I OW 197/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Kłodzka z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr DŚP/ZW/40/130/2023 o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Kłodzka a Prezydentem Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. A. o przyznanie zasiłku z tytułu bezdomności postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Kłodzka jako organ właściwy w sprawie.

Burmistrz Miasta Kłodzka w piśmie z 28 sierpnia 2023 r. nr DŚP/ZW/40/130/2023 wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Prezydentem Wrocławia w przedmiocie rozpoznania wniosku A. A. o przyznanie zasiłku z tytułu bezdomności. Wnioskodawca wskazał, że A. A. wnioskiem z 29 czerwca 2023 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej "OPS") w Kłodzku o przyznanie zasiłku z tytułu bezdomności. Wniosek został przekazany do OPS we Wrocławiu, który przesłał go z powrotem do OPS w Kłodzku. Jak zaznaczył wnioskodawca, ustalając gminę właściwą miejscowo nie można ograniczyć się do art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", ale rozważyć możliwość zastosowania art. 101 ust. 3 cyt. ustawy. Zdaniem Burmistrza Miasta Kłodzka, w sprawie wystąpiły szczególne przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Zainteresowany od dłuższego czasu nie zamieszkuje w Kłodzku. Od 2006 r. mieszka we Wrocławiu, tam pracował. W Kłodzku był zameldowany na pobyt stały do 2021 r., ale nie utrzymywał żadnych więzi z tym miastem. Zainteresowany złożył wniosek w OPS we Wrocławiu wskazując, że właśnie z tym miastem wiąże swoje dalsze plany i że ma zamiar w dalszym ciągu tam mieszkać. W podobnej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o zastosowaniu art. 101 ust. 3 u.p.s. (por. postanowienie z 27 września 2013 r. sygn. akt I OW 134/14 – powinno być "I OW 134/13", przyp. NSA). W odpowiedzi, Prezydent Wrocławia wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta Kłodzka jako organ właściwy w sprawie. Zdaniem organu pozostającego w sporze, w sprawie rozstrzygające znaczenie ma ostatnie miejsce zameldowania A. A. na pobyt stały, z uwagi na treść art. 101 ust. 2 u.p.s. Zdaniem Prezydenta Wrocławia, zainteresowanego należy uznać za osobę bezdomną, stosownie do treści art. 6 pkt 8 u.p.s. ponieważ nie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym, a także nie ma możliwości zamieszkania w lokalu mieszkalnym, o czym informował w treści złożonego wniosku. A. A. oświadczył, że jest bezdomny oraz podał ostatni adres zameldowania na pobyt stały, to jest Kłodzko, co znajduje potwierdzenie w ewidencji PESEL. Zainteresowany nie może wrócić do rodzinnego domu, gdyż od 2 lat nie utrzymuje kontaktów z bliskimi. Jak podkreślił Prezydent Wrocławia, wnioskodawca nie przedstawił żadnego materiału dowodowego wskazującego na możliwość powrotu A. A. do lokalu, który został wskazany jako ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały, a tym samym nie wykazał, że uzasadniona była odmowa przyznania mu statusu osoby bezdomnej. Zdaniem Prezydenta Wrocławia, z charakteru wskazanego świadczenia wynika potrzeba szybkiego zaspokojenia bieżących potrzeb bytowych. OPS w Kłodzku w czasie posiadania przez A. A. statusu osoby bezdomnej posiadał wystarczający materiał dowodowy, umożliwiający wydanie decyzji w sprawie zasiłku celowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów, o których mowa w art. 4 P.p.s.a., objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Jako spór o właściwość można określić obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej sprawy administracyjnej. Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 1 lit. c i § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Zatem, Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia negatywnego sporu o właściwość w sprawie określonej jako rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku z tytułu bezdomności. Jak wynika z akt sprawy, A. A. przed złożeniem wniosku przebywał na terenie plaży we Wrocławiu. Był zameldowany na pobyt stały w Kłodzku, a z wydruku z 18 kwietnia 2021 r. wynika, że został wymeldowany bez stałego miejsca zamieszkania. Deklaruje, że nie utrzymuje kontaktów z rodziną. W celu weryfikacji, czy w sprawie jest możliwe zastosowanie art. 101 ust. 2 u.p.s. do ustalenia gminy właściwej miejscowo, należy wziąć pod uwagę treść art. 6 pkt 8 u.p.s. Zgodnie z art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania; Stosownie do treści art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725.), powoływanej dalej jako "u.o.p.", pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Zatem, jak wynika z akt sprawy, A. A. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowany na pobyt stały. Wbrew przekonaniu wnioskodawcy, w przypadku osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. nie bada się, jakie jest jej miejsce zamieszkania, ani jakie są zamiary dotyczące stałego pobytu. Dlatego też, w niniejszej sprawie właściwość miejscowa organu powinna być ustalona zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., co oznacza, że właściwa jest gmina ostatniego miejsca zameldowania A. A. na pobyt stały, to jest Gmina Miejska Kłodzko, a jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku należało wskazać Burmistrza Miasta Kłodzka. Jeżeli chodzi o możliwość zastosowanie w sprawie art. 101 ust. 3 u.p.s., to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzenie, że zainteresowany od dłuższego czasu nie zamieszkuje w Kłodzku nie świadczy o tym, że ma miejsce "przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie" lub też "sprawa niecierpiąca zwłoki". W powołanej przez organ pozostający w sporze sprawie o sygn. akt I OW 134/13, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sytuacja osobista zainteresowanego, "cierpiącego na liczne schorzenia i wymagającego specjalistycznej opieki", uzasadnia przyjęcie szczególnej właściwości, określonej w art. 101 ust. 3 u.p.s. W niniejszej sprawie organy nie poczyniły takich ustaleń. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.