I OSK 904/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 3 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej J.C. i W.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2026 r., sygn. akt I SA/Wa 557/25 w sprawie ze skarg Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] oraz J.C. i W.C. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 29 stycznia 2025 r. nr KR I R 28/24 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić dopuszczenia [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej [...] do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 557/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] oraz J.C. i W.C. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 29 stycznia 2025 r. nr KR I R 28/24 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 maja 2001 r. nr KOC/64/Go/00 stwierdzającej nieważność decyzji (orzeczenia administracyjnego) Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 25 listopada 1952 r. nr Gm-II-15W/106/52 oraz zatwierdzającej ją decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 6 lipca 1953 r. nr MT-IV-l-2692-l/53 o odmowie przyznania J.D. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej [...] oznaczonej nr hip. [...] i jednocześnie stwierdzającej, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wnieśli J.C. i W.C. Wnioskiem z dnia 7 lipca 2026 r. [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa [...]: 1) zgłosiła udział w niniejszej sprawie w charakterze uczestnika i wniosła o doręczenie odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wraz z uzasadnieniem, odpisu skargi kasacyjnej oraz odpisów odpowiedzi na skargę kasacyjną, celem umożliwienie złożenia stanowiska w sprawie; 2) wniosła o przeprowadzenie dowodu z wydruku z działu III i IV pełnego odpisu księgi wieczystej nr [...] celem wykazania interesu prawnego spółki w braniu udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że pismem z dnia 28 maja 2026 r. Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych doręczył spółce odpis skargi W.C. i J.C., złożonej w związku z wykreśleniem z księgi wieczystej: 1) z działu II - prawa własności W.C., J.C. i Skarbu Państwa; 2) z działu III - roszczenia o zawarcie przyrzeczonej umowy sprzedaży oraz prawa pierwokupu na udziałach W.C. i J.C. ustanowionych na rzecz spółki; 3) z działu IV - hipoteki umownej w kwocie 1.300.000 zł ustanowionej na rzecz spółki tytułem zabezpieczenia zwrotu zadatku udzielonego, zgodnie z umową przedwstępną sprzedaży. Jako podstawę ww. wpisu (wykreślenia) wskazano decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 16 lutego 2025 r. nr KR I R 17/24 o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 26 listopada 2013 r. nr 480/GK/DK/2013. Załącznikiem do wskazanej skargi była skarga na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 16 lutego 2025 r. Tym samym, z dniem 28 maja 2026 r. P. dowiedziała się o toczącym się postępowaniu administracyjnym, którego wynik ma niewątpliwie wpływ na interes prawny spółki jako wierzyciela hipotecznego. Spółka wyjaśniła ponadto, że dnia 1 października 2020 r. zawarła ze skarżącymi przedwstępną umowę sprzedaży objętą aktem notarialnym sporządzonym przed notariuszem I.M. [...] do numeru Rep. [...], której przedmiotem było prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej [...] stanowiącej działkę nr [...]ob. ew. [...] oraz prawo własności budynku posadowionego na nieruchomości gruntowej i stanowiącego odrębny od gruntu przedmiot własności. W akcie notarialnym strony zobowiązały się do zawarcia umowy przyrzeczonej sprzedaży, po łącznym spełnieniu wskazanych w akcie warunków zawieszających, zastrzeżonych na korzyść spółki, w terminie 2 miesięcy od daty spełnienia się ostatniego z warunków, jednak nie później niż w dniu 1 kwietnia 2023 r. W związku z tym, że do dnia 1 kwietnia 2023 r. jeden z warunków (doprowadzenie do zniesienia współwłasności nieruchomości) nie został spełniony, nie doszło do zawarcia umowy przyrzeczonej. Przy akcie notarialnym spółka uiściła na rzecz każdego ze skarżących zadatek w kwotach po 300.353,66 zł brutto. W związku z niedojściem do skutku umowy przyrzeczonej, z przyczyn niezależnych od stron, powyższe zadatki podlegały zwrotowi (w pojedynczej wysokości). Na dzień wniesienia niniejszego pisma, skarżąca J.C. nie dokonała na rzecz P. zwrotu części zadatku w kwocie 140.000 zł brutto. Istniejąca wierzytelność była zabezpieczona hipoteką na nieruchomości, która uległa wykreśleniu na skutek wydania decyzji Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 16 lutego 2025 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 26 listopada 2013 r. Z informacji uzyskanych przez spółkę wynika, że postępowanie dotyczące decyzji KR I R 17/24 jest rozpoznawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jednakże obecnie sprawa ta jest zawieszona do czasu rozpoznania sprawy, która toczyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pod sygnaturą akt I SA/Wa 557/25, a aktualnie w sprawie tej została złożona skarga kasacyjna przez J.C. i W.C. Skoro od rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zależy wynik sprawy dotyczącej decyzji, która stanowiła podstawę wykreślenia hipoteki zabezpieczającej istniejąca wierzytelność spółki, to wynik niniejszego postępowania niewątpliwie dotyczy jej interesu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Jeżeli przepis szczególny przewiduje, że strony postępowania przed organem administracji publicznej są zawiadamiane o aktach lub innych czynnościach tego organu przez obwieszczenie lub w inny sposób publicznego ogłaszania, osoba, która brała udział w postępowaniu i nie wniosła skargi, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony, jeżeli przed rozpoczęciem rozprawy złoży wniosek o przystąpienie do postępowania (§ 1a). Jeżeli wynik postępowania sądowego nie dotyczy interesu prawnego osób, o których mowa w § 1 i 1a, a żądają one dopuszczenia do udziału w postępowaniu, sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie. Na postanowienie przysługuje zażalenie (§ 1b). Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie (§ 2) Przepisy te znajdują zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zgodnie z art. 193 ustawy P.p.s.a. Z powołanego art. 32 § 2 P.p.s.a. wynika zatem, że podmioty które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego, mogą zgłosić udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym i wnioskować o dopuszczenie do tego postępowania w charakterze uczestnika. Pojęcie "interesu prawnego" w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pod tym pojęciem należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego – taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. Przyjmuje się, że mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2019 r. sygn. akt I OZ 1272/18 oraz z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OZ 142/24). Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, które mogą stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Aktualność interesu prawnego oznacza, że nadaje się on do urzeczywistnienia w danej sytuacji faktycznej i prawnej oraz wiąże się z realnością, co oznacza, że powinien on istnieć w dacie stosowania norm. O interesie prawnym osobistym, własnym i indywidualnym można zaś mówić, gdy przypisać go można do zindywidualizowanego podmiotu w tym znaczeniu, że akt prawny skierowany do danego podmiotu musi wpływać na jego sytuację prawną. W rozpoznawanej sprawie [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa [...] wnioskując o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu nie powołała się na żaden przepis prawa materialnego, który mógłby dawać jej przymiot uczestnika w niniejszym postępowaniu. Wnioskodawca nie był uczestnikiem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] oraz J.C. i W.C. decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 29 stycznia 2025 r. nr KR I R 28/24, nie legitymuje się także tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości. Swojego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu upatruje natomiast w zawarciu z J.C. i W.C. przedwstępnej umowy sprzedaży, której przedmiotem było prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej [...] stanowiącej działkę nr [...] ob. ew. [...] oraz prawo własności budynku posadowionego na nieruchomości gruntowej i stanowiącego odrębny od gruntu przedmiot własności. Okoliczność ta nie powoduje jednakże, że interes do udziału w sprawie jest interesem opartym na przepisie prawa materialnego. Skutkiem prawnym zawartej umowy przedwstępnej nie jest nabycie prawa rzeczowego, a jedynie powstanie stosunku obligacyjnego. Oznacza to, że umowa przedwstępna stwarza wyłącznie ekspektatywę prawa rzeczowego, stad też brak jest wymaganego interesu prawnego, który nie może być potencjalny lub hipotetyczny. Okoliczność zawarcia przedwstępnej umowy sprzedaży stworzyła możliwość nabycia w przyszłości pewnych uprawnień, które mogłyby stać się źródłem interesu prawnego w przyszłości. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, spółka składając wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie wykazała jedynie interes faktyczny, bowiem bez wątpienia jest zainteresowana rozstrzygnięciem niniejszej sprawy, który jednakże nie daje uprawnień strony. Przedstawione we wniosku okoliczności wskazują, że wnioskodawca posiada interes faktyczny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 maja 2001 r. Jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach jest to stan, w którym określony podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a obecnie sądowoadministracyjnej, nie może jednak wskazać normy prawa materialnego, z której wywodzi ten interes. O interesie faktycznym można mówić jedynie przez pryzmat subiektywnych odczuć jednostki, a ewentualna kwalifikacja prawna tego interesu ma znaczenie wtórne. Powyższe uzasadniało zatem odmowę dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.