I OSK 1146/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1852/23 w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr KOC/4775/Op/23 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1852/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi P. G., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 8 sierpnia 2023 r. nr KOC/4775/Op/23 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a także decyzję Prezydenta W. z 20 czerwca 2023 r. nr OPS.FI.ZRŚ.5120.134.2023. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją nr 4207/2022 z dnia 2 września 2022 r. Prezydent W. skierował W. W. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku. Decyzją nr 4208/2022 z dnia 2 września 2022 r. organ orzekł o umieszczeniu W. W. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w W., dalej "DPS". Decyzją nr 4223/2022 z dnia 5 września 2022 r. organ ustalił od mieszkanki DPS miesięczną opłatę za pobyt w wysokości 1.585,98 zł. W. W. została przyjęta do DPS w dniu 6 września 2022 r., zaś w dniu [...] września 2022 r. zmarła. Decyzją Prezydenta W., nr OPS.FI.ZRŚ.5120.134.2023 z dnia 17 marca 2023 r. organ ustalił od P. G. (dalej: skarżący) - wnuka W. W., odpłatność za jej pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 894,45 zł. Organ I instancji stwierdził, iż nie było możliwości ustalenia sytuacji zainteresowanego w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z pismami Filii I Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z 10 listopada 2022 r. oraz 28 lutego 2023 r. nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu, ponieważ pomimo wielokrotnych wizyt w jego miejscu zamieszkania nie można było zastać zainteresowanego w domu, a na pisemne wezwanie nie zgłosił się. Opłata została ustalona w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane. Odwołanie wniósł skarżący. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: Kolegium) powołując się na art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901; dalej: u.p.s.) wyjaśniło, że obowiązek uiszczania opłat za pobyt członka rodziny w DPS wprost zależy od pokrewieństwa. Skarżący jest wnukiem, a więc zstępnym W. W., w związku z czym ma obowiązek ponoszenia kosztów związanych z pobytem babci w domu pomocy, jeżeli jej dochód nie pokrywa go w całości. Wysokość odpłatności zależy od dochodu zobowiązanego. Podstawowym źródłem ustaleń na temat sytuacji zainteresowanych, w tym sytuacji dochodowej, jest rodzinny wywiad środowiskowy (art. 107 ust. 1 u.p.s.), będący czynnością obligatoryjną, której nie da się w pełni zastąpić innymi środkami dowodowymi. Jednakże art. 61 ust. 2e u.p.s., stanowi, że "w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2." Organ przyjął, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tej sytuacji organ był związany przywołanym przepisem i metodą obliczeń tam wskazaną. Odwołując się do materiału dowodowego Kolegium uznało, że skarżący był poinformowany, iż wywiad środowiskowy sporządza się w toku postępowania. Pismem z 25 listopada 2022 r. organ zawiadomił go o wszczęciu postępowania administracyjnego a skarżący odpowiedział na nie pismem z 16 grudnia 2023 r. Pismem z 23 stycznia 2023 r. organ wezwał skarżącego do stawiennictwa w organie. Skarżący odebrał pismo 3 lutego 2023 r., ale nie zareagował na nie. Wobec braku reakcji i bezskutecznych wizytach pracowników socjalnych w środowisku organ stwierdził, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest niemożliwe. Skarżący składał jeszcze pismo datowane 7 czerwca 2023 r. w którym twierdził, że organ nie powinien prowadzić postępowania w jego sprawie, a na poparcie swej opinii podawał argumenty osobiste oraz rozmaite przepisy prawa cywilnego i administracyjnego. Na podstawie powyższego Kolegium przyjęło, że informacja o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego została skarżącemu skutecznie przedstawiona. Skarżący nie wyraził jednak woli udziału w wywiadzie środowiskowym, ani też nie stawił się w organie przynajmniej w celu wyjaśnienia własnej sytuacji. Skarżący ponawiał jedynie zarzuty przeciwko organowi, jego pracownikom oraz wyraża skrajne niezadowolenie z toczącego się postępowania. Kolegium stwierdziło, że zgodnie z zarządzeniem nr 424/2022 Prezydenta W. z [...] marca 2022 r. (publ. w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego z 2022 r., poz. [...]), średni koszt utrzymania w DPS "[...]" przy ul. [...] wynosił 8.294,37 zł. Z akt sprawy wynika, że opłatę należało obliczyć za niepełny miesiąc, tj. za okres od 6 września 2022 r. do [...] września 2022 r. (24 dni). Kolegium przeprowadziło zatem działania matematyczne: pełną kwotę miesięcznej odpłatności podzieliło przez liczbę dni września w celu uzyskania stawki dziennej (8.294,37 zł / 30 dni), stawkę dzienną pomnożyło przez 24 dni pobytu W. W. w DPS (276,479 zł x 24 dni). W wyniku Kolegium otrzymało kwotę 6.635,50 zł (po zaokrągleniu do pełnych groszy). Opłata wniesiona w imieniu W. W. wyniosła 1.268,78 zł (dowód wpłaty z 10 października 2022 r.). Do uregulowania pozostała zatem kwota 5.366,72 zł. Zobowiązanymi do odpłatności jako zstępni są Z. W. - syn, E. G. - córka oraz wnuki: M. S., P. G., J. W., P. W. Proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych na skarżącego przypadła zatem kwota 894,45, zł, stanowiąca wynik dzielenia 5.366,72 zł / 6 osób. Kwotę tę prawidłowo obliczył również organ I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowania wskazując, że gdyby babcia wiedziała jaki jest koszt utrzymania nigdy nie podpisałaby umowy dotyczącej umieszczenia jej w DPS. Stawka w nim przewyższa koszt pobytu w hotelu [...]. Poza tym nie jest on jej spadkobiercą. Wskazał na przepisy kodeksu karnego twierdząc, że organ dokonuje stalkingu. Zdaniem Skarżącego organ powinien uchylić decyzję w ramach przysługujących mu kompetencji a następnie umorzyć postępowanie administracyjne. Może także stwierdzić jej nieważność. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mimo powołania art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. wskazując, iż zapadły one z naruszeniem prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po powołaniu przepisów art. 61 u.p.s. Sąd I instancji wyjaśnił, że rozwiązanie kwestii uregulowania odpłatności za pobyt osoby bliskiej w DPS wymaga od organu przede wszystkim ustalenia jaki jest koszt tego pobytu (wysokość zobowiązana), w następnej kolejności ustalenia jaka jest wysokość opłaty osoby pozostającej pod opieką DPS. Gdy osoba ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów odpłatności należy ustalić osoby zobowiązane, w świetle art. 61 u.p.s., do tej odpłatności generalnie mając na uwadze ich sytuację finansową. Jej ustaleniu służy wywiad środowiskowy. W każdym z przypadków osoby zobowiązane do pokrycia kosztów opieki powinny być pouczone o możliwości zawarcia stosownej umowy. Dalej Sąd Wojewódzki stwierdził, że ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia może mieć miejsce wyłącznie w przypadku opłaty, o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Opłata, o jakiej mowa w tym przepisie, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taka odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. W takiej sytuacji ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, ponieważ w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też przy zawarciu umowy lub w wydanej decyzji możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Oznacza to, że opłaty mogą być ustalone albo w formie umowy albo w formie decyzji administracyjnej i obowiązek ten ma charakter ustawowy. W każdym wypadku gdy umowa nie zostanie zawarta z osobami zobowiązanymi organ ma obowiązek wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Przy czym każda z osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty nie może być obciążona opłatami których nie ponoszą inni ze zobowiązanych z uwagi na ich sytuację finansową. Powyższe wynika z wykładni systemowej art. 103 § 2 tej ustawy, który powinien być stosowany odpowiednio do sytuacji w której wysokość opłaty ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Przepis ten stanowi, że wysokość odpłatności (na potrzeby umowy), ustala się mając na uwadze wysokość dochodów i możliwości zobowiązanego. Opłata ta nie może być zwiększana w przypadku gdy jedna osoba jest zwolniona z odpłatności z powodów określonych w art. 64 u.p.s. Osoby zobowiązane nie mogą bowiem ponosić kosztów których nie ponosi zwolniony z opłaty inny krewny. Zasady te powinny się także odnosić do ustalania wysokości odpłatności w drodze decyzji administracyjnej. Nie ma bowiem żadnych argumentów natury prawnej aby sytuacja osoby która podpisała umowę i tej która jej nie podpisała była ukształtowana w sposób odmienny. Konsekwencją takiej wykładni jest to, że organ określając w drodze decyzji administracyjnej wysokość odpłatności powinien wszcząć postępowanie w stosunku do wszystkich zobowiązanych a następnie wydać stosowną decyzją, która będzie dotyczyć wszystkich stron tego postępowania (por. wyrok NSA 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/21). W sytuacji natomiast gdy w sprawie zostały zawarte z pozostałymi zobowiązanymi umowy, organ powinien uwzględnić ich treść w aspekcie wysokości ponoszenia kosztów przez pozostałych zobowiązanych mając na uwadze, że pozostali nie mogą ponosić kosztów wyższych niż te wynikające z proporcjonalnego udziału wszystkich zobowiązanych do opłaty. Ustawodawca na gruncie art. 61 u.p.s. nie zdefiniował pojęcia "proporcjonalnego ponoszenia kosztów". Zgodnie z definicją internetowego słownika języka polskiego PWN "proporcjonalny" to "mający określony stosunek części do całości albo wyrażający określony stosunek do jakiejś wielkości". Orzecznictwo sądowadministracyjne również tego pojęcia nie definiuje poprzez np. odesłanie do innych instytucji prawnych. W ocenie Sądu I instancji, mając na uwadze zasady odpłatności za DPS określone w ustawie, należy pojęcie to rozumieć jako sytuację w której uwzględnia się liczbę wszystkich osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty, o ile nie zachodzą przeszkody do obciążenia ich w taki sposób opłatą, z uwagi na sytuację rodzinną i finansową. Organ, co do zasady ma obowiązek badać, przed podpisaniem umowy czy przed wydaniem decyzji jaka jest sytuacja rodzinna a przede wszystkim finansowa i dopiero wtedy ustalać czy potencjalnie zobowiązany ma możliwości uiszczenia danej kwoty. Wynika to z art. 64 u.p.s. Dlatego w toku tego rodzaju postępowania tak ważny jest wywiad środowiskowy, w którym, organ ustala sytuację faktyczną u osoby potencjalnie zobowiązanej. Uniemożliwienie jego przeprowadzenia pozbawia natomiast tę osobę możliwości skorzystania z instytucji zwolnienia w części lub w całości. Sąd Wojewódzki podniósł, że w tej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych i akt I SA/Wa 1738/23 (skarżący Z. W. – syn osoby umieszczonej w DPS), organ prowadził co najmniej 2 postępowania (ww. i niniejsze). Mało tego, z ustaleń organu nie wynika czy została z pozostałymi zawarta umowa czy także wydano decyzję administracyjną. W związku z tym Sąd I instancji bazował jedynie na ustaleniach dokonanych przez organ w zakresie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów opłaty wskazanych w tych decyzjach. W przedmiotowej sprawie organ ustalił, że istnieje 6 osób zobowiązanych do uiszczania opłat (dwoje dzieci i 4 wnuków). Całość opłaty wynosiła 8.294,37 zł. Babcia skarżącego przebywała w DPS 24 dni a zatem należna za pobyt opłata wyniosła 6 635,49 zł. Decyzją Prezydenta W. z 5 września 2022 r. nr 4223/2022, organ ustalił wysokość opłaty należnej od mieszkanki DPS na kwotę 1585,98 zł. Jak wynikało ze znajdującego się w aktach potwierdzenia wpłaty należnej od W. W. stanowiła ona kwotę 1268,78 zł (dowód wpłaty z 10 października 2022 r.). Organ ustalając wysokość opłaty od zstępnych przyjął, że jest to kwota 5 366,72 zł (6 635,50 – 1268,78), błędnie przyjmując, że zobowiązani ponieść powinni także część opłaty której nie uiściła osoba umieszczona w DPS. Tymczasem, zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej, zobowiązani zstępni nie mogą ponosić kosztów opłaty w wysokości nie przypadającej na ich udział w tych kosztach, tym bardziej, że w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja określająca wysokość tej opłaty należna od osoby umieszczonej w DPS. Konsekwencją tego jest że opłata która powinna podlegać dalszemu rozliczeniu w stosunku do osób zobowiązanych do obciążenia wynosi 5 049,51 zł a nie kwota przyjęta przez organ tj. 5 366,72 zł. ( 6 635,49 - 1585,98). Ustawodawca w ustawie przewidział taką sytuację faktyczną w której mimo tego, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjne, możliwe jest odstąpienie od niego w sytuacji w której potencjalnie zobowiązany nie jest zainteresowany wynikiem rozstrzygnięcia sprawy i uniemożliwia organowi podjęcie niezbędnych czynności w sprawie. Działanie organu z urzędu, o czym stanowi art. 7 k.p.a. nie oznacza, że strona postępowania nie ma obowiązku współdziałania z organem w celu ustalania okoliczności faktycznych w sprawie. W tej sprawie skarżący nie wskazał w istocie argumentów które podważyłyby ustalenia organów co do tego, że nie jest zobowiązany do opłaty za DPS. Wadliwie natomiast organ ustalił jej wysokość. To wskazana przez sąd kwota podlegała proporcjonalnemu rozdzieleniu na zstępnych osoby umieszczonej w DPS. W ocenie Sądu Wojewódzkiego zarzuty naruszenia przepisów kodeksu karnego nie mogą odnieść zamierzonego skutku ponieważ organ rozpoznając sprawę ich nie stosuje i nie jest władny do oceny czy postępowanie urzędników spełnia kryteria przestępstwa czy wykroczenia. Kognicję w tym zakresie ma prokurator czy sąd powszechny. Co do kwestii podnoszonych na rozprawie, że skarżący nie jest spadkobiercą swej babci i nie powinien płacić za Jej pobyt w DPS, powinna to uczynić córka która otrzymała mamy mieszkanie, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że kwestia dziedziczenia nie ma żadnego wpływu na obowiązki partycypacji w kosztach opłat za pobyt w DPS. Opłata za pobyt w DPS stanowi zobowiązanie o charakterze publicznoprawnym i wynika z przepisów materialnego prawa administracyjnego. Przepisy te nie odsyłają do choćby odpowiedniego stosowania przepisów prawa cywilnego. Ustawa o pomocy społecznej określa w art. 61 krąg osób zobowiązanych, określając ich kolejność (małżonek, zstępni, wstępni i na końcu gmina). Nie ma przy tym wątpliwości, że dzieci i wnuki są zstępnymi. Dlatego nie ma podstaw prawnych aby wywodzić, że hipotetyczne nie dziedziczenie, znosi obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. W świetle art. 931 § 1 i 2 kodeksu cywilnego do dziedziczenia powołani są w pierwszej kolejności małżonek i dzieci spadkodawcy, a gdy któreś nie dożyło otwarcia spadku – jego zstępni. Abstrahując od tego, że nie ma w aktach żadnego dowodu na to aby skarżący nie był w ramach dziedziczenia zstępnym, krąg uprawnionych do dziedziczenia z kodeksu cywilnego pokrywa się z kręgiem osób o których stanowi art. 61 § 1 u.p.s. Sąd Wojewódzki wskazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ miał na uwadze powyższe oceny. Jako kwotę bazową do ustaleń wysokości należności na rzecz DPS przyjmie kwotę 5 049,51 zł. W przypadku nie wyrażenia przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie podpisania umowy organ obciąży go 1/6 części tej kwoty. W przypadku gdyby przeprowadzenie wywiadu było możliwe, ustali sytuację finansową skarżącego a następnie oceni, czy istnieją podstawy do odstąpienia od obciążania go obowiązkiem spłaty w całości lub w części. Nie uwzględniając wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z odpisu z księgi wieczystej na okoliczność tego kto jest właścicielem, Sąd I instancji wyjaśnił, że wniosek ten nie ma żadnego znaczenia w sprawie ponieważ kryterium dziedziczenia nie jest warunkiem zobowiązania do uiszczenia opłaty za pobyt w DPS. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Kolegium wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania oraz zrzeczono się rozprawy. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 61 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku obowiązanego zstępnego, który nie wyraża zgody na zawarcie umowy oraz na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obliczenie opłaty za niepełny miesięczny okres rozliczeniowy powinno uwzględniać opłatę obciążającą mieszkańca domu pomocy społecznej w pełnej wysokości ustalonej odrębną decyzją w trybie art. 59 ust. 1 u.p.s., podczas gdy obowiązek jej uiszczenia obejmuje okres faktycznego pobytu w domu pomocy i ustaje najpóźniej z dniem śmierci mieszkańca, a prawidłowe ustalenie opłaty od obowiązanego zstępnego powinno uwzględniać opłatę wnoszoną przez mieszkańca w wysokości proporcjonalnej do okresu jego pobytu w domu pomocy społecznej; 2) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 106 ust. 1 u.p.s., art. 59 ust. 1 u.p.s. i art. 60 ust. 1 u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wydana w stosunku do mieszkańca domu, zobowiązuje do uiszczenia opłaty w każdym przypadku za pełny miesięczny okres rozliczeniowy, podczas gdy obowiązek uiszczenia tej opłaty trwa nie dłużej niż faktyczny pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a jako obowiązek osobisty wygasa definitywnie wraz ze śmiercią mieszkańca; II. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez: 1) ich niewłaściwe zastosowanie wynikające z nieuzasadnionego stwierdzenia, że organ błędnie przyjął kwotę bazową w wysokości 5.366,72 zł do obliczenia od obowiązanych zstępnych opłaty za pobyt W. W. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" zamiast kwoty 5.049,51 zł, podczas gdy kwota ustalona przez organy została prawidłowo obliczona, z uwzględnieniem opłaty należnej od W. W. ustalonej decyzją nr 4223/2022 z dnia 5 września 2022 r. oraz proporcjonalnie do czasu jej pobytu w Domu, wynoszącym 24 dni; 2) ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przypisaniu organowi założenia, że zobowiązani zstępni powinni ponieść także część opłaty, której nie uiściła W. W., podczas gdy organ takiego założenia nie czynił, zastosował się natomiast do zasady proporcjonalnego rozłożenia opłaty na wszystkich obowiązanych oraz uwzględnił maksymalną indywidualną wysokość opłaty ze względu na brak zgody strony na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 22 kwietnia 2024 r. skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej oraz wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W tej sprawie natomiast zarzuty postawione w ramach obydwu podstaw kasacyjnych częściowo się pokrywają oraz pozostają ze sobą w związku, wobec czego zostaną rozpoznane łącznie. Granice materialne rozpoznawanej sprawy administracyjnej wyznaczają przepisy art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2e i 2f u.p.s. Obowiązek zstępnych wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia mieszkańca do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego obowiązku ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że Prezydent W. umieścił W. W. (babcię skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...], gdzie przebywała od 6 września 2022 r. do chwili śmierci w dniu [...] września 2022 r. Bezsporne jest również to, że dla mieszkanki DPS ustalono miesięczną opłatę za pobyt w wysokości 1.585,98 zł, zaś średni koszt utrzymania we wskazanym DPS wynosił 8.294,37 zł. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji podzielił stanowisko organów administracji, iż obciążająca skarżącego wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, powinna zostać ustalona na podstawie z art. 61 ust. 2e u.p.s. i zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s. Prawidłowo bowiem uznano, że spełniona są zawarte w tych przepisach przesłanki. Podkreślić w tym miejscu należy, iż niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego może przybierać różną formę, w tym także bierności osoby, z którą wywiad miał być przeprowadzony. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może zatem przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Rację ma natomiast skarżące kasacyjnie Kolegium, że choć organy orzekające dokonały prawidłowych ustaleń okoliczności istotnych dla niniejszej sprawy, niesłusznie Sąd Wojewódzki uznał, że ustalona dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt babci w DPS jest nieprawidłowa. Błędne stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie jest wynikiem pewnej niekonsekwencji i być może niezrozumienia dokonanego przez organy wyliczenia. Z jednej bowiem strony w zaskarżonym wyroku (słusznie) przyjęto, że skoro W. W. nie przebywała w DPS pełnego miesiąca, lecz 24 dni, to opłata należna za ten pobyt wynosi 6.635,49 zł. Z drugiej zaś strony, Sąd Wojewódzki odmiennie niż uczyniły to organy orzekające, od powyższej kwoty odjął pełną miesięczną kwotę opłaty należnej od mieszkanki DPS tj. 1.585,98 zł, zamiast analogicznie kwoty należnej za 24 dni. W sprawie nie ma natomiast, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sporu co do tego, że obowiązek poniesienia kosztów pobytu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej obejmuje należność za cały okres jej faktycznego pobytu. Sąd a quo w swoich rozważaniach pominął jedynie, iż kwota 1.585,98 zł stanowiła miesięczną opłatę za pobyt babci skarżącego w DPS (vide decyzja Prezydenta W. z 5 września 2022 r. DPS.6121.442.2022.AŁ.60251). Dlatego też, wobec faktu, iż W. W. w DPS przebywała 24 dni, organy orzekające obliczyły, że opłata obciążająca ją za ten pobyt wynosi właśnie 1.268,78 zł. Uwzględnienie więc w dalszych rachunkach tej niższej z dwóch wskazanych kwot nie oznaczało, jak błędnie przyjął Sąd I instancji, że osoby zobowiązane zostały obciążone częścią opłaty, której nie uiściła osoba umieszczona w DPS. Przeciwnie, wyliczenia organów orzekających uwzględniały opłatę należną od W. W. za cały jej faktyczny pobyt w DPS, który okazał się finalnie krótszy od pełnego miesiąca. Skutkiem zaś podniesionego błędu było niezasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W., co słusznie zarzucono w skardze kasacyjnej. Sąd Wojewódzki przyjął bowiem nieprawidłową kwotę bazową, która stosownie do art. 61 ust. 2f u.p.s. podlegała rozdzieleniu na zstępnych W. W.. Nakreślone okoliczności, przy uwzględnieniu argumentacji zapadłych w sprawie decyzji administracyjnych, prowadzić zaś muszą do wniosku, iż w sposób należyty organy orzekające ustaliły, że dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt babci w DPS w okresie od 6 września 2022 r. do [...] września 2022 r. wynosi 894,45 zł. Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę orzekając o jej oddaleniu jako bezzasadnej (art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a.). Oddaleniu skargi nie stoi na przeszkodzie niezasadna argumentacja skarżącego, który w art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s. upatrywał podstawę prawną do obciążenia opłatą za pobyt w DPS zamiast niego spadkobiercę osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej – z masy spadkowej. Skarżący w swym rozumowaniu nie uwzględnił, że czym innym jest ustalenie wysokości opłaty obciążającej małżonka, zstępnych lub wstępnych mieszkańca DPS (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.), a czym innym – obowiązek zwrotu należności z tytułu poniesionych wydatków na świadczenia z pomocy społecznej (art. 96 ust.1 pkt 2 u.p.s.). Skarga nie zawiera istotnych argumentów przemawiających za umorzeniem postępowania administracyjnego w trybie art. 105 § 1 k.p.a. W okolicznościach niniejszej sprawy uwzględnić należało, że obciążenie wnuka odpłatnością za DPS nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika bezpośrednio z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust.1 pkt 2 u.p.s. Jak zaznaczono na wstępie uzasadnienia decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może zatem obejmować okres sprzed wydania decyzji (od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej) skoro to organ konkretyzuje w rozstrzygnięciu obowiązek powstający z mocy prawa (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17). Śmierć osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej nie powoduje sama z siebie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS w przypadku osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Oczekiwanego skutku nie mogła również przynieść argumentacja skarżącego co do naruszenia przepisów kodeksu karnego, bowiem sfera ta pozostaje poza kognicją sądu administracyjnego i nie dotyczy bezpośrednio problemu rozstrzyganego w niniejszym postępowaniu. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zdecydował o odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.