I OSK 1686/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1667/22 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 2 września 2022 r. nr SKO.IV/424/915/2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 lutego 2023 r. II SA/GI 1667/22, oddalił skargę M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 2 września 2022 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. L. zaskarżając go w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej ("u.p.s.") poprzez jego niezastosowanie oraz błędną interpretację. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że skarżący, pomimo tego, że ojciec nie łożył na jego utrzymanie i w całości finansowała synów matka, nie wystąpił przeciwko swojej babce – J. P. z powództwem o alimenty. J. P. nigdy nie szukała kontaktu z wnukami, wnioskodawca nie wie jak jego babcia wygląda. J. P. nigdy nie odwiedziła wnuków, nie obdarowała ich żadnym prezentem, nie pamiętała o nich, nie wspomagała matki skarżącego w wychowaniu i opiece nad synami. J. P. wiedziała o tym, że syn nie płaci alimentów na dzieci, za co został skazany wyrokiem karnym. Pomimo tego nie pomagała finansowo rodzinie skarżącego. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zrzekł się także rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; p.p.s.a) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie relacjonuje więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarżący kasacyjnie zarzucił wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 2 u.p.s. Przypomnieć jedynie należy, że w rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji odmówiły całkowitego zwolnienia M. L. z ponoszenia opłaty za pobyt jego babki – J. P. w domu pomocy społecznej, uznając, że nie spełnia on przesłanek warunkujących to zwolnienie, określonych w ustawie o pomocy społecznej. Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ocenę prawną podzielił następnie Sąd Wojewódzki poprzez oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przepis art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskrzonych decyzji przewidywał możliwość zwolnienia osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej częściowo lub całkowicie, na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w szczególności, jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Przystępując do rozważań stwierdzić należy, że " (...) uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Toteż rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny (I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 64). Zatem art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli wystąpią "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniających zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie ich zakresem okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Te "uzasadnione okoliczności", wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s., powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny, ale przede wszystkim odnoszą się do osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty. Tymczasem skarżący kasacyjnie, wnosząc o zwolnienie z opłat, odwołuje się do relacji zachodzącej pomiędzy nim, a osobą umieszczoną w DPS. O tym stanowi natomiast pkt 7 art. 64 u.p.s., z którego wynika, że podstawą do zwolnienia może być okoliczność, w której osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Na gruncie tego przepisu można byłoby rozważać, czy zachowanie babki względem skarżącego kasacyjnie i jego matki, można traktować jako rażące niewywiązywanie się z obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ten przepis nie został jednak w podstawach skargi kasacyjnej powołany, a więc jakiekolwiek rozważania na jego tle uznać należy w tej sytuacji za bezprzedmiotowe. Natomiast art. 64 pkt 2 u.p.s., jako przepis odnoszący się wyłącznie do sytuacji (zdrowotnej, materialnej) osoby zobowiązanej do opłaty, nie mógł stanowić podstawy do rozważań w kontekście zachowania babki względem skarżącego kasacyjnie. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 184 p.p.s.a.