I OW 179/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Obornik o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Obornik a Prezydentem Miasta Poznania w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt rodziny M. B. w Domu Samodzielnego Rodzica w L. postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Burmistrzowi Obornik ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych, uiszczoną tytułem wpisu od wniosku.

Burmistrz Obornik wnioskiem z 9 września 2025 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o kompetencyjnego pomiędzy Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w Obornikach a Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu poprzez wskazanie organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt rodziny M. B., dalej – zainteresowana, w Domu Samodzielnego Rodzica w L. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowana od stycznia 2017 r. wraz z dziećmi mieszka i koncentruje swoje życie w Poznaniu. Zainteresowana oraz jej dzieci od 2021 r. były ofiarami przemocy domowej ze strony partnera i ojca dzieci, który aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności za znęcanie nad rodziną. Z uwagi na stale pogarszającą się sytuację finansową zainteresowana wraz z dziećmi musiała opuścić dotychczas wynajmowane z partnerem mieszkanie w Poznaniu. Od dnia 24 sierpnia 2024 r. przebywa w Domu Samodzielnego Rodzica w L., gdzie skierowana została na podstawie decyzji administracyjnej wydanej przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Poznaniu, dalej PCPR w Poznaniu, na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu, dalej – MOPR w Poznaniu, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania zainteresowanej. Zainteresowana 23 lipca 2025 r. złożyła wniosek do MOPR Poznań o wydanie decyzji przyznającej pomoc w formie dalszego pobytu w placówce. MOPR w Poznaniu ustalił zasadność przedłużenia pobytu w domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży w L. dla Pani M. i jej dzieci. MOPR w Poznaniu 29 sierpnia 2025 r. zwrócił się z prośbą do PCPR w Poznaniu o kierowanie not księgowych obciążających kosztami z tytułu umieszczenia w Domu Samodzielnego Rodzica w L., dalej DSR w L., rodziny zainteresowanej do Ośrodka Pomocy Społecznej w Obornikach, dalej OPS w Obornikach. W ocenie MOPR w Poznaniu jest on właściwy jedynie do skompletowania dokumentacji, natomiast to OPS w Obornikach właściwy jest do ponoszenia kosztów pobytu zainteresowanej wraz z dziećmi w DSR w L. W dniu 2 września 2025 r. PCPR w Poznaniu przesłał notę księgową nr 408/2025 obciążająca OPS w Obornikach na kwotę 19 896,00 zł za okres od 1 sierpnia 2025 r. do 31 sierpnia 2025 r. Organ wnioskujący wskazał, że od sierpnia 2024 r. to MOPR w Poznaniu reguluje rachunki za pobyt w DSR w L. OSP Społecznej w Obornikach nie kierował zainteresowanej do placówki w L., która nie jest schroniskiem dla osób bezdomnych, z którą OPS Oborniki nie ma podpisanej umowy i która nie została wpisana w rejestr miejsc, w których gmina udziela tymczasowego schronienia w placówkach dla osób bezdomnych, prowadzony przez Wojewodę Wielkopolskiego Zdaniem organu wnioskującego właściwym do ponoszenia odpłatności jest MOPR w Poznaniu, który skierował zainteresowaną i w okresie od sierpnia 2024 r. do lipca 2025 r. ponosił koszty pobytu. Zainteresowana każdorazowo zwracała się z wnioskiem o umieszczenie w ww. placówce do MOPR Poznań. Każdorazowo oświadcza, że złożyła wniosek o mieszkanie socjalne w Poznaniu i to tam chce mieszkać po opuszczeniu placówki. Wielokrotnie podkreślała, że nie zamierza wracać do Obornik. Nigdy nie zwracała się z wnioskiem do OPS w Obornikach o umieszczenie w jakiejkolwiek placówce. OPS w Obornikach nie miał wiedzy, ani też wpływu na to, do którego Domu skierowana będzie zainteresowana i jej rodzina. Nie miał też wpływu na wybór ww. placówki. W ocenie organu wnioskującego, z uwagi na to, że znane jest miejsce zamieszkania członków rodziny przed zapewnieniem im miejsca w DSR w L., to gmina właściwa dla zamieszkania powinna ponosić koszty pobytu równe różnicy pomiędzy opłatą ustaloną świadczeniobiorcy, a średnim miesięcznym kosztem utrzymania. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Poznania wskazał, że zainteresowana od chwili opuszczenia z dziećmi miejsca swojego tymczasowego zamieszkania w Poznaniu jest do chwili obecnej osobą w kryzysie bezdomności. Bez znaczenia jest też fakt, iż OPS w Obornikach nie miał wiedzy, czy też wpływu na to do jakiej placówki po opuszczeniu ostatniego miejsca zamieszkania została skierowana osoba ostatnio zameldowana na terenie gminy Oborniki, skoro z tą chwilą stała się osobą w kryzysie bezdomności. Prezydent Poznania nie zgadza się ze stwierdzeniem, że fakt zameldowania na terenie gminy Oborniki nie powinien mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Zainteresowana jest osobą bezdomną, a zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Stad też gminą właściwą w sprawie jest gmina miejsca zameldowania zainteresowanej. W piśmie procesowym z 28 listopada 2025 r. Burmistrz Obornik przedstawił dodatkowe stanowisko w sprawie i wniósł o uznanie Prezydenta Miasta Poznania, jako organu właściwego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej – p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Wedle art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. (spory o właściwości oraz spory kompetencyjne). W myśl § 2 art. 15 p.p.s.a. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, pozostaje w wyłącznej właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego podlegają wyłącznie spory dotyczące indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej, pozostających we właściwości organów administracji publicznej, załatwianych w prawnej formie działania podlegającej kontroli sądu na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. oraz przepisów szczególnych, o których mowa w art. 3 § 3 p.p.s.a. Dotyczy to spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy administracji podejmują inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III OW 201/21). Taka sytuacja nie wystąpiła w sprawie. Przedmiotem niniejszej sprawy jest spór co do wskazania organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt rodziny zainteresowanej w DSR w L. Z akt sprawy wynika, że PCPR w Poznaniu decyzją z 21 sierpnia 2025 r., nr XI.4441.23.2025 – działając m. in. na podstawie art. 8, art. 47 ust. 4, art. 51 ust. 4, art. 97 ust. 1, 2 i 5, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 u.p.s. oraz § 2, § 4 ust. 1-3 i 6 ww. rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży - pkt 1 skierowało zainteresowaną wraz z małoletnimi dziećmi: K. W., A. W., E. B., W. B. i I. B. do Domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży w L. na okres kolejnych 6 miesięcy, od dnia 25 sierpnia 2025 r.; w pkt 2 odstąpiło od ustalenia odpłatności za pobyt zainteresowanej ww. ośrodku wsparcia. Indywidualna sprawa administracyjna, dotycząca skierowania zainteresowanej wraz z małoletnimi dziećmi do domu dla matek z małymi dziećmi została zatem rozstrzygnięta. Sporne jest wyłącznie ponoszenie kosztów realizacji wskazanej decyzji, tego rodzaju spór nie dotyczy jednak indywidualno-konkretnej sprawy z zakresu administracji publicznej, załatwianej w formie jednego z aktów lub czynności podlegających kognicji sądów administracyjnych. Wskazany spór ma charakter majątkowy, a jednocześnie brak jest przepisów szczególnych które przewidywałyby właściwość sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach. Sprawa nie ma tym samym charakteru sporu o właściwość, który może zostać rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny w drodze wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 ppsa orzekł jak w pkt 1 postanowienia. O zwrocie całego uiszczonego wpisu sądowego orzeczono w pkt 2 postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 ppsa.