I OSK 465/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 170/24 w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 9 stycznia 2024 r., nr SKO/RŚ-423/446/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY WE WROCŁAWIU WYROKIEM Z 23 PAŹDZIERNIKA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ J. R. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W LEGNICY Z 9 STYCZNIA 2024 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY PRZYZNANIA ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i rozpoznanie skargi bądź przekazanie sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "w Krakowie" do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania "administracyjnego", w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo pełnomocnik zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), dalej: u.ś.r., przez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nad mężem nie wypełnia dyspozycji wynikającej z tego przepisu, podczas gdy – jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – skarżąca sprawuje nad mężem opiekę w pełnym zakresie, pomagając mężowi nawet w czynnościach samoobsługowych, a w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy zauważyć, że zostały one błędnie skonstruowane. Zarzuty te oparte są na pierwszej podstawie kasacyjnej (por. art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego, które może przybierać dwie postaci: błędną wykładnię przepisu prawa materialnego oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu (normy prawnej zrekonstruowanej na podstawie obowiązującego przepisu). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że pierwsza z wymienionych postaci dla skuteczności zarzutu wymaga konkretyzacji nieprawidłowości wykładni przeprowadzonej przez sąd wojewódzki, jak i wyjaśnienie prawidłowej – zdaniem strony – rekonstrukcji normy prawnej z przepisu (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2025 r., sygn. akt I OSK 1861/22). W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej oparł zarzuty skargi kasacyjnej na konstrukcji błędnej wykładni przepisu prawa materialnego, nie przedstawiając jednocześnie prawidłowej jego zadaniem wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. co czyni ten zarzut wadliwym. Jednocześnie z uzasadnienia tych zarzutów wynika, że intencją pełnomocnika skarżącej było wykazanie, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją błędnie odmówiono zastosowania przywołanego przepisu, co umożliwia ich rozpoznanie pomimo formalnie nieprawidłowej konstrukcji zarzutów. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wskazać, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół ustalenia, czy zakres i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem powoduje, że pomiędzy sprawowaną opieką i niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej występuje związek przyczynowo skutkowy wymagany przez przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące ustalanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie Kolegium uznało bowiem, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem nie jest na tyle absorbujący, aby niemożliwe było pogodzenie jej z aktywnością zawodową. Prawidłowość tego stanowiska potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że czynności opiekuńcze sprowadzające się zasadniczo do czynności wykonywanych w gospodarstwie domowym nie kolidują z możliwością podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza zacytowanego powyżej przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) istnienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. O ile w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że na skarżącej kasacyjnie ciążą obowiązki alimentacyjne względem męża oraz że jej podopieczny legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to w ocenie organu odwoławczego oraz Sądu pierwszej instancji niespełniona została przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23, czy z 8 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1209/23). Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, czy z 8 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1209/23). Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22, z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2131/22, czy z 8 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1209/23). W sytuacji zatem, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2343/22). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że sytuacja skarżącej nie cechuje się wskazanym powyżej związkiem. Z ustaleń dokonanych w toku postępowania wyjaśniającego i niezakwestionowanych przez stronę wynika, że opieka nad mężem skarżącej polega na pomocy w myciu i kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu, masowaniu kończyn przy skurczach, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków i innych czynności w gospodarstwie domowym takich jak pranie, sprzątanie, prasowanie. Mąż skarżącej samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, wykonuje poranną i wieczorną toaletę, sam się myje, pomaga w robieniu posiłków. Tak sprawowana opieka sprowadza się co do zasady do zwykłych czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, przy czym część z tych czynności nie jest wykonywana codziennie przy jednoczesnym znacznym stopniu samodzielności niepełnosprawnego. Opieki takiej nie można zatem uznać za opiekę, która uprawniałaby do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak sprawowana opieka przy jej prawidłowej i nieskomplikowanej organizacji nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia np. w niepełnym wymiarze godzin bądź pracy dorywczej. W świetle powyższych ustaleń zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należało uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.