie ma przesądzającego znaczenia wobec treści art. 5 ust. 2 lit. c (za grunty leśne uważa się grunty, które zostały przeznaczona pod uprawę leśną) oraz treści art. 1 tej ustawy, który służy klasyfikowaniu gruntu jako leśnego niezależnie od daty, w której grunt stał się państwowy. Poza tym, w sytuacji niedysponowania przez Nadleśnictwo Jabłonna sformalizowanym stosownym dokumentem (decyzją) tytułem prawnym do nieruchomości, to pozostawało wykazanie, że mienie to służyło wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej. W takiej sytuacji organ rozpatrujący wniosek o komunalizację (w tej sprawie KKU) zbadał, czy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy komunalizacyjnej, służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Przy czym zakres pojęcia "służą" wykonywaniu zadań publicznych jest znacznie szerszy niż pojęcie "należące do", użytego w art. 5 ust. 1-3. Pojęcie "służy" oznacza bowiem pewien stan faktyczny, a nie tytuł prawny. Zatem pojęcie "służą wykonywaniu zadań publicznych" nie nawiązuje do stosunku prawnego, na podstawie którego korzysta się z danego mienia stanowiącego własność ogólnonarodową, lecz do charakteru zadań, wykonywaniu których faktycznie służy określone mienie. Pojęcie to oznacza bowiem stan faktyczny polegający na tym, że sposób korzystania z mienia łączy się z wykonywaniem zadań publicznych faktycznie i bezpośrednio. Nie ma przy tym znaczenia tytuł prawny do tego mienia; wystarczającą przesłanką wyłączenia z komunalizacji jest sam fakt służenia wykonywaniu zadań, o których mowa. Wobec tego "służenie wykonywaniu zadań publicznych", o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, jest stanem faktycznym w dniu 27 maja 1990 r., na który nie ma wpływu posiadanie lub nieposiadanie tytułu prawnego do korzystania z mienia oraz charakter korzystania (stałe lub przejściowe) – por. wyrok NSA 18 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 967/12 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie mienie zatem podlegało wyłączeniu z komunalizacji na podstawie art.11 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., co prawidłowo wskazała Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uzasadniając, że właściwe przedsiębiorstwo zarządzało lasami i związanymi z nimi gruntami w istocie na rzecz, tudzież pod kierownictwem Ministra Leśnictwa, stanowiąc de facto jego aparat pomocniczy, i przyjmując, że z tego można także wywieść wyłączenie z komunalizacji, co w alternatywny sposób uzasadniało decyzję. Skarżąca kasacyjnie bezzasadnie zarzuciła również naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 80, art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji okoliczności świadczących o utracie przez działkę nr [1] charakteru lasu. Wbrew twierdzeniom skarżącej, fakt, że działka pochodziła z majątku [...] B. i podlegała parcelacji, był oceniany w toku postępowania. Należy przy tym podkreślić, że dla oceny czy dany grunt wchodzi w skład państwowego gospodarstwa leśnego decydujące są przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym, które obejmowały także gospodarczo powiązane z lasami grunty nieleśne. Samo przeprowadzenie parcelacji nieruchomości przed 1945 r. oraz późniejsze postępowania sądowe z lat 60. XX wieku, dotyczące zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa, nie oznaczały automatycznej utraty przez nieruchomość statusu gruntu związanego gospodarczo z lasem. Zgodnie bowiem z obowiązującymi przepisami, zarząd takimi gruntami sprawowały wyspecjalizowane przedsiębiorstwa leśne podległe Ministrowi Leśnictwa, a więc organy administracji rządowej, a nie rady narodowe czy terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego. Zaakcentować trzeba ponadto, że skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 K.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przez niewłaściwe zastosowanie, należy wskazać, że zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie wykazana na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy. Tymczasem, podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego, skarżąca kasacyjnie usiłuje de facto sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 3 stycznia 2023
- Symbol z opisem
- 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
- Hasła tematyczne
- Nieruchomości
- Skarżony organ
- Inne
- Sędziowie
- Agnieszka Miernik /sprawozdawca/ Jolanta Rudnicka Monika Nowicka /przewodniczący/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
art.7, art.9, art.77 § 1, art. 80, art.107 § 3 · Dz.U. 2020 poz. 256
- Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
art. 5 ust. 1 pkt 1 · Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191
Inne orzeczenia w tej sprawie
Powiązane dokumenty
Sygnatura: I OSK 2136/21 · 18 listopada 2025
Wyrok NSA z 18 listopada 2025 r., I OSK 2136/21 – nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Sygnatura: I SA/Wa 1410/25 · 17 listopada 2025
Wyrok WSA w Warszawie z 17 listopada 2025 r., I SA/Wa 1410/25 – nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Sygnatura: I OSK 2927/23 · 12 listopada 2025
Wyrok NSA z 12 listopada 2025 r., I OSK 2927/23 – nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny