I OSK 2420/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt II SA/Go 339/22 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr SKO.GO/455-Sz.M./1705/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej Sąd I instancji) wyrokiem z 14 września 2022 r. sygn. akt II SA/Go 339/22 (dalej wyrok II SA/Go 339/22) oddalił skargę M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr SKO.GO/455-Sz.M./1705/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (k. 27, 39-49 akt II SA/Go 339/22). Skargę kasacyjną wywiodła M. M. (dalej skarżąca lub skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adw. R. C., zaskarżając wyrok II SA/Go 339/22 w całości, powołując "art. 174 pkt 1 i 2 [ppsa], zarzuciła wyrokowi naruszenie art. 58 § 1 i 2 kpa przez jego błędne zastosowanie polegające na nieprzywróceni[u] terminu podczas gdy strona uprawdopodobniła, że uchybienie nastąpiło nie z jej winy. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie w całości wyroku I instancji i przekazanie [sprawy] do ponownego rozpoznania; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zrzekając się rozprawy (k. 56-57 akt II SA/Go 339/22). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zarzutami skargi kasacyjnej i orzeka w granicach tych zarzutów, przeto przedmiotem oceny nie mogły być przepisy nie objęte zarzutami. W skardze kasacyjnej nie wskazano jako wzorców kontroli przepisów prawa materialnego, mimo wskazania "[...] na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 [...]" (s. 2 skargi kasacyjnej). W judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego (np. wyroki NSA z: 13.2.2009 r. I OSK 414/08; 29.4.2014 r. II OSK 2887/12; 10.12.2014 r. II OSK 981/13; 24.6.2022 r. III OSK 5231/21). Pogląd ten dotyczy także sytuacji odwrotnej. Zarzut naruszenia art. 58 § 1 i 2 kpa, jako dotyczący przepisu ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, jest nieprawidłowo sformułowany. Prawidłowo postawiony zarzut skargi kasacyjnej w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 ppsa winien wskazywać na naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w dacie wyrokowania przez Sąd I instancji w brzmieniu Dz.U. z 2022 r. poz. 329, zm. poz. 655 i 1457 - zasada tempus regit actum), gdyż przepisy tej właśnie ustawy znajdują zastosowanie przed Sądem pierwszej instancji. Sąd nie stosuje przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a jedynie ocenia, czy przepisy te zostały prawidłowo zastosowane przez organy administracji (wyrok NSA z 15.9.2022 r. II GSK 1354/20). Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro Sąd nie stosuje przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, to nie mogły być one przez niego naruszone. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał żadnego przepisu odniesienia, ograniczając się wyłącznie do wskazania jako wzorców kontroli norm dopełnienia ("art. 58 § 1 i 2 kpa"; s. 2 skargi kasacyjnej). Jeżeli zarzut naruszenia prawa przez organ administracji nie został wyraźnie powiązany w skardze kasacyjnej z zarzutem naruszenia prawa przez wojewódzki sąd administracyjny, nie ma przeszkód, dla których NSA - przeanalizowawszy uzasadnienie skargi kasacyjnej - nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez WSA (np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b lub c bądź też art. 151 ppsa) i tak przedstawiony zarzut rozpoznać merytorycznie, mimo niepełnego wskazania podstawy kasacyjnej (cz. III p. 4 uzasadnienia uchwały I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, s. 38-39). Mimo, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał w ogóle normy odniesienia, to przyjąć należy, że zarzut ten, jako podniesiony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa i nadawał się do rozpoznania. Sąd I instancji w starannym i pogłębionym uzasadnieniu przekonująco wskazał, że decyzja Starosty Gorzowskiego z 19 stycznia 2021 r. nr OG.6124.1617.2020.LD (dalej decyzja z 19 stycznia 2021 r.) została skutecznie doręczona skarżącej dnia 4 lutego 2021 r. w trybie art. 43 kpa (załącznik nr 8 s. 49-52; załącznik nr 9 s. 53-54 - na początku akt administracyjnych - uw. NSA), co wynika z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 21 lipca 2021 r. II SA/Go 599/21. Podjęcie przesyłki adresowanej do strony postępowania przez dorosłego domownika i złożenie podpisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oznacza podjęcie się przez niego oddania pisma (decyzji) adresatowi. Sąd I instancji trafnie uznał, że okoliczności podnoszone we wniosku o przywrócenie terminu nie uzasadniały braku winy strony w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. W sprawie nie zostały spełnione wymogi z art. 58 § 1 kpa. Gdy strona jest zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Oznacza to, że uchybienie terminu z winy pełnomocnika nie stanowi podstawy do jego przywrócenia tylko z tej przyczyny, że winy w niedochowaniu terminu nie ponosi osobiście strona. Tym samym, jeżeli uchybienie terminu nastąpiło z winy pełnomocnika lub jego pracownika, to we wniosku o przywrócenie terminu należy wykazać brak winy pełnomocnika lub jego pracownika. Skoro pełnomocnik ponosi odpowiedzialność za działania swojego personelu, to należy uznać że uprawdopodobnienie braku winy w działaniach tego personelu jest zarazem uprawdopodobnieniem braku winy pełnomocnika. Skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 19 stycznia 2021 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r. C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r. III CZP 112/92, OSNC 5/93/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W.Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej i administracyjnej (postanowienie NSA z 11.3.2009 r. I OZ 198/09). Przyjmuje się, że ustanowiony pełnomocnik odpowiada za błędy i zaniechania pracownika kancelarii. Jeżeli pracownik kancelarii odpowiedzialny za wysłanie odwołania dopuścił się zaniedbania to jest ono traktowane jako wina pełnomocnika profesjonalnego, który jako jego przełożony zlecił mu wykonanie takiego zadania. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (postanowienie NSA z 20.2.2009 r. II OZ 166/09). W kontrolowanej sprawie adw. R. C. był prawidłowo ustanowionym pełnomocnikiem (nie później niż 24 lutego 2021 r.), który wniósł odwołanie od decyzji Starosty Gorzowskiego z 19 stycznia 2021 r. nr OG.6124.1617.2020.LD (k. 2-6 akt administracyjnych). Pół-zdalny tryb pracy Kancelarii Adwokackiej pełnomocnika skarżącej w okresie pandemii SARS-COV2, nie zwalniał profesjonalnego pełnomocnika od ustalenia - choćby w trybie telekomunikacyjnym - w urzędzie obsługującym organ wydający decyzję, od ustalenia daty pewnej doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi skarżącej lub poznania numeru przesyłki pocztowej i ustalenia daty doręczenia w trybie śledzenia przesyłek (s. 46-45 akt administracyjnych; s. 9-11 uzasadnienia wyroku II SA/Go 339/22). Żaden z argumentów podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowiska Sądu I instancji nie podważył skutecznie. Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.