I OSK 1475/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 636/17 w sprawie ze skargi K.M. na postanowienie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 636/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę wniesioną przez K. M. na postanowienie [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu tego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne: W nadanym na poczcie w dniu [...] grudnia 2016 r. odwołaniu od orzeczenia Rejonowej Wojskowej [...] [...] w [...] z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej skarżący zawarł wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do dokonania powyższej czynności. Z kolei zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia tego odwołania. W motywach postanowienia wskazano, że orzeczenie zostało odebrane przez skarżącego w dniu [...] listopada 2016 r. i zawierało pouczenie precyzyjne w swej treści oraz jasno wskazujące na termin i tryb wniesienia od niego odwołania. Organ odwoławczy wskazał, że ostatnim dniem na złożenie odwołania był dzień [...] listopada 2016 r. Powołał się również na powyższe postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożonej jednocześnie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, skarżący powołał się na wydaną w dniu [...] grudnia 2016 r. opinię psychologiczną, wskazując, że miewa stany tzw. "wyłączenia", kiedy nie wie, co się z nim dzieje. Zauważył ponadto, iż występują u niego zmiany w zakresie funkcjonowania poznawczego i psychospołecznego, że posiada wyraźne odchylenia w zakresie uwagi, pamięci oraz funkcji wykonawczych. Wszystko to - jak uznał skarżący - sprawia, że ma problem z załatwianiem wszelkich formalności, a tym bardziej z dochowywaniem terminów. Jego zdaniem, wskazane okoliczności przemawiają za przywróceniem terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a., stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż odwołanie od odebranego w dniu [...] listopada 2016 r. orzeczenia zostało nadane przez skarżącego dopiero w dniu [...] grudnia 2016 r. pomimo, że ostatnim dniem na jego złożenie był dzień [...] listopada 2016 r. W konsekwencji, skoro odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia, a organ odwoławczy - rozpatrując wniosek skarżącego - nie przywrócił terminu do jego wniesienia, brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w drugiej instancji przez organ odwoławczy. Sąd ten podkreślił przy tym, że dopiero w konsekwencji wydania ostatecznego postanowienia z dnia [...] lutego 2017 r. odmawiającego skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia, organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie. Wyjaśnił również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż organ odwoławczy wydając postanowienie odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie dopuścił się naruszenia norm procedury administracyjnej i zasadnie organ przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że dochował należytej staranności. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a., w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., w zw. z art. 59 § 2 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego (i Sądu) - w związku z tym, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia i następnie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - nie można było przyjąć, że ostateczne postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nie ulegnie już zmianie i w związku z tym należało stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż ewentualne uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny miałoby wpływ na rozstrzygnięcie odwołania od orzeczenia. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej zawarto również wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, podzielając w pełni stanowisko Sadu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się bezpodstawne. W ich świetle istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ odwoławczy, a za nim Sąd pierwszej instancji, prawidłowo przyjęły, że pomimo nieprawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, brak było przeszkód do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie tego terminu. Wskazać też przyjdzie w tym miejscu, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne, w szczególności w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia dat, tj. daty doręczenia skarżącemu orzeczenia organu I instancji, daty wniesienia odwołania, jak również daty wydania przez organ odwoławczy postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i daty wydania zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia, nie są kwestionowane i nie stanowią przedmiotu sporu. Przystępując do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, przypomnieć przyjdzie, że zgodnie z art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Regulacja ustanowiona w omawianym przepisie wyznacza zakres postępowania wstępnego, rozpoczynającego działania organu wyższego stopnia odnośnie badania zaistnienia formalnych przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy dany środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w terminie. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak wystąpienia formalnych przesłanek odwołania to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy zatem etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie dwuinstancyjne. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo i jednocześnie obowiązek organu odwoławczego zbadania sprawy i jej rozstrzygnięcia. Tylko prawomocne przywrócenie terminu do wniesienia odwołania może uzasadniać merytoryczne rozpatrzenie odwołania wniesionego po upływie ustawowego terminu. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, bez prawomocnego rozstrzygnięcia o jego przywróceniu jest niedopuszczalne z mocy art. 16 § 1 k.p.a., który ustanawia zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Na organie odwoławczym ciąży obowiązek wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania w każdym przypadku, gdy takie uchybienie miało miejsce. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania musi być jednoznaczne i mieć pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Warunkiem wydania rozważanego postanowienia jest w pierwszej kolejności bezsporne ustalenie daty, w której organ skutecznie doręczył stronie decyzję wydaną w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, bowiem bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy doręczenie było prawidłowe. W niniejszej sprawie, jak już wyżej wspomniano, okoliczności związane z datą i skutecznością doręczenia skarżącemu orzeczenia organu I instancji, jak i data wniesienia odwołania od tego orzeczenia, są bezsporne, co oznacza, że wniesienie odwołania nastąpiło po terminie. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu. Uchybienie terminu nie podlega żadnym ocenom, ani stopniowaniu skali tego naruszenia. Nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia w tym zakresie. W tej sytuacji organ odwoławczy był zobowiązany stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia organu I instancji. Zauważyć ponadto wypadnie, że zgodnie z art. 59 § 2 k.p.a., o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Z kolei zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a., wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Prosta analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że powoływane przez skarżącego postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, było ostateczne i wykonalne. Organ był zatem nim związany i brak było jakichkolwiek przeszkód do wydania zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia w oparciu o art. 134 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sąd, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu odwoławczego, pomimo zaistnienia przesłanek z art. 204 pkt 1 p.p.s.a., albowiem koszty te obciążać musiałyby skarżącego, który w niniejszym postępowaniu korzysta z prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku pełnomocnika skarżącego kasacyjnie dotyczącego przyznania temu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.