I OSK 501/23

Dnia 26 lutego 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wr 35/22 w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 3 grudnia 2021 r. nr NRŚ-OR.7536.10.2021.KMa w przedmiocie uchylenia decyzji i zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 16 listopada 2022 r. II SA/Wr 35/22, oddalił skargę S.S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 3 grudnia 2021 r. nr NRŚ-OR.7536.10.2021.KMa w przedmiocie uchylenia decyzji i zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła S.S. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie: I. prawa materialnego: 1. art. 124 ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: ugn) poprzez jego zastosowanie w przypadku gdy: a) Sąd I instancji, w ślad za organami obydwu instancji, błędnie ustalił, iż w sprawie występują warunki wskazane w art. 108 § 1 k.p.a., podczas gdy "[...]" S.A. aby przeprowadzenie inwestycji objętej postępowaniem było niezbędne dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na ważny interes społeczny, z uwagi na fakt, iż przedmiot inwestycji to tylko wymiana już sprawnie istniejącej linii elektroenergetycznej nie zaś posadowienie nowej linii, która miałaby zapewnić przesył energii obywatelom; b) Sąd I instancji, w ślad za organami obydwu instancji, pominął okoliczność, iż nie jest jeszcze prawomocne rozstrzygnięcie w zakresie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości Skarżącej, w której to zakresie od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie II SA/Wr 539/21 z 24 marca 2022 r. S.S. wywiodła skargę kasacyjną, na skutek czego to w obecnie zaskarżonym wyroku doszło również do naruszenia wskazanego powyżej przepisu prawa materialnego poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że: - zakres czynności objętych pierwotnym wnioskiem "[...]" S.A. nie jest związany z zakładaniem i przeprowadzeniem na nieruchomości Skarżącej ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości lecz faktycznie tyczy się gruntownej przebudowy urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na nieruchomości Skarżącej, przebudowy połączonej z demontażem części obecnie znajdujących się na niniejszej nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych oraz ich posadowieniem, można by rzec na nowo, w zmienionej formie; - Sąd I instancji, w ślad za organami obydwu instancji, błędnie uznał, iż Skarżąca nie wyraziła zgody na dokonanie czynności objętych pierwotnym wnioskiem "[...]" S.A, podczas gdy z zapytaniem o udzielenie takowej zgody inwestor w postaci Uczestnika "[...]" S. A. nigdy nie zgłosiła się bezpośrednio do osoby S.S.; - Sąd I instancji, w ślad za Organami obydwu instancji, iż Skarżąca nie wyraziła zgody na dokonanie czynności objętych pierwotnym wnioskiem "[...]" S.A, podczas gdy rokowania ugodowe w tym zakresie były prowadzone w sprawie przez jej pełnomocnika, zaś to Spółka "[...]" S. A. końcowo wycofała się z trwających rokowań; 2. art. 124 ust. 1 i 3 u.g.n. poprzez ich błędne zastosowanie: a) Sąd I instancji, w ślad za organami obydwu instancji, pominął okoliczność, iż nie jest jeszcze prawomocne rozstrzygnięcie w zakresie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości Skarżącej, w której to zakresie od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie sygn. akt II SA/Wr 539/21 z dnia 24 marca 2022 r. S.S. wywiodła skargę kasacyjną, na skutek czego to w obecnie zaskarżonym wyroku doszło również do naruszenia art. 124 ust. la w zw. z przytoczonymi w obecnym zarzucie art. 124 ust. 1 i 3 u.g.n. poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że: - zakres czynności objętych pierwotnym wnioskiem "[...]" S.A. nie jest związany z zakładaniem i przeprowadzeniem na nieruchomości Skarżącej ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości lecz faktycznie tyczy się gruntownej przebudowy urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na nieruchomości Skarżącej, przebudowy połączonej z demontażem części obecnie znajdujących się na niniejszej nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych oraz ich posadowieniem, można by rzec na nowo, w zmienionej formie; - Sąd I instancji, w ślad za organami obydwu instancji, błędnie uznał, iż Skarżąca nie wyraziła zgody na dokonanie czynności objętych pierwotnym wnioskiem "[...]" S.A, podczas gdy z zapytaniem o udzielenie takowej zgody inwestor w postaci Uczestnika "[...]" S.A. nigdy nie zgłosiła się bezpośrednio do osoby S.S.; - Sąd I instancji, w ślad za organami obydwu instancji, uznał iż Skarżąca nie wyraziła zgody na dokonanie czynności objętych pierwotnym wnioskiem "[...]" S.A, podczas gdy rokowania ugodowe w tym zakresie były prowadzone w sprawie przez jej pełnomocnika, zaś to Spółka "[...]" S.A. końcowo wycofała się z trwających rokowań; II. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: PrSądAdm) oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. - polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi przez Sąd I instancji, a w konsekwencji nie uwzględnienie stanowiska procesowego Skarżącej, pomimo nie rozpoznania całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie w drodze naruszenia obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, co miało skutek w drodze zlekceważenie zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu obywateli, a co wyraziło się w szczególności, rozpoznaniem materiału dowodowego z pominięciem zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, uwidaczniającym się w szczególności: - pominięciem okoliczności, iż nie jest jeszcze prawomocne rozstrzygnięcie w zakresie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości Skarżącej, w której to zakresie od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie II SA/Wr 539/21 z 24 marca 2022 r. S.S. wywiodła skargę kasacyjną, na skutek czego to w obecnie zaskarżonym wyroku doszło również do naruszenia art. 124 ust. la w zw. z art. 124 ust. 1 i 3 u.g.n. w drodze również błędnej oceny materiału dowodowego zgodnej z obecnym zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego poprzez: - pominięcie okoliczności związanych z zakresem prac objętych pierwotnym wnioskiem Inwestora, objętym końcowo postępowaniem w zakresie omawianej inwestycji, w szczególności związanych z: - pominięciem dokładnego zbadania zakresu prac objętych wnioskiem inwestora; - pominięciem okoliczności, iż zakres inwestycji nie wskazuje aby przeprowadzenie inwestycji objętej postępowaniem było niezbędne dla zabezpieczeni gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na ważny interes społeczny, z uwagi na fakt, iż przedmiot inwestycji to tylko wymiana już sprawnie istniejącej linii elektroenergetycznej nie zaś posadowienie nowej linii, która miałaby zapewnić przesył energii obywatelom; - pominięciem ustalenia faktu, iż przedmiotowe prace nie tyczą się prawnomaterialnych podstaw wydania decyzji na podstawie art. 124 ugn, gdyż nie są związane z zakładaniem i przeprowadzeniem na nieruchomości Skarżącej ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości lecz faktycznie tyczą się gruntownej przebudowy urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na nieruchomości Skarżącej, przebudowy połączonej z demontażem części obecnie znajdujących się na niniejszej nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych oraz posadowieniem na nowo innych urządzeń elektroenergetycznych; - brakiem określenia jednoznacznego przebiegu ograniczenia prawa własności i z pominięciem części faktycznie zajętej nieruchomości, w sytuacji kiedy w wydawanej decyzji zakres ograniczenia prawa własności musi być ściśle i precyzyjnie określony, z uwzględnieniem, iż przebieg ograniczenia ustalony musi być jedynie w zakresie niezbędnym do wykonania danej inwestycji, co oznacza w szczególności, że decyzja musi wskazywać jednoznacznie przebieg inwestycji przez nieruchomość, jak i zakres uszczuplenia władztwa właściciela, przy czym zakres ograniczenia nie może wykraczać poza zakres niezbędny do wykonania danej inwestycji; 2. art. 1 §1 i 2 PrSądAdm oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi przez Sąd I instancji, a w konsekwencji nie uwzględnienie stanowiska procesowego Skarżącej, poprzez niewłaściwe zastosowanie przedmiotowego przepisu procesowego i dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zamiast oceny swobodnej, bez wskazań doświadczenia życiowego i z pominięciem okoliczności: - iż nie jest jeszcze prawomocne rozstrzygnięcie w zakresie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości Skarżącej, w której to zakresie od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie II SA/Wr 539/21 z 24 marca 2022 r. S.S. wywiodła skargę kasacyjną, na skutek czego to w obecnie zaskarżonym wyroku doszło również do naruszenia art. 124 ust. la w zw. z art. 124 ust. 1 i 3 u.g.n. w drodze również błędnej oceny materiału dowodowego zgodnej z obecnym zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego poprzez: - pominięcie dokładnego zbadania zakresu prac objętych wnioskiem inwestora; - pominięcie okoliczności, iż zakres inwestycji nie wskazuje aby przeprowadzenie inwestycji objętej postępowaniem było niezbędne dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na ważny interes społeczny, z uwagi na fakt, iż przedmiot inwestycji to tylko wymiana już sprawnie istniejącej linii elektroenergetycznej nie zaś posadowienie nowej linii, która miałaby zapewnić przesył energii obywatelom; - pominięcie ustalenia faktu, iż przedmiotowe prace nie tyczą się prawnomaterialnych podstaw wydania decyzji na podstawie art. 124 u.g.n., gdyż nie są związane z zakładaniem i przeprowadzeniem na nieruchomości Skarżącej ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości lecz faktycznie tyczą się gruntownej przebudowy urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na nieruchomości Skarżącej, przebudowy połączonej z demontażem części obecnie znajdujących się na niniejszej nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych oraz posadowieniem na nowo innych urządzeń elektroenergetycznych; - brak określenia jednoznacznego przebiegu ograniczenia prawa własności i z pominięciem części faktycznie zajętej nieruchomości, w sytuacji kiedy w wydawanej decyzji zakres ograniczenia prawa własności musi być ściśle i precyzyjnie określony, z uwzględnieniem, iż przebieg ograniczenia ustalony musi być jedynie w zakresie niezbędnym do wykonania danej inwestycji, co oznacza w szczególności, że decyzja musi wskazywać jednoznacznie przebieg inwestycji przez nieruchomość, jak i zakres uszczuplenia władztwa właściciela, przy czym zakres ograniczenia nie może wykraczać poza zakres niezbędny do wykonania danej inwestycji. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji Wojewody Dolnośląskiego z 3 grudnia 2021 r. i poprzedzającej ją decyzji oraz umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Wniosła też o zasądzenie kosztów postępowania i przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W tej sprawie natomiast zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych pokrywają się treściowo, a zatem rozpoznane zostaną łącznie. Podstawę prawną zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji stanowił art. 124 ust. 1a u.g.n., z którego wynika, że "W przypadkach określonych w art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności." Na tle tego przepisu ukształtowało się jasne orzecznictwo, z którego wynika, że "Dla zastosowania art. 124 ust. 1a u.g.n. znaczenie ma tylko fakt samego wydania decyzji z art. 124 ust. 1 u.g.n. Rozpatrując wniosek o wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, organ orzekający nie sprawdza po raz kolejny spełnienia przesłanek do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, ale uwzględnia sam fakt wydania takiej decyzji. Analizuje natomiast, czy w sprawie wystąpił przypadek określony w art. 108 k.p.a. lub ważny interes gospodarczy" (zob. wyrok NSA z 10.06.2025 r. I OSK 161/25, LEX nr 3897603). W niniejszej sprawie niewątpliwe jest, że decyzja oparta na art. 124 ust. 1 u.g.n. (o graniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości) została wydana przez Wojewodę Dolnośląskiego 7 września 2021 r. i na dzień orzekania przez organ w niniejszej sprawie (3 grudnia 2021 r.) pozostawała w obrocie prawnym. Decyzja ta nie została uchylona również na skutek skargi do sądu administracyjnego (Wojewódzki Sąd Administracyjnego we Wrocławiu wyrokiem z 24 marca 2022 r. II SA/Wr 539/21 oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 października 2025 r. I OSK 2089/22 oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku, co jest okolicznością znaną z urzędu). Jak już wspomniano wyżej, organ orzekający w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. nie sprawdza po raz kolejny spełnienia przesłanek do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Dlatego też zarzuty dotyczące naruszenia art. 124 ust. 1 i 3 u.g.n. i powiązane z nimi zarzuty procesowe dotyczące spełnienia przesłanek z tego ostatniego przepisu są bezprzedmiotowe w tej sprawie. Nie miał też znaczenia fakt, że decyzja oparta na art. 124 ust. 1 u.g.n. została zaskarżona do sądu administracyjnego. Pożądany dla strony skutek mógłby odnieść tylko prawomocny wyrok uchylający decyzję wydaną w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n., co w tej sprawie nie miało miejsca. Do rozstrzygnięcia pozostaje zatem tylko zarzut dotyczący naruszenia art. 124 ust. 1a w zw. z art. 108 § 1 k.p.a. Do zarzutu naruszenia tych przepisów (powielonego w skardze kasacyjnej) odnieśli się już organ i sąd I instancji. Podzielając ich stanowisko uzupełniająco jedynie podnieść należy, że "Na przedsiębiorstwie energetycznym ciąży wynikający z przepisów powszechnie obowiązującego prawa obowiązek zapewnienia zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w energię sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych. Przy czym wystąpienie przesłanki ważnego interesu społecznego czy też ważnego interesu gospodarczego nie jest kwestią wykazania, a raczej argumentacji, nie odnosi się bowiem wyłącznie do sfery faktów, lecz wymaga ich oceny dokonanej przez organ. Podejmowanie działań zmierzających do minimalizowania ryzyka awarii w oczywisty sposób leży zatem w interesie społecznym. (...) Oczywistym jest i niewymagającym dowodzenia, wobec postępującego rozwoju cywilizacyjnego i rosnącego uzależnienia społeczeństwa od nieprzerwanych dostaw energii, że energia elektryczna posiada szczególną rolę. Zagadnienia zaspokajania potrzeb energetycznych i gospodarka zasobami energii są w orzecznictwie uznawane za niezwykle ważne i judykatura zalicza tę materię do zadań publicznych" (zob. wyrok NSA z 18.12.2024 r. I OSK 1796/21, LEX nr 3821509). Niezależnie zatem od tego, że była to jedynie modernizacja istniejącej linii elektroenergetycznej, a nie jej budowa od podstaw, celem jest zapewnienie ciągłych i niezawodnych (bez zakłóceń) dostaw energii elektrycznej mieszkańcom, co wyczerpuje przesłankę z art. 108 § 1 k.p.a. odnoszoną do interesu społecznego. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.