I OSK 634/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/GI 981/24 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1182/2024/8876 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/GI 981/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę J. S. (dalej: "Skarżąca", Skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium") z 7 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1182/2024/8876 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zarzucając Sądowi I Instancji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej: "u.ś.r.") i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga podopieczna (matka), nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką. Wobec powyższego Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w całości złożonej skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując oceny zasadności złożonej skargi kasacyjnej Sąd pozostawał związany jej zarzutami, bowiem granice kontroli instancyjnej wyznacza treść sformułowanych przez stronę skarżącą zarzutów kasacyjnych. W badanym przypadku Skarżąca kasacyjnie nie sformułowała zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co oznacza, że poza sporem pozostaje prawidłowość ustaleń faktycznych, na podstawie których wydano zaskarżone decyzje i które zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji. Żądaniem skargi objęto jedynie dokonanie oceny poprawności dokonanej wykładni oraz subsumcji normy prawnej do stanu faktycznego, który został przyjęty w zaskarżonym wyroku. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W istocie sformułowała dwa zarzuty. Pierwszy dotyczy uznania, że zakres opieki nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Drugi odnosi się do przyjęcia braku związku między niepodejmowaniem albo rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem tej opieki. W tym stanie rzeczy kontrola kasacyjna wymagała oceny, czy Sąd I instancji oddalając skargę na decyzję Kolegium, trafnie ocenił legalność decyzji wydanej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie wniosek Skarżącej został bowiem złożony do 31 grudnia 2023 r. Istota skargi kasacyjnej koncentruje się wokół zasadności zaaprobowanego przez Sąd I instancji stanowiska organów, że opieka sprawowana przez Skarżącą kasacyjnie nad niepełnosprawną matką nie ma takiego wymiaru, aby uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia. W tym miejscu przypomnieć należy, że na podstawie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje zatrudnienia lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami dotyczącymi konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy. W świetle przywołanego brzmienia przepisu samo istnienie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o spełnieniu przesłanek przyznania świadczenia. Rozstrzygające znaczenie ma natomiast zakres rzeczywiście sprawowanej opieki, w stopniu obiektywnie wyłączającym możliwość podjęcia pracy zarobkowej. W świetle niezakwestionowanych ustaleń faktycznych, udokumentowanych w aktach sprawy, matka Skarżącej jest osobą schorowaną lecz funkcjonuje samodzielnie. Ma amputowaną nogę ale nie jest osobą leżącą i samodzielnie się porusza. Jest zdrowa psychicznie. Potrafi wykonywać najważniejsze czynności związane ze swym życiem, sama spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu na wózku i sam korzysta z toalety, nie jest "pampersowana". Pomoc Skarżącej polega natomiast na przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu, paleniu w piecu, robieniu zakupów. W tym miejscu zaznaczyć należy, że rację ma Sąd I instancji, że podane przez Skarżącą czasokresy określonych czynności są mało wiarygodne. Samo przygotowanie matce śniadania ma trwać godzinę. Zaś czynności polegające na sprzątaniu i "porządkowaniu" mają trwać dwie i pół godziny. W tym kontekście słusznie również Sąd I instancji odnotował, że z ustaleń dokonanych podczas pierwszego wywiadu środowiskowego wynika, że mieszkanie nie jest posprzątane, w zlewie znajdują się brudne naczynia i jest zimno (mimo, że na napalenie w piecu Skarżąca, zgodnie z jej oświadczeniem, przeznacza całą godzinę). Poczynione ustalenia doprowadziły organy do wniosku, że rola Skarżącej w codziennej opiece nad matką nie ma charakteru stałej, osobistej dyspozycyjności, która obiektywnie wykluczałaby pracę. Jakkolwiek, Skarżąca kasacyjnie polemizuje z tym wnioskiem, to jej argumenty zostały skonfrontowane z ustaleniami poczynionymi w postępowaniu administracyjnym, nie potwierdzając, aby Skarżąca sprawowała opiekę w rozmiarze wskazywanym w skardze kasacyjnej. W świetle powyższego niezasadnie skarga kasacyjna zarzuca, że Sąd I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z przyjętego stanu faktycznego wynika, że czynności przypisane Skarżącej sprowadzają się do pomocy w zakupach, przygotowaniu posiłków, paleniu w piecu oraz sprzątaniu, choć wykonywaniu przez Skarżącą dwóch z czterech ww. czynności nie potwierdził przeprowadzony wywiad środowiskowy. Są to działania, które co do zasady mogą być wykonywane z wyprzedzeniem czasowym i nie wymagają całodziennej, stałej obecności. Tego rodzaju obowiązki mieszczą się także w zwykłych czynnościach prowadzenia gospodarstwa domowego. Nie sposób więc, przy ustaleniach zaakceptowanych przez Sąd I instancji, przyjąć, aby zakres opieki wykluczał podjęcie przez Skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji jako bezzasadne jawi się również twierdzenie, że Sąd I instancji nietrafnie ocenił, że brak jest związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Istota świadczenia pielęgnacyjnego sprowadza się do rekompensaty utraty możliwości zarobkowania spowodowanej koniecznością osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Zawarty w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że trafnie oceniły organy, a Sąd I instancji słusznie zaaprobował stanowisko, że w badanym przypadku taki związek w sprawie nie występuje. Jak ustalono Skarżąca od lat nie pracuje, a zakres deklarowanych czynności wykonywanych przez Skarżącą przy matce nie jest absorbujący tak, aby uniemożliwiał jej choćby częściową aktywność zawodową. Sama Skarżąca oświadczyła, że nie zrezygnowała z pracy aby zaopiekować się matką. Utrzymuje się natomiast z renty rodzinnej, świadczenia wychowawczego, zasiłku rodzinnego oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do argumentacji w skardze kasacyjnej w tym zakresie, należy podkreślić, że w sprawie bezsporne jest, że matka Skarżącej wymaga opieki stałej i długotrwałej, rozumianej jako gotowość niesienia pomocy w dzień i w nocy. Podnoszona argumentacja pozostaje jednak bez wpływu na wnioski, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, aby Skarżąca kasacyjnie pozostawała zaangażowana w opiekę nad matką w takim stopniu, który obiektywnie uniemożliwiałby jej podjęcie pracy. W świetle powyższego niezasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zaskarżona decyzja była zatem zgodna z prawem, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.