I OSK 2165/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2024 r., II SA/Gl 226/24 w sprawie ze skargi Z.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 12 grudnia 2023 r., nr SKO.4106.1261.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 21 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 226/24 oddalił skargę Z.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 12 grudnia 2023 r., nr SKO.4106.1261.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i uwzględnienie skargi oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym alternatywnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną małżonką, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że małżonek niepełnosprawnej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia, 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że małżonek niepełnosprawnej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skarżący legitymuje się ustalonym prawem z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zaś organy nie uwzględniły treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 2/17, który orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 sierpnia 2022 r. osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie skarżący, odwołując się do reguł postępowania administracyjnego, podniósł, że organ dokonał błędnej i dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu i zakresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącego, szczególnie wobec znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o niepełnosprawności małżonki skarżącego, w którym wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Konsekwencją wadliwych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego było ustalenie, że skarżący nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych aby otrzymać świadczenie. Ponadto świadczenie przyznawane jest za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, organy mają obowiązek ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia, lecz jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a, skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Zarzut błędnej wykładni wymaga wskazania naruszonych dyrektyw interpretacyjnych i określenia, jakie powinno być prawidłowe znaczenie przepisu (w ujęciu teorii klasyfikacyjnej) bądź jaka norma prawna wynika z danego przepisu (w ujęciu teorii derywacyjnej). Zarzut niewłaściwego zastosowania wymaga wykazania braku korelacji między stanem faktycznym a przepisem prawa, związany jest bowiem z kwestią kwalifikacji prawnej stanu faktycznego. W skardze kasacyjnej nie określono wprost zarzucanej formy naruszenia podając każdorazowo, że naruszenie polega na "błędnym (niezasadnym) uznaniu", co każe przyjąć, że przedmiotem zarzutów jest niewłaściwe zastosowanie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego. Jednocześnie, ze względu na brak zarzutów dotyczących przepisów postępowania, nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych. Nie uzasadnia uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.) Odmowa przyznania świadczenia nie została uzasadniona faktem pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ta okoliczność została odnotowana w stanie faktycznym, ale organy nie uznały jej za przeszkodę do przyznania świadczenia i nie oparły swojej odmowy na stwierdzeniu przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Dostrzegł to Sąd I instancji, który w uzasadnieniu zastrzegł, że kwestia wyboru świadczenia pozostaje bez znaczenia dla sprawy, wobec czego nie ma podstaw do wiązania skutków prawnych z faktem, że organy nie poinformowały skarżącego o leżącej po jego stronie wyłącznej przeszkodzie do przyznania świadczenia i nie wezwały do dokonania wyboru świadczenia preferowanego. Ustawa warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od spełnienia przesłanek pozytywnych i braku zaistnienia przesłanek negatywnych. W sprawie odmowę oparto na ustaleniu, że skarżący nie spełnia przesłanek pozytywnych do uzyskania świadczenia, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś,r. nie był zatem w sprawie stosowany i nie mógł zostać naruszony. Nie są także zasadne zarzuty niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że zakres wymaganej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Jak wyżej zastrzeżono, w skardze kasacyjnej nie podważono ustaleń faktycznych. Nie usuwają tego ograniczenia argumenty zgłoszone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że organy dokonały błędnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w kwestii czasookresu opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia pracy przez skarżącego. Brak zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do tych argumentów. Nie zgłaszając zarzutu błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakwestionowano też zajętego w sprawie stanowiska, że przepis ten wymaga zaistnienia związku przyczynowego między opieką nad osoba niepełnosprawną a brakiem możliwości zatrudnienia i samo posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (czy orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie przesądza automatycznie, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie. W tej sytuacji nie mogło odnieść skutku odwołanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu o niepełnosprawności i art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r. W oparciu o przyjęte w sprawie ustalenia faktyczne i wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawidłowo stwierdzono, że wykonywane czynności względem osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wymuszają po stronie skarżącego rezygnacji z zatrudnienia. Nie kwestionując czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącego wskazano, że część ze wskazanych przez niego czynności w oświadczeniu nie znalazła potwierdzenia w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym. Natomiast czynności potwierdzone mieszczą się w ramach zwykłych obowiązków alimentacyjnych wobec osoby najbliższej i nie wymagają rezygnacji z pracy zarobkowej, odnoszą się do obowiązków życia codziennego (sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów), wizyty lekarskie nie mają miejsca codziennie, zaś żona skarżącego nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa posiłki i załatwia potrzeby fizjologiczne, a także porusza się przy wykorzystaniu kuli łokciowej. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.