I OW 126/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu n. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem n. a miastem Katowice w przedmiocie wskazania powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich: W.K. i F. K. umieszczonych w rodzinie zastępczej postanawia wskazać miasto Katowice jako właściwe w sprawie.

Wnioskiem z 26 czerwca 2026 r. powiat n. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o: rozstrzygnięcie sporu o właściwość z miastem Katowice w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich: W.K. i F.K. umieszczonych w rodzinie zastępczej, tj. u W.C., zamieszkałego na terenie powiatu nowotarskiego pod adresem: [...]-[...] Z. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że matka dzieci zmarła 24.9.2025 r., a ojcu dzieci dopiero na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w N. z 8.12.2025 r. ograniczono władzę rodzicielską, zatem miejscem zamieszkania dzieci przed umieszczeniem w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania ojca (k. 3-4 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek miasto Katowice wniosło o wskazanie Starosty N. jako organu właściwego do ponoszenia kosztów utrzymania dzieci: W.K. i F.B. umieszczonych w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu podniesiono, że po śmierci matki, obowiązek opieki nad małoletnimi został przejęty przez dziadka macierzystego, co znalazło wyraz w postanowieniu Sądu Rejonowego w N. z 13.10.2025 r. III Nsm 579/25. Już w tym postanowieniu sąd upoważnił dziadka do podejmowania decyzji dotyczących edukacji, leczenia i uzyskiwania świadczeń pieniężnych i rzeczowych na rzecz dzieci. Wobec tego już w tym postanowieniu władza rodzicielska ojca została w sposób prawny ograniczona, gdyż dziadkowi zostały przyznane kompetencje charakterystyczne dla władzy rodzicielskiej, a nie tyko wynikające z bieżącej pieczy. Sąd rodzinny, kierując się dobrem dzieci, wydał stosowne postanowienie, które przekraczało uprawnienia wynikające z bieżącej pieczy. Dał tym samym wyraz akceptacji utrwalonego od kilku lat stanu faktycznego, tj. przebywania dzieci pod opieką nie tylko matki, ale też ich dziadka. Dzieci, po śmierci matki, nigdy nie trafiły pod opiekę ojca. Można zatem uznać, że miejsce zamieszkania małoletnich także po zgonie matki, a bezpośrednio przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, dalej miało miejsce na terenie powiatu n. (k. 24-25 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba powiaty uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich umieszczonych w rodzinie zastępczej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej uwrspz) reguluje art. 191 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 uwrspz, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W myśl art. 191 ust. 2 uwrspz, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Art. 191 ust. 3 uwrspz stanowi, że jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795, dalej kc), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). W niniejszej sprawie matka dzieci P.K. zmarła 24.9.2025 r. (k. 10). Postanowieniem z 13.10.2025 r. III Nsm 579/25 Sąd Rejonowy w N. w trybie zabezpieczenia powierzył pieczę bieżącą nad małoletnimi dziećmi: W.K. i F.B. ch dziadkowi macierzystemu W.C., upoważniając go do podejmowania decyzji w sprawach małoletnich związanych z ich edukacją, leczeniem, uzyskiwaniem świadczeń pieniężnych i rzeczowych (k. 18). Postanowieniem z 8.12.2025 r. III Nsm 579/25 Sąd Rejonowy w N. ograniczył władzę rodzicielską D.K. nad małoletnimi dziećmi: W.K. i F.K., zarządzając umieszczenie małoletnich w spokrewnionej rodzinie zastępczej w osobie ich dziadka macierzystego W.C., zamieszkałego w Z., rozszerzając uprawnienia ojca zastępczego do podejmowania decyzji w sprawach związanych z edukacją, leczeniem dzieci, jak też zarządzaniem ich majątkiem, a nadto ustalając, że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ojca zastępczego (k. 11). Ojcu biologicznemu małoletnich dzieci D.K., zamieszkałemu w K., przysługiwała wyłączna władza rodzicielska od śmierci matki dzieci w dniu 24.9.2025 r. do 16.12.2025 r., kiedy mocą ww. postanowienia z 8.12.2025 r. władza rodzicielska została mu ograniczona (okoliczność bezsporna). Wobec śmierci matki dzieci wyłączną władzę rodzicielską - do dnia jej ograniczenia przez sąd opiekuńczy - sprawował nad nimi ich ojciec. Wbrew twierdzeniu miasta Katowice bez znaczenia jest fakt, że faktycznie ojciec dzieci nigdy nie wykonywał władzy rodzicielskiej względem swoich dzieci. Wyłączna władza rodzicielska przysługiwała mu zarówno przed zabezpieczeniem w dniu 13.10.2025 r. pieczy bieżącej nad dziećmi przez powierzenie jej ich dziadkowi macierzystemu z upoważnieniem go do podejmowania decyzji w sprawach małoletnich związanych z ich edukacją, leczeniem, uzyskiwaniem świadczeń pieniężnych i rzeczowych, jak i przed umieszczeniem w dniu 8.12.2025 r. małoletnich w spokrewnionej rodzinie zastępczej w osobie ich dziadka macierzystego połączonym z rozszerzeniem uprawnień ojca zastępczego do podejmowania decyzji w sprawach związanych z edukacją, leczeniem dzieci, jak też zarządzaniem ich majątkiem. Z punktu I. postanowienia Sądu Rejonowego w N. z 8.12.2025 r. III Nsm 579/25 wprost wynika także ograniczenie władzy rodzicielskiej D.K. nad małoletnimi dziećmi oraz że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ojca zastępczego. Orzeczenie to stało się prawomocne 16.12.2025 r. Oznacza to, że od tego dnia ograniczenie władzy rodzicielskiej stało się prawnie skuteczne, jak i od tego dnia miejsce zamieszkania małoletnich zostało, zgodnie z art. 26 § 2 zdanie drugie kc, zostało określone przez sąd opiekuńczy. Tym samym, po śmierci matki dzieci, do 16.12.2025 r. miejsce zamieszkania małoletnich należało ustalać w oparciu o normę z art. 26 § 1 kc, a więc mając na uwadze miejsce zamieszkania rodzica, któremu wyłącznie przysługiwała władza rodzicielska. Proponowany przez uczestnika postępowania prymat sytuacji faktycznej małoletnich dzieci przebywających pod opieką dziadka macierzystego jeszcze przed ograniczeniem władzy rodzicielskiej ich ojcu, a nawet przed śmiercią ich matki, nad treścią normy prawnej określającej miejsce zamieszkania małoletniego dziecka jest niedopuszczalny. Wykładnia językowa przepisów prawnych polega na oddaniu znaczenia treści przepisów przez odniesienie się do reguł języka polskiego i przyjęciu znaczeń użytych w przepisach słów i wyrażeń, które odpowiadają znaczeniom tych słów w języku polskim. Niezrozumiały jest więc argument uczestnika postępowania, że miejsce zamieszkania na potrzeby ustalenia powiatu właściwego powinno być ustalone zgodnie z ogólnymi regułami języka polskiego, a nie w sposób określony w kc. W rezultacie, powiat właściwy w tej sprawie należało ustalić na podstawie art. 191 ust. 1 uwrspz w zw. z art. 26 § 1 kc. Właściwy do ponoszenia wydatków jest więc powiat miejsca zamieszkania dzieci przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej, przez które należy rozumieć miejsce zamieszkania ich ojca, jako rodzica, któremu wyłącznie przysługiwała wówczas władza rodzicielska, a więc miasto Katowice. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa oraz art. 191 ust. 1 uwrspz w zw. z art. 26 § 1 kc, postanowił jak w sentencji.