I OW 119/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie P Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta na prawach powiatu G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem G. a powiatem l. przez wskazanie podmiotu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniej J.S. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat l. jako właściwy w sprawie.

PISMEM Z 23 CZERWCA 2025 R. PREZYDENT MIASTA G. – DZIAŁAJĄCY W IMIENIU MIASTA NA PRAWACH POWIATU G. – WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY MIASTEM G. A POWIATEM L. W SPRAWIE WSKAZANIA PODMIOTU WŁAŚCIWEGO DO PONOSZENIA WYDATKÓW NA UTRZYMANIE MAŁOLETNIEJ J. S., DALEJ: "ZAINTERESOWANA", UMIESZCZONEJ W RODZINIE ZASTĘPCZEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że uregulowanie pobytu zainteresowanej w pieczy zastępczej nastąpiło orzeczeniem Sądu Okręgowego w O. z 9 października 2023 r., którym nastąpiło rozwiązanie małżeństwa rodziców zainteresowanej i ograniczenie władzy rodzicielskiej nad zainteresowaną przez umieszczenie jej w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Następnie Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z 28 kwietnia 2024 r. orzekł w trybie zabezpieczenia o umieszczeniu w spokrewnionej rodzinie zastępczej. W ocenie wnioskodawcy z uwagi na śmierć ojca zainteresowanej jej miejsce zamieszkania decydujące o właściwości powiatu zobowiązanego do pokrycia wydatków na utrzymanie w rodzinie zastępczej należało wyznaczyć według miejsca zamieszkania jej matki. Z uwagi na powyższe miasto G. wystąpiło do powiatu b. o o zawarcie porozumienia w sprawie tych wydatków. W wyniku zawiązania się sporu z tym powiatem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 lutego 2025 r. sygn. akt I OW 257/24, oddalającym wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wskazał powiat l. jako właściwy do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej ze względu na miejsce ostatniego zameldowania zainteresowanej na pobyt stały przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej, tj. O. w powiecie l. W odpowiedzi na wniosek Starosta L. – działający w imieniu powiatu l. – wniósł o wskazanie miasta G. jako podmiotu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że z zaświadczenia wydanego przez Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr [...] Szkoła Podstawowa Nr [..] i Przedszkole Nr [..] w G. wynika, że zainteresowane została przyjęta do szkoły 1 września 2020 r. W ocenie Starosty powoduje to, że miejscem zamieszkania zainteresowanej przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej niezależnie od miejsca zameldowania na pobyt stały było miasto G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Żaden z organów pozostających w sporze nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sprawa niniejsza dotyczy zainteresowanej, w stosunku do której w tym samym stanie prawnym Naczelny Sąd Administracyjny wydał w dniu 7 lutego 2025 r. postanowienie w sprawie o sygn. akt I OW 257/24, którego mocą oddalił wniosek miasta G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym miastem a powiatem b. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej umieszczonej w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w sprawie tej podmiotem właściwym jest powiat l., niebiorący udziału w sporze. Z uwagi na brak tożsamości podmiotowej w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej z powodu powyższego postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty a sprawa może podlegać rozpoznaniu. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nową okolicznością wskazywaną obecnie przez pozostający w sporze powiat l. jest fakt, że zainteresowana została przyjęta 1 września 2020 r. do szkoły w G., co zostało potwierdzone zaświadczeniem z 14 maja 2025 r. Okoliczność powyższa nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W sprawie nie było sporne, że od czerwca 2020 r. małoletnia przebywa w G. – co Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził już w postanowieniu z 7 lutego 2025 r. Zgodnie jednak z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc") miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej – i to nawet wówczas, gdy dziecko faktycznie nie przebywa u żadnego z rodziców. Tym samym faktyczne przebywania małoletniej w G., nawet jeżeli ma charakter stały i wiąże się z zamiarem stałego pobytu, w tym także uczęszczania do szkoły w tym miejscu, nie wpływa na ustalenie jej miejsca zamieszkania – wobec jednoznacznej treści art. 26 § 1 kc. Nie sposób również z faktu uczęszczania przez małoletnią do szkoły w G. wyprowadzać wniosków co do miejsca zamieszkania jej rodziców, tym bardziej że jak ustalono już w sprawie o sygn. akt I OW 257/24, w G. zainteresowana przebywa pod opieką siostry, a nie rodziców. Natomiast fakt, że rodzice małoletniej mieliby godzić się na uczęszczanie przez nią do szkoły w G. także pozostaje bez znaczenia dla wyniku sprawy, art. 26 § 1 kc nie uzależnia bowiem miejsca zamieszkania małoletniego od jakichkolwiek elementów wolicjonalnych. Z tych względów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiona przez powiat l. okoliczność nie wpływa na odmienną ocenę sprawy niż wyrażona w sprawie o sygn. akt I OW 257/24. Co do pozostałych okoliczności faktycznych Naczelny Sąd Administracyjny jest związany dokonaną przez siebie w powyższym postanowieniu oceną. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.