I OSK 372/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 477/24 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 stycznia 2024 r. znak SKO-NP-4115-163/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Nowego Sącza z dnia 4 kwietnia 2023 r. znak: MOPS.III.524.Od.001175.SP.04.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz Z. W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 24 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 477/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę Z. W. (dalej: "Skarżący", "Skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") z 24 stycznia 2024 r. znak SKO-NP-4115-163/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z 4 kwietnia 2023 r. znak: MOPS.III.524.Od.001175.SP.04.2023, wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a."), odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, wskazując przy tym, że zakres – sprawowanej nad rozwiedzioną matką – opieki uniemożliwia wnioskodawcy prowadzenie gospodarstwa rolnego od 1 lutego 2023 r. (zwłaszcza, że nie ma kontaktu z drugim synem M.), jednakże niepełnosprawność istnieje dopiero od 64 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Działając na skutek odwołania Skarżącego - Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 24 stycznia 2024 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że – w świetle art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym – zastosowanie mają przepisy u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji, albowiem wniosek złożono w 2023 r. Następnie organ odwoławczy wytknął organowi pierwszej instancji pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) i stwierdził, że data powstania niepełnosprawności nie może być powodem odmownego załatwienia sprawy. Dalej organ odwoławczy opisał stan faktyczny. Z ustaleń wywiadu środowiskowego z 9 marca 2023 r., orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 12 czerwca 2020 r. oraz oświadczeń wnioskodawcy wynika, że Skarżący sprawuje od 1 października 2017 r. opiekę nad mieszkającą z nim rozwiedzioną 88-letnią matką, która od czerwca 2020 r. ma ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności (07-S), porusza się przy pomocy kul łokciowych lub kijków, miewa zachwiania równowagi. Wnioskodawca pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, ubieraniu, przygotowuje i podaje posiłki, umawia wizyty lekarskie, wozi do specjalistów, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, wykupuje i podaje leki, chodzi na spacery. Zakres pomocy ustalonej w wywiadzie środowiskowym jest tożsamy z zakresem czynności przedstawionym w oświadczeniu, z którego wynika, że opieka polega na przygotowaniu posiłków łącznie z gotowaniem, sprzątaniem, myciem okien, zmiana firan i zasłon, codziennie ubieranie-rozbieranie, pranie odzieży, czyszczenie butów, karmienie, prowadzenie ćwiczeń rehabilitacyjnych, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, podawanie leków, spacery, mierzenie cieśnienia. Wnioskodawca oświadczył, że ma brata M., który kiedyś mieszkał w okolicach Warszawy, ale od wielu lat nie ma z nim kontaktu. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że zakres opieki nie zmusza wnioskodawcy do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej (zwłaszcza, że istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych, których odpłatność jest ustalona z uwzględnieniem sytuacji finansowej rodziny). Z rozkładu dnia matki nie wynika, aby była ona osobą obłożnie chorą; przemieszcza się samodzielnie po mieszkaniu, nie wymaga ciągłego nadzoru, jest w stanie samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie ma związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, bowiem wnioskodawca zaprzestał pracy w październiku 2017 r., zaś konieczność zapewniania opieki powstała dopiero trzy lata później w czerwcu 2020 r. i spowodowane to było jego złym stanem zdrowia uniemożliwiającym dalszą pracę (schorzenia kręgosłupa, problemy z nadciśnieniem). Co więcej, poza wnioskodawcą obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki jest także brat wnioskodawcy (wnioskodawca nie wskazał obiektywnych okoliczności, które zwalniałyby brata z obowiązku zapewnienia opieki chorej matce) i istnieje prawna możliwość wyegzekwowania współudziału w opiece. Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniósł Skarżący. Opisanym na wstępie wyrokiem dnia 24 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 477/24 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), oddalił wniesioną skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Dalej Sąd I instancji podał, że w pełni podziela zaprezentowane w niniejszej sprawie stanowisko organu odwoławczego, że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia Skarżącego a pomocą świadczoną matce, przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą: okoliczności i czas deklarowanego przez Skarżącego zaprzestania pracy, zakres czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach pomocy matce, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych oraz – w pewnym stopniu – okoliczność, że powinność opieki nad matką spoczywa także na bracie. W ocenie Sądu I instancji, gdy chodzi o pierwszy ze wspomnianych elementów, to organ odwoławczy trafnie zauważył, że brak jest związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem pracy przez Skarżącego w Urzędzie [...] (30 września 2017 r.) a koniecznością sprawowania opieki nad matką (znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 12 czerwca 2020 r.). Z kolei później – do 31 stycznia 2023 r. – Skarżący z powodzeniem łączył pomoc matce z pracą w gospodarstwie rolnym (z akt nie wynika przy tym, aby stan zdrowia matki Skarżącego uległ potem zasadniczej zmianie). Odnosząc się do zakresu czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach pomocy matce, zdaniem Sądu I instancji, należy przede wszystkim podkreślić, że: "O ile (...) konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie zatrudnienia lub jest przyczyną rezygnacji z zatrudnienia (...). Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). "W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Musi zatem ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 708/23, źródło CBOSA). W ocenie Sądu I instancji, jak wynika z poczynionych w toku postępowania ustaleń, Skarżący pomaga matce w codziennych czynnościach (przygotowywanie posiłków łącznie z gotowaniem, sprzątanie, mycie okien, zmiana firan i zasłon, codziennie ubieranie-rozbieranie, pranie odzieży, czyszczenie butów, karmienie, prowadzenie ćwiczeń rehabilitacyjnych, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwienie spraw urzędowych, podawanie leków, spacery, mierzenie cieśnienia). Zdaniem Sądu I instancji, taki zakres czynności nie implikuje konieczności rezygnacji z zatrudnienia, tym bardziej, że Skarżący może też uzyskać wsparcie w postaci usług opiekuńczych. W tym kontekście, w ocenie Sądu I instancji, skoro Skarżący ma możliwość pracy w gospodarstwie rolnym – warto też zauważyć, że "Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną" (uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, źródło CBOSA). Poza tym, oceniając całokształt stanu faktycznego sprawy, zdaniem Sądu I instancji, nie można całkowicie pomijać okoliczności, że w opiece nad matką powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niej w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżący, ale także jego brat. Organ odwoławczy trafnie wskazał, że z akt nie wynika, aby skarżący podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do zobowiązania brata do alimentacji względem matki bądź też czynności zmierzające ustalenia ewentualnych przeszkód brata w wywiązywaniu się z tej powinności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., dalej: "k.r.o", "kodeks rodzinny i opiekuńczy") i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nią z bratem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. art. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego z zatrudnienia. Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w całości złożonej skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniósł o zasądzenie kosztów oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W środku zaskarżenia sformułowano wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego, przy czym za sporne w sprawie uznać należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Rozstrzygnięcia również wymaga kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony (w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem matki) opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić się należy ze Skarżącym kasacyjnie, że jego matka – jako osoba mająca zachwiania równowagi, poruszająca się o kulach z niedowładem rąk i nogi, z reumatoidalnym zapaleniem stawów – nie może zostać uznana za osobę, która nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podopieczna jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 12 czerwca 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Matka Skarżącego została uznana za osobę, której stwierdzony rodzaj uszkodzenia organizmu powoduje konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby dla zapewnienia egzystencji (orzeczenie o niepełnosprawności – akta administracyjne). W aktach sprawy znajduje się również wywiad środowiskowy opisujący wykonywane przez stronę w ramach opieki nad matką czynności oraz złożone pod odpowiedzialnością karną oświadczenie wnioskodawcy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący zamieszkuje z matką, sprawując nad nią całodobową opiekę. Matka strony względu na stan zdrowia oraz typ schorzenia nie może funkcjonować samodzielnie (wymaga pomocy przy poruszaniu się, czynnościach samoobsługowych i higienicznych oraz przy spożywaniu posiłków, itp.). Większość czynności opiekuńczych wykonywanych jest przez wnioskodawcę codziennie lub klika razy dziennie – co wynika tak z wywiadu środowiskowego, jak i ze złożonych w sprawie oświadczeń – stan ten nie jest kwestionowany przez organy. Twierdzenia ww. wywiadu, treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz złożonych do akt sprawy oświadczeń, jednoznacznie wskazują na zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska Sądu I instancji oraz organów, odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika bowiem, że podopieczna ze względu na stan zdrowia i typ schorzenia, wymaga całodobowej opieki oraz obecności osoby, która będzie stale w pobliżu, gotowa do stałego świadczenia pomocy. Wobec tego pozbawione podstaw i zaskakujące dla Sądu kasacyjnego jest twierdzenie zawarte w uzasadnieniu Sądu Wojewódzkiego, że czynności takie jak przygotowywanie posiłków łącznie z gotowaniem, sprzątanie, mycie okien, zmiana firan i zasłon, codziennie ubieranie-rozbieranie, pranie odzieży, czyszczenie butów, karmienie, prowadzenie ćwiczeń rehabilitacyjnych, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwienie spraw urzędowych, podawanie leków, spacery, mierzenie cieśnienia – nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Częstotliwość z jaką Skarżący pomaga matce w czynnościach niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych życiowych potrzeb (szczególnie higienicznych, czy rehabilitacyjnych, czy przygotowywania posiłków) w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez nią pracy. Bez znaczenia przy tym jest uprzednie zakończenie przez wnioskodawcę zatrudnienia oraz, przyjęta w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie opieki nad niepełnosprawną matką, ocena jej wcześniejszej sytuacji. W analizowanej bowiem aktualnie sprawie, organy i następnie Sąd Wojewódzki miały za zadanie dokonać walidacji spełnienia warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do opieki sprawowanej przez Skarżącego nad niepełnosprawną matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone przez WSA i organy nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Trudno bowiem przyjąć, że matka Skarżącego nie jest osobą wymagającą stałej obecności opiekuna i długotrwałej opieki. W ocenie Sądu kasacyjnego aktualna sytuacja zawodowa Skarżącego, jest niewątpliwie bezpośrednio związana ze stanem zdrowia i sprawnością jego matki, a więc również zakresem faktycznej opieki, który zależy bezpośrednio od kondycji podopiecznej. Nieuprawnione w związku z tym było stanowisko Kolegium, podzielone następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącego nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy uznać należy, że kwestionowany przez organy i Sąd I instancji związek pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i brak możliwości ponownego podjęcia aktywności zawodowej, pozostawały w związku z koniecznością opieki nad matką. Organy oraz Sąd I instancji w swoich rozważaniach dotyczących ww. związku przyczynowo-skutkowego skupiły się na wcześniejszej aktywności zawodowej strony oraz hipotetycznej możliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo wnioskującej, pomijając kwestie aktualne, związane z potrzebami wynikającymi z choroby podopiecznej, wyłączającą możliwość samodzielnego funkcjonowania. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena całokształtu sprawy nie pozwala na przyjęcie, żeby stan zdrowia osoby podlegającej opiece był na tyle dobry, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować samodzielnie, bez wsparcia i pomocy innej osoby w wymiarze, który umożliwiałby opiekunowi równoczesne podjęcie pracy zarobkowej. Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece – a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Konsekwencją powyższego stanu jest brak faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, bowiem opieka sprawowana przez Skarżącego nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również poglądu Sądu I instancji, prezentowanego szeroko w orzecznictwie WSA w Krakowie, a postulującego akceptację dla stanowiska, że strona wnioskująca, przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia z u.ś.r. ma obowiązek rozważyć alternatywne scenariusze opieki nad osobą niepełnosprawną – a w szczególności kwestie angażujące osoby w tym samym stopniu zobowiązane do alimentacji podopiecznego (w analizowanej sprawie: brata Skarżącego). Podkreślić w tym miejscu należy, że norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez Sąd Wojewódzki, dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Stanowisko takie wyrażane jest aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, gdy spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22; z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22; z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23, źródło CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego brata Skarżącego wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej osoby (spełniającej warunki do jego przyznania) są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem Skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z bratem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niego należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie opieki osobistej (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z bratem, czy przekazując stosowną kwotę na zatrudnienie profesjonalnego opiekuna. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącego kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.