I OSK 677/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 1478/24 w sprawie ze skargi S.L. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 395/23 postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 395/23 oddalił skargę S.L. (dalej "skarżąca") na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 17 stycznia 2023 r. nr S-V.8640.222.2022.RM w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 23 maja 2024 r. Pismem z dnia 20 listopada 2024 r. S.L. wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej powyższym wyrokiem. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że rozstrzygnięcie zostało wydane przez organ niewłaściwie obsadzony, bowiem w składzie rozpoznającym sprawę zasiadał sędzia nie spełniający wymagań niezawisłości i bezstronności. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 1478/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę S.L. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2023 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a.") skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Stosownie do treści przepisu art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. W świetle powyższych regulacji, Sąd I instancji stwierdził, że skarga została wniesiona z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 277 P.p.s.a., tj. trzymiesięcznego terminu liczonego od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Sąd I instancji ustalił, że jak wynika z akt sprawy o sygn. II SA/Rz 395/23, pismem z dnia 29 marca 2023 r. skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 9 października 2023 r., skarżąca została poinformowana o wyznaczeniu składu orzekającego. Powyższą informację skarżąca odebrała w dniu 16 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r. oddalił skargę skarżącej na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 17 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną. Odpis ww. wyroku został doręczony skarżącej w sposób prawidłowy na adres wskazany do korespondencji w dniu 20 listopada 2023 r. Pismem z dnia 20 listopada 2024 r. skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej powyższym wyrokiem. W związku z powyższym Sad I instancji uznał, iż w dniu doręczenia zawiadomienia o wyznaczonym składzie, tj. w dniu 16 października 2023 r. skarżąca uzyskała wiedzę o podstawie wznowienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 listopada 2023 r. Mając na względzie treść art. 270 P.p.s.a. skarżąca mogła żądać wznowienia postępowania – od daty jego uprawomocnienia. Omawiane orzeczenie stało się prawomocne z dniem 23 maja 2024 r., zatem termin do wniesienia skargi o wznowienie, na podstawie art. 271 pkt 1 P.p.s.a., upłynął z dniem 23 sierpnia 2024 r. Tymczasem skarga o wznowienie postępowania została złożona dopiero w dniu 20 listopada 2024 r. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła S.L. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Na podstawie art. 174 P.p.s.a. zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 277 P.p.s.a. polegające na nieprawidłowym ustaleniu daty, w której rozpoczął się bieg terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania – ponieważ z treści dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, a zwłaszcza z pisma z dnia 18 sierpnia 2024 r. wynika, że skarżąca o tym, iż podnoszone przez nią zarzuty stanowią podstawę d wznowienia postępowania faktycznie dowiedziała się dopiero po tej dacie oraz po wydaniu przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie (prawdopodobnie miało być Sąd Wojewódzki w Rzeszowie – dopisek NSA) postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej – a co za tym idzie w przypadku prawidłowego ustalenia przez Sąd dnia, w którym skarżąca dowiedziała się o podstawie wznowienia zasadnym było uznania, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania został zachowany; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 277 P.p.s.a. polegające na niepodjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie działań celem zobowiązania wnioskodawczyni do uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu – co doprowadziło do niewłaściwego uznania przez ten Sąd, że momentem, w którym skarżąca dowiedziała się o podstawie wznowienia postępowania jest 16 października 2023 r. – w sytuacji, gdy z realiów sprawy wynika, że gdyby skarżąca miała wiedzę o tym, że sposób obsadzenia składu orzekającego w sprawie jest niezgodny z prawem, natychmiast podniosłaby ten zarzut w toku postępowania głównego. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; 2. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie złożonej skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Wojewoda Podkarpacki wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd kasacyjny, który - w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji - nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie jest ona zasadna. Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 P.p.s.a.), a także z uwagi na okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, nie zaistniała konieczność przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Należy także zwrócić uwagę na odmienny charakter regulacji zawartej w art. 182 § 2 P.p.s.a., która pozwala na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (wówczas zgodnie z jego § 3 w składzie trzech sędziów), gdy strona która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Przyjmuje się jednak, że art. 182 § 2 P.p.s.a. dotyczy skarg kasacyjnych od wyroków. Natomiast w rozpoznawanej sprawie zaskarżono postanowienie, zatem zastosowanie miał art. 182 § 1 w zw. z art. 182 § 3 P.p.s.a. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej, należy poczynić kilka uwag ogólnych odnoszących się do złożonego środka zaskarżenia. Skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać elementy formalne, o których mowa w art. 279 P.p.s.a., a których brak podlega uzupełnieniu w trybie wezwania. Sankcją za jego niewykonanie jest odrzucenie tejże skargi. Ponadto, zgodnie z treścią art. 280 § 1 P.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Stosownie natomiast do § 2 ww. przepisu na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Analizowane przepisy określają zakres badania skargi o wznowienie postępowania, jakie przeprowadza na posiedzeniu niejawnym sąd. Obejmuje ono sprawdzenie warunków formalnych skargi, które warunkują dopuszczalności skargi, zachowanie terminu do wniesienia skargi i oparcia skargi na ustawowej przesłance wznowienia. Rezultatem tego badania jest albo wyznaczenie rozprawy, albo odrzucenie skargi z uwagi na stwierdzone braki (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2977/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wedle natomiast art. 277 P.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Kluczową kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie początku biegu trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie o sygn. akt. II SA/Rz 395/23. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 29 marca 2023 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o skierowanie złożonej przez siebie skargi do rozpoznania w trybie uproszczonym. Pismem z dnia 9 października 2023 r. skarżąca została poinformowana o wyznaczeniu składu orzekającego. Powyższa informacja została odebrana przez skarżącą w dniu 16 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r. oddalił skargę skarżącej. Odpis ww. wyroku został doręczony skarżącej w sposób prawidłowy na adres wskazany do korespondencji w dniu 20 listopada 2023 r. Na mocy postanowienia tego Sądu z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SPP/Rz 358/23 przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Pismem z dnia 14 kwietnia 2024 r. pełnomocnik sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o stwierdzeniu prawomocności wyroku z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 395/23 z dniem 23 maja 2023 r. W związku z powyższym za trafne należy uznać spostrzeżenia Sądu I instancji, iż skarżąca już w dniu doręczenia zawiadomienia z dnia 9 października 2023 r., tj. w dniu 16 października 2023 r. uzyskała wiedzę o wyznaczonym składzie orzekającym Sądu I instancji. Ponadto, zgodnie z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 lipca 2024 r., wyrok tego Sądu z dnia 8 listopada 2023 r. stał się prawomocny z dniem 23 maja 2023 r. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że od tego dnia skarżąca mogła żądać wznowienia postępowania, a skoro tak, to 3-miesięczny termin do złożenia skargi upływał z dniem 23 sierpnia 2024 r. Tymczasem skarga o wznowienie postępowania została złożona w dniu 20 listopada 2024 r. Zasadniczo, termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Jednakże, jeżeli podstawą wznowieniową jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, termin ten należy liczyć od dnia, w którym strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy dowiedzieli się o orzeczeniu. Taka wykładnia wynika wprost z treści art. 277 zdanie drugie in fine P.p.s.a., która w tym aspekcie jest klarowna i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Jest również zgodna z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2022/23, który Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela. Podkreślenia wymaga, że świadomość istnienia podstaw wznowienia należy rozumieć w ten sposób, że strona wiedziała lub powinna była wiedzieć, że wykryte przez nią okoliczności faktyczne lub środki dowodowe mogą mieć znaczenie prawne przy ponownym rozpoznaniu sprawy prawomocnie zakończonej. Dla oceny rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest natomiast istotna świadomość prawna strony, tj. wiedza strony o prawnej możliwości wznowienia postępowania (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 2357/24). Dlatego też, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, że o podstawie wznowienia postępowania sądowego dotyczącego sprawy o sygn. akt II SA/Rz 395/23 dowiedziała się dopiero w momencie, w którym Sąd I instancji postanowieniem z dnia 11 września 2024 r. odrzucił jej skargę kasacyjną (doręczenie nastąpiło w dniu 19 września 2024 r.), nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Za słuszne w tej materii należy uznać stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że brak było również podstaw do wzywania skarżącej do uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu, bowiem Sąd I instancji rozpoznając skargę o wznowienie postępowania posiadał wiedzę dotyczącą momentu, w którym skarżąca została poinformowana o możliwej podstawie wznowienia postępowania. W konsekwencji powyższego, uznać należy, że skarga o wznowienie postępowania wniesiona w dniu 20 listopada 2024 r. została złożona po terminie i jako spóźniona podlegała odrzuceniu - zgodnie z art. 280 § 1 P.p.s.a. Dlatego też podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 277 P.p.s.a. uznać należało za nieuzasadniony. Z tych też powodów, Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.