I OSK 2934/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 493/23 w sprawie ze skargi S.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2022 r. nr KOC/5669/Op/22 w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 493/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 13 grudnia 2022 r. nr KOC/5669/Op/22 w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, (k. 22, 29-33v akt sądowych). Skargę kasacyjną wniósł S.M., zastępowany przez radcę prawnego P.R., zaskarżając wyrok I SA/Wa 493/23 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego - art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 dalej ups lub ustawa o pomocy społecznej) przez jego błędną wykładnię i uznanie, że użyte w powołanym przepisie pojęcie "dochód", nie odwołuje się do dochodu (netto) rzeczywiście wypłaconego stronie w miesiącu poprzedzającym wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a do dochodu należnego stronie za taki miesiąc, mimo że ów przepis stanowi, że dochód to przychód pomniejszony o wskazane w tym przepisie obciążenia, a zatem jest to swego rodzaju dochód "netto", posługuje się pojęciem "przychodu" i to właśnie przychody z miesiąca poprzedzającego wszczęcie postępowania są istotne dla obliczeń dochodu w rozumieniu tego przepisu; z uwagi na brak w ustawie o pomocy społecznej definicji pojęcia "przychód" winien być on wykładany w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, który stanowi, że przychodem są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, co oznacza wypłacone stronie świadczenia pieniężne w danym miesiącu, a nie należne (wypracowane) wierzytelności za dany miesiąc. Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części; zrzekł się rozprawy (k. 47-48v akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 ppsa, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Skarżący kasacyjnie nie stawia zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez Kolegium, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 1 ppsa i jako taka nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. - tempus regit actum) Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21.3.2019 r. I OSK 3321/18 katalog wyjątków od zasady ustalania dochodu zamieszczonej w art. 8 ust. 3 ups nie podlega wykładni rozszerzającej. Tym samym wszystkie przychody - poza wyjątkami wymienionymi enumeratywnie w art. 8 ust. 4 i ust. 4a ups - wlicza się do dochodu. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 i 4a ups ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę w sprawach z zakresu pomocy społecznej (wyrok NSA z 20.11.2019 r. I OSK 4420/18, cbosa). Według art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ups pełnoletni mieszkaniec domu jest obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. Art. 61 ust. 4 ups przewiduje, że dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach. Z powyższych regulacji wynika więc, że ustalenie wysokości dochodu było w realiach rozpoznawanej sprawy kwestią kluczową, zwłaszcza, iż strona kwestionowała wysokość ustalonej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Dokonując oceny ustaleń faktycznych w tym zakresie, Sąd I instancji prawidłowo przyjął za organami administracji, że wysokość dochodu skarżącego w lipcu 2022 r. obejmowała: 1) kwotę renty wg art. 8 ust. 3 ups (zaświadczenie z 27 lipca 2022 r.) - 1158,05 zł; 2) kwotę zasiłku pielęgnacyjnego wg art. 8 ust. 3 ups (oświadczenie skarżącego z 18 sierpnia 2022 r.) - 215,84 zł; 3) kwotę 50% wynagrodzenia za pracę wg art. 8 ust. 3 i art. 61 ust. 4 ups (potwierdzenie przelewu bankowego z 10 sierpnia 2022 r., oświadczenie skarżącego 18 sierpnia 2022 r.) – 1128,98 zł (2257,97 zł x 50% = 1128,98 zł). Łączna kwota dochodu (netto) wynosiła zatem 2502,88 zł, a 70% z tego dochodu stanowiła kwota 1752,02 zł stanowiąca opłatę skarżącego za pobyt w domu pomocy społecznej. Kwota dochodu skarżącego za lipiec 2022 r. (2502,88 zł) w stosunku do poprzednio ustalonego (2048,28 zł) przekroczyła wartość 77,60 stanowiącą 10% kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 106 ust. 3b usp, a zatem były podstawy do ustalenia nowej opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Słusznie przyjął Sąd I instancji, że dla niniejszej sprawy nie miało znaczenia to, że dochód z wynagrodzenia za pracę za lipiec 2022 r. został wypłacony skarżącemu w sierpniu 2022 r. Za nietrafny należy uznać zarzut, że z uwagi na brak w ustawie o pomocy społecznej definicji pojęcia "przychód" winien być on wykładany w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.). Okoliczność, że określone przysporzenie nie podlega zaklasyfikowaniu do dochodu na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie oznacza, że nie będzie ono kwalifikowane do dochodu na podstawie art. 8 ups. Należy odróżnić wyłączenie określonych źródeł z podstaw opodatkowania od zaliczenia ich do dochodu obliczanego w kontekście kryterium dochodowego dla świadczeń z pomocy społecznej. Ustawodawca w kwestii zdefiniowania dochodu nie odsyła do przepisów podatkowych, formułując dla potrzeb ustawy o pomocy społecznej definicję dochodu w art. 8 ust. 3 ups. Pośrednio odesłania takie zawarte są w kolejnych ustępach, w tym ust. 5, gdzie mowa jest o pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych. Można przyjąć, że w kwestii definiowania dochodu ustawodawca celowo nie odsyła do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, formułując jego odrębną definicję na potrzeby pomocy społecznej. Nie jest prawidłowe posługiwanie się pojęciem dochodu stosowanym na gruncie innych ustaw, a zwłaszcza należących do innych gałęzi prawa i służących realizacji celów tych gałęzi prawa, w dodatku z pominięciem celów i istoty świadczeń z pomocy społecznej (wyrok WSA w Szczecinie z 6.10.2011 r., II SA/Sz 495/11; I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, Wolters Kluwer 2023, s. 95-96 do art. 8 ups). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca nadto uwagę, że ustawa o pomocy społecznej wprowadzona została dla zagwarantowania realizacji określonych celów przy wykorzystaniu środków publicznych. Pomoc społeczna ma na celu wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Faktem powszechnie znanym jest ograniczona ilość środków finansowych, jakimi dysponują organy pomocy społecznej. W tej sytuacji wprowadzanie dodatkowych, pozaustawowych kryteriów pozwalających na wyłączenie określonych kwot uzyskanych przez beneficjenta pomocy społecznej z pojęcia dochodu jest działaniem sprzecznym z założeniem ustawodawcy. Z tego powodu za niezasadny uznać należy argument skarżącego, zgodnie z którym Sąd winien wbrew jednoznacznej treści art. 8 ust. 3 ups wziąć pod uwagę nie dochód, ale przychód skarżącego. Wyrok I instancji, wbrew stanowisku Autora skargi kasacyjnej, nie narusza przepisów prawa. Z tych przyczyn na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 § 1 i 2 pkt 8 ppsa. Z odrębnym wnioskiem i oświadczeniem pełnomocnik z urzędu winien zwrócić się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.