I OSK 935/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 września 2025 r. sygn. akt II SAB/Bd 63/25 w przedmiocie odrzucenia skargi K.M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w przedmiocie postępowania w sprawie świadczenia wspierającego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Postanowieniem z 3 września 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") skargę K.M. (dalej także: "skarżąca kasacyjnie") na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: "organ") w postępowaniu dotyczącym przyznania T.M. świadczenia wspierającego. 29 września 2025 r. skarżąca kasacyjnie, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nadała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pismo zatytułowane "zażalenie", w którym zawarła następujące wywody w stosunku do wyroku Sadu I instancji: 1. w pierwszej kolejności zarzuca się całkowicie oderwane od realiów sprawy przyjęcie, że nie została wydana decyzja o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia dla T.M., podczas gdy w oczywisty sposób została ona wydana 21 października 2024 r. przez WZON w Bydgoszczy za sygn. akt: 04/016519/2024/1 i jest w posiadaniu ZUS; bez tej decyzji postępowanie o przyznanie świadczenia nie byłoby w ogóle wszczęte (dla porządku załącza się jej pierwszą stronę); 2. w drugiej kolejności zarzuca się wadliwe przyjęcie (str. 1 wiersz 3 uzasadnienia), że pełnomocnik skarżącej jest radcą prawnym, podczas gdy faktycznie przysługuje jemu tytuł adwokata; 3. w trzeciej kolejności zarzuca się wadliwe przyjęcie, że zmarły T.M. żyje i wykonuje zawód radcy prawnego, występując w swojej własnej sprawie (str. 3 wiersz 5 uzasadnienia), co rażąco urąga elementarnemu szacunkowi dla osoby zmarłej i jest oczywiście nieprawdziwe. W konsekwencji, doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, tj. 4. art. 50 § 1 ppsa w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 ppsa poprzez jego błędną interpretację, polegającą na niezasadnym przyjęciu, że nie istnieje interes prawny w domaganiu się wydania decyzji co do skutecznie złożonego wniosku o świadczenie wspierające (nie w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia) lub decyzji o umorzeniu tego postępowania, interes ten w oczywisty sposób istnieje, co powoduje w konsekwencji, że odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa jest niezasadne; 5. art. 58 § 1 pkt 6 ppsa poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że po skutecznym ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia i skutecznym złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia nie jest dopuszczalne procedowanie w przedmiocie rozstrzygnięcia tego wniosku, nawet jeżeli miałoby nastąpić decyzją umarzającą postępowanie; 6. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 166 ppsa poprzez zanegowanie istnienia w obrocie prawnym i nieodniesienie się do treści decyzji z dnia 21 października 2024 r. Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności, ustalającej poziom potrzeby wsparcia dla T.M., która warunkuje prawo do świadczenia wspierającego (art. 6b ust. 3 oraz art. 4b ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji) poprzez niezajęcie stanowiska co do istoty sprawy tj. czy: a. brak zakończenia postępowania prowadzonego przez ZUS oraz niewydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie umorzenia postępowania stanowi bezczynność w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy społecznej, a także naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 35 kpa); b. naruszono prawa do skutecznego sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) przez odrzucenie skargi bez merytorycznego rozpoznania przesłanek bezczynności ZUS i przewlekłości postępowania, mimo wniesienia ponaglenia (20 stycznia 2025 r.) oraz formalnie prawidłowej skargi przedstawionej przez uprawnionego pełnomocnika; 7. odmowa rozpoznania skargi stała się barierą w dochodzeniu praw skarżącej, co stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa administracyjnego i ochrony praw obywatelskich. Mając powyższe zarzuty na względzie, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, przekazanie sprawy do merytorycznego rozpoznania, na postawie art. 145a ppsa nakazanie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie umorzenia lub rozpatrzenia wniosku o świadczenie wspierające. W uzasadnieniu pisma przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uwzględnieniem zaprezentowanych w jego petitum poglądów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał powyższe pismo za skargę kasacyjną od postanowienia z 3 września 2025 r. i zarządzeniem z 6 października 2025 r. wezwał do uzupełnienia jej braków formalnych, co autor skargi kasacyjnej uczynił przy piśmie z 17 października 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w takich granicach skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Pomimo wniosku skarżącej kasacyjnie o przeprowadzenie rozprawy sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 1 ppsa. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 173 § 1 ppsa, od wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia odrzucającego skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa przysługuje stronie skarga kasacyjna, a nie zażalenie. W tej sytuacji zatytułowanie środka zaskarżenia od postanowienia z 3 września 2025 r. jako "zażalenie", mimo że zgodnie z ustawą przysługuje od niego skarga kasacyjna, niewątpliwie jest uchybieniem warsztatowym profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie jednak z utrwalonym orzecznictwem, tego rodzaju uchybienie nie powoduje dla strony negatywnych konsekwencji procesowych, o ile analiza treści takiego pisma pozwala określić jego rodzaj oraz jeżeli pismo to odpowiada wymogom skargi kasacyjnej bądź zawiera brak mogący podlegać uzupełnieniu. W tej sytuacji trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy ocenił, że pismo z 29 września 2025 r. jako sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika należało uznać za skargę kasacyjną od postanowienia z 3 września 2025 r. Jak wynika z art. 174 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) bądź naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Nadto, zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa skarga kasacyjna musi zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, a także określenia formy naruszenia (w przypadku przepisów prawa materialnego) i wskazania wpływu naruszenia na wynik postępowania (w przypadku przepisów postępowania). Prawidłowo postawiony zarzut kasacyjny powinien zatem wskazywać przepis naruszony przez sąd I instancji, określać na czym polega jego naruszenie i przedstawiać argumenty uzasadniające zarzut. Tym samym, twierdzenia zawarte w pkt 1-3 oraz 7 skargi kasacyjnej w ogóle nie stanowią zarzutów w rozumieniu powyższych przepisów, z uwagi na brak ich oparcia na jakimkolwiek przepisie prawa materialnego bądź procesowego. Konstrukcję zarzutu z pominięciem przepisu prawa jednoznacznie wyklucza art. 174 ppsa. Twierdzenia takie nie mogą zatem podlegać rozpoznaniu zgodnie z art. 183 § 1 ppsa i pozostają poza zakresem sprawy. Przechodząc do rozpoznania sprawy, na wstępie należy wskazać, że rozpoznając sprawę w pierwszej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarżąca kasacyjnie nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu bezczynności organu w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia wspierającego jej zmarłemu mężowi i z tego względu uznał skargę za niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 ppsa. Niewątpliwie zgodnie z art. 50 § 1 ppsa legitymację skargową do wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym – poza podmiotami szczególnymi, wymienionymi w tym przepisie oraz w § 2, które nie występują w rozpoznawanej sprawie – posiada podmiot legitymujący się interesem prawnym we wniesieniu skargi. W przypadku niewykazania legitymacji skargowej sąd zobowiązany jest skargę odrzucić jako niedopuszczalną. O tym natomiast, czy konkretny podmiot ma interes prawny do wniesienia skargi w danej sprawie sądowoadministracyjnej zawsze decydują przepisy prawa. Dzieje się tak dlatego, ponieważ najbardziej podstawową cechą interesu prawnego w każdej sprawie jest jego związek z konkretną normą prawną, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego zawsze wymaga zatem ustalenia związku o charakterze prawnym miedzy obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, R. Stankiewicz [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz. C.H. Beck, Warszawa 2025 r., s. 404-407). Oznacza to również, że w systemie prawnym musi istnieć norma przewidująca – w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu – możliwość wydania wobec niego decyzji. Norma taka musi przy tym aktualnie i bezpośrednio dotyczyć sytuacji danego podmiotu, jako że interes prawny danego podmiotu musi być "własny" – w tym sensie, że zawsze musi być interesem konkretnej osoby (fizycznej, prawnej lub innej jednostki organizacyjnej). Wyklucza to możliwość wywodzenia interesu prawnego z interesów lub uprawnień innych osób, nawet jeśli w konkretnej sprawie związki między tymi osobami byłyby silne i nawet, gdy związki te mają charakter nie tylko faktyczny, ale i prawny (zob. A. Duda, Interes prawny w polskim prawie administracyjnym, C.H. Beck, Warszawa 2008 r., s. 79) W rozpoznawanej sprawie postępowanie toczyło się w przedmiocie przyznania świadczenia wspierającego T.M., podczas gdy ze skargą na bezczynność w powyższym postępowaniu występuje jego żona. W świetle ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) przesłanki dotyczące przyznania tego świadczenia mają charakter ściśle indywidualny i związany z osobą niepełnosprawną, w postępowaniu podlegają ocenie wyłącznie w stosunku do tej osoby i nie mają charakteru dziedzicznego. Nie sposób zatem przyjąć, aby w postępowaniu dotyczącym świadczenia wspierającego dochodziło do ustalenia praw innych jeszcze osób niż osoba niepełnosprawna, ubiegająca się o świadczenie. Wyklucza to zarazem ustalenie, że interesem prawnym w postępowaniu mającym za przedmiot omawiane świadczenie może się legitymować jakakolwiek inna osoba niż wnioskująca o świadczenie, w tym również żona wnioskodawcy. Zarzut dotyczący naruszenia art. 50 § 1 ppsa w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 ppsa poprzez błędną wykładnię jest wobec powyższego niezasadny. Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że skarżąca kasacyjnie a limine nie ma interesu prawnego w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia wspierającego jej zmarłemu mężowi, co wiązało się z koniecznością odrzucenia złożonej skargi jako niedopuszczalnej. Istnienie w obrocie prawnym decyzji z 21 października 2024 r. ustalającej poziom potrzeby wsparcia dla T.M. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Powyższa decyzja kształtowała wyłącznie sytuację prawną osoby niepełnosprawnej w innym postępowaniu, przez co w żaden sposób nie wynika z niej interes prawny K.M. w rozpoznawanej sprawie. Oczywiście błędny jest drugi zarzut, wskazujący na błędne zastosowanie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, Sąd Wojewódzki nie przyjął, że nie jest dopuszczalne procedowanie w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy przyjął wyłącznie, że małżonce zmarłego wnioskodawcy nie przysługuje interes prawny w sprawie sądowoadministracyjnej, dotyczącej tego wniosku. Nie odnosi się to w żaden sposób do dopuszczalności dalszego procedowania we wszczętej sprawie administracyjnej i sposobu zakończenia tej sprawy z uwagi na śmierć wnioskodawcy. Nadto przepis art. 58 § 1 pkt 6 ppsa w ogóle nie dotyczy postępowania administracyjnego, przez co uzasadnienie zarzutu pozostaje w oderwaniu od jego podstawy. Oczywiście niezasadny jest z kolei trzeci zarzut, dotyczący naruszenia art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 166 ppsa. Sąd I instancji nie był zobowiązany zamieszczać w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jakichkolwiek rozważań co do okoliczności nie mających wpływu na wynik sprawy, w tym także decyzji z 21 października 2024 r. Ustalenie, że skarżącej kasacyjnie nie przysługuje interes prawny we wniesieniu skargi uniemożliwiło jednocześnie zajmowanie stanowiska co do bezczynności organu, gdyż w takiej sytuacji skarga jest niedopuszczalna i w ogóle nie może podlegać rozpoznaniu co do istoty. Nie sposób również doszukiwać się w sprawie naruszenia prawa do sądu, skoro prawo to nie ma charakteru bezwzględnego, ale z woli ustawodawcy jest uzależnione od istnienia po stronie skarżącej interesu prawnego – którego skarżąca kasacyjnie w tej sprawie nie posiada, co prawidłowo ustalił Sąd I instancji. Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że rozpoznawana skarga kasacyjna zarówno w swoim petitum jak i uzasadnieniu zawiera szereg zagadkowych twierdzeń. Autor skargi kasacyjnej pisze m.in. dwukrotnie o naruszeniu "zasady dwuinstancyjności procedury administracyjnej (art. 35 kpa)" – podczas gdy podany przepis (składający się z sześciu paragrafów) dotyczy terminów załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym, zaś zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego ustanawia przepis art. 15 kpa – twierdzi, że jakoby "pomimo śmierci strony dopuszczalna jest reprezentacja przez ustanowionych pełnomocników (art. 87 § 1 kpa)" – podczas gdy, pomijając nawet niejasność takiego sformułowania, przepis art. 87 kpa (niezawierający żadnych paragrafów) dotyczy możliwości zlecenia przez organ kolegialny przeprowadzenia postępowania dowodowego jednemu ze swoich członków – wywodzi, że Sąd I instancji naruszył "fundamentalną zasadę szacunku wobec osoby zmarłej i jej prawnego następstwa (art. 12 kc)" – gdzie w rzeczywistości przepis art. 12 kc mówi: "nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie" – czy też wreszcie wskazuje na naruszenie "art. 3 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy społecznej" – bez podania publikatora tej ustawy, prawdopodobnie dlatego, że w polskim porządku prawnym nie funkcjonuje ustawa "z 17 czerwca 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy społecznej". W ocenie NSA tego rodzaju sformułowania trudno jest uznać po prostu za błędy, które jak wynika z praktyki orzeczniczej sądu, czasem występują również w pismach procesowych profesjonalnych pełnomocników. Zdradzają one bowiem brak zupełnie podstawowej wiedzy z zakresu treści ustaw, podczas gdy wiedza taka osiągalna jest dla każdej przeciętnej osoby dysponującej tekstem ustawy, przez co składowi orzekającemu trudno jest sobie nawet wyobrazić, aby nie posiadała jej osoba legitymująca się tytułem zawodowym adwokata. Bardziej prawdopodobne wydaje się zatem, że skarga kasacyjna sporządzona została z wykorzystaniem narzędzi AI, zaś powyższe oczywiście i na pierwszy rzut oka błędne tezy stanowią rezultat tzw. halucynacji AI (zob. https://pl.wikipedia.org/wiki/Halucynacja_(sztuczna_inteligencja). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę dostrzega, że korzystanie z narzędzi AI w różnych sferach życia powoli staje się standardem i prawdopodobnie jest nie do uniknięcia również w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych. Jednoznacznie krytycznie należy jednak ocenić bezrefleksyjne korzystanie z tego rodzaju narzędzi w przygotowywaniu pism procesowych. Postępowanie autora skargi kasacyjnej, który jako profesjonalny pełnomocnik strony nie zadał sobie trudu by choćby pobieżnie zweryfikować treści wytworzone przez sztuczną inteligencję i dopuścił w ten sposób aby pismo procesowe pod którym złożył podpis zawierało tak ewidentnie nieprawdziwe zdania należy natomiast oceniać w kategoriach rażącego niedbalstwa. Ponadto należy jeszcze zwrócić uwagę, na co niedawno wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 23 czerwca 2026 r. sygn. akt I FZ 104/26 i co skład orzekający w całości podziela, że wątpliwości budzi etyczny wymiar takiego działania, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę to, że zawodowy pełnomocnik pobiera wynagrodzenie za świadczone przez siebie usługi prawne, a jego mocodawca ma prawo oczekiwać, że sporządzane pisma procesowe będą spełniały najwyższe wymogi profesjonalizmu. W sytuacji, gdy profesjonalny pełnomocnik sporządza pismo przy użyciu narzędzi AI – które w tym samym stopniu dostępne są osobom niewykonującym zawodów prawniczych – zaś wygenerowanego tą metodą rezultatu nawet nie weryfikuje, trudno dopatrzyć się jakiegokolwiek profesjonalizmu w takim zachowaniu, a zasadne staje się wręcz pytanie, za co dokładnie pełnomocnik otrzymał wynagrodzenie. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone stosownie do wymagań art. 193 ppsa.