I OW 103/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody Kujawsko-Pomorskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wojewodą Kujawsko-Pomorskim a starostą tucholskim przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku P. sp. z o.o. Oddział Z. w B. o wszczęcie procedury umożliwiającej zbycie nieruchomości oraz o poinformowanie pierwotnego właściciela o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż wskazany postanawia wskazać starostę tucholskiego jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 14 MAJA 2026 R. WOJEWODA KUJAWSKO-POMORSKI WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A STAROSTĄ TUCHOLSKIM W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU P. SP. Z O.O. ODDZIAŁ Z. W B., DALEJ: SPÓŁKA, O WSZCZĘCIE PROCEDURY UMOŻLIWIAJĄCEJ ZBYCIE NIERUCHOMOŚCI ORAZ O POINFORMOWANIE PIERWOTNEGO WŁAŚCICIELA O ZAMIARZE UŻYCIA WYWŁASZCZONEJ NIERUCHOMOŚCI NA CEL INNY NIŻ WSKAZANY. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że spółka poinformowała o zamiarze odstąpienia od realizacji inwestycji, na której potrzeby wywłaszczona została nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obręb [...], gmina Gostycyn. Zaznaczył, że ustawa, na której podstawie doszło do wywłaszczenia nieruchomości, nie przewiduje odrębnych zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, odsyłając w tym zakresie do ustawy o gospodarce nieruchomościami. Argumentował, że w takim stanie prawnym w związku z wywłaszczeniem nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa organem właściwym w sprawie poinformowania pierwotnego właściciela nieruchomości o zamiarze jej zbycia na cel inny niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu powinien być właściwy miejscowo starosta. W odpowiedzi na wniosek starosta tucholski wskazał, że nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa oddane w użytkowanie wieczyste, jak ma to miejsce w przypadku wskazanej powyżej nieruchomości, nie znajdują się we właściwości starostów wykonujących zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Zaznaczył także, że oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste stanowi przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co dodatkowo wskazuje na brak właściwości wojewody w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a starostą tucholskim. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku spółki o wszczęcie procedury umożliwiającej zbycie nieruchomości oraz o poinformowanie pierwotnego właściciela o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż wskazany. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2026 r. poz. 399), dalej także: u.g.n., w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części. Jednocześnie w myśl art. 4 pkt 9 u.g.n. przez właściwy organ należy rozumieć starostę, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz organ wykonawczy gminy, powiatu i województwa w odniesieniu do nieruchomości stanowiących odpowiednio własność gminy, powiatu i województwa. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że w myśl art. 20 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu (Dz.U. z 2025 r. poz. 1222), dalej: specustawa terminalowa, która znajdowała zastosowanie do przejęcia wskazanej powyżej działki, Nieruchomości znajdujące się w liniach rozgraniczających teren inwestycji w zakresie oznaczonym w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 7, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu stała się ostateczna, za odszkodowaniem (ust. 3). Z zastrzeżeniem ust. 7, inwestor nabywa z mocy prawa z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu stała się ostateczna, prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych, określonych w ust. 3, oraz prawo własności budynków, innych urządzeń trwale z gruntem związanych i lokali znajdujących się na tych nieruchomościach (ust. 6). Analiza powyższych przepisów wskazuje, że nieruchomość przejęta w trybie przepisów przywołanej specustawy staje się własnością Skarbu Państwa z jednoczesnym ustanowieniem użytkowania wieczystego na rzecz inwestora. Przyznać zatem należy rację staroście tucholskiemu, że nieruchomość taka nie wchodzi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z art. 21 u.g.n. do zasobu tego nie wchodzą te nieruchomości należące do Skarbu Państwa, które zostały oddane w użytkowanie wieczyste. Wyłącza to zatem gospodarowanie takimi nieruchomościami przez starostę na podstawie art. 23 ust. 1 u.g.n. Zauważyć jednakże należy, że przepis ten odnosi się wyłącznie do kwestii gospodarowania nieruchomościami znajdującymi się w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa, która to kwestia została uregulowana przepisami Działu II ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie wyklucza to zarazem realizacji przez starostę obowiązków określonych w Dziale III tej ustawy, w tym także w art. 136 ust. 2 u.g.n., które stanowią przepisy odrębne od zasad gospodarki nieruchomościami wchodzącymi w skład poszczególnych zasobów nieruchomości. Skoro zatem sporna nieruchomość w wyniku zastosowania specustawy terminalowej stała się własnością Skarbu Państwa, to organem właściwym do realizacji obowiązków wynikających z art. 136 ust. 2 u.g.n. jest właściwy miejscowo starosta. Na powyższe nie ma wpływu fakt, że sporna nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym inwestora. Zauważyć bowiem należy, że rozpoznawana sprawa dotyczy nie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 3 u.g.n.), ale wykonania obowiązków związanych z procedurą, która może poprzedzać zwrot tej nieruchomości (art. 136 ust. 2 u.g.n.), tj. instytucji odrębnej od instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.