I OSK 294/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi Z.W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1598/23 w sprawie skargi kasacyjnej Z.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 616/22 w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.41/3939/OS/2021 w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1598/23, oddalił skargę kasacyjną Z.W., zwanego dalej "skarżącym", od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zwanego dalej "Sądem I instancji", z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 616/22, oddalającego skargę wyżej wymienionego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 18 lipca 2022 r., nr SKO.41/3939/OS/2021 w przedmiocie zasiłku okresowego. W dniu 4 października 2024 r. skarżący złożył do Sądu I instancji skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 616/22. Wobec tego, że przedmiotowa skarga nie zawierała wszystkich niezbędnych elementów wymienionych w art 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", zarządzeniem z dnia 23 października 2024 r. ustanowiony w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 616/22 pełnomocnik skarżącego z urzędu została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez: a) jednoznacznie określenie, którego orzeczenia dotyczy skarga o wznowienie postępowania (wyroku WSA z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 616/22, czy wyroku NSA z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1598/23); b) jednoznaczne wskazanie ustawowej podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego; c) wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania; d) określenie żądania w zakresie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. W piśmie z dnia 26 listopada 2024 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśniła, że: a) wniosek o wznowienie postępowania sądowego dotyczy wyroku Sądu I instancji z dnia 20 grudnia 2022 r.; b) podstawę wznowienia postępowania stanowi art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący upatruje bowiem podstawy wznowienia w fakcie odmowy ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed Sądem I instancji, skutkującym tym, że skarżący był pozbawiony możliwości działania oraz nie był należycie reprezentowany w tym postępowaniu; c) skarżący liczy termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego od daty doręczenia pełnomocnikowi prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OSK 1598/23, tj. od dnia 5 września 2024 r., w którym sprawa o sygn. akt II SA/Lu 616/22 została prawomocnie zakończona; d) skarżący domaga się uchylenia wyroku Sądu I instancji z dnia 20 grudnia 2022 r. oraz ponownego rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 761/24, Sąd I instancji stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 616/22, w odniesieniu do której skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego, orzekał jako ostatni Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1598/23, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez skarżącego. Zgodnie zatem z regułami wyrażonymi w art. 275 P.p.s.a. sądem właściwym do rozpoznania skargi o wznowienie jest Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto stwierdzono, że sąd, który nie jest właściwy w sprawie, nie dokonuje oceny formalnej dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania. Ocena w tym przedmiocie należy do sądu właściwego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII P.p.s.a. Zgodnie z art. 275 P.p.s.a., do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Stosownie natomiast do treści art. 276 P.p.s.a., do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednak, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 P.p.s.a. Art. 175 § 1 P.p.s.a. wprowadza obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej (w tym przypadku skargi o wznowienie postępowania) przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3. Z kolei z treści § 2-3 tego przepisu wynika, że obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego jest wyłączony, jeśli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka, a także wówczas, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w przypadkach, gdy skargę kasacyjną sporządza doradca podatkowy (w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami) lub rzecznik patentowy (w sprawach własności przemysłowej). Z treści przytoczonych przepisów wynika zatem, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego musi być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego z wyjątkami, o których mowa w art. 175 § 2-3 P.p.s.a., pod rygorem jej odrzucenia (art. 178 P.p.s.a). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że niedopełnienie tego obowiązku jest brakiem nieusuwalnym skargi o wznowienie postępowania, który powoduje jej odrzucenie bez uprzedniego wzywania do usunięcia braku formalnego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 193 i art. 276 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 marca 2005 r., sygn. akt I GSK 359/05; 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 824/18; 28 maja 2024 r., sygn. akt II GSK 843/24; a także J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3 wyd., Warszawa C.H. Beck 2015, s. 1121, Teza 6 do art. 276 oraz J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 628). W rozpoznawanej sprawie skarga o wznowienie postępowania z dnia 4 października 2024 r. nie została sporządzona ani przez profesjonalnego pełnomocnika, ani przez żaden z podmiotów wymienionych w art. 175 P.p.s.a. Skargę tę sporządził osobiście skarżący. Oznacza to, że nie został spełniony obowiązek ustawowy z art. 276 w zw. z art. 175 § 1 P.p.s.a. Z.W. nie posiada bowiem wymaganej ustawowo tzw. zdolności postulacyjnej do sporządzenia przedmiotowej skargi o wznowienie postępowania. Z uwagi na sporządzenie skargi o wznowienie postępowania osobiście przez stronę nie było konieczne wzywanie pełnomocnika strony zarządzeniem z dnia 23 października 2024 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 276 i art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.