I OW 253/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy D. a Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R.S. o umieszczenie L.Z. bez jego zgody w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Gminy D. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 10 grudnia 2024 r. Burmistrz Gminy D. (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R.S. o umieszczenie L.Z. bez jego zgody w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Wójt gminy B. przedwcześnie uznał L.Z. za osobę bezdomną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ właściwy dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej – co ma zastosowanie również do przypadków umieszczenia w domu pomocy społecznej bez zgody zainteresowanego. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ups reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast stosownie do jego ust. 2 , w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że L.Z. jest osoba bezdomną. Wynika to jednoznacznie z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych i oświadczeń samego zainteresowanego (wywiady środowiskowe z 18 i 21 listopada 2024 r. wraz z oświadczeniami L.Z.), notatek urzędowych (notatki z 14, 15 i 21 listopada 2024 r.), wniosku L.Z. o umieszczenie w schronisku lub noclegowni dla osób bezdomnych (wniosek z 21 listopada 2024 r.), informacji z Urzędu Gminy B. o umieszczeniu wymienionego w schronisku dla osób bezdomnych (pismo z 16 grudnia 2024 r.) oraz wniosku zainteresowanego o przedłużenie pobytu w powyższej placówce (wniosek z 18 grudnia 2024 r.). Z powyższych dokumentów wynika, że L.Z. po opuszczeniu szpitala psychiatrycznego przez krótki okres zamieszkiwał u kolegi – bez zamiaru stałego pobytu – po czym przebywał w schronisku dla osób bezdomnych. Nie budzi wątpliwości, że przebywanie w schronisku dla osób bezdomnych nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, albowiem tego rodzaju pomieszczenie nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy i interwencyjny. Wprawdzie zgodnie z informacją z 16 grudnia 2024 r. L.Z. został umieszczony w schronisku jedynie do 31 grudnia 2024 r., jednak zważyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ppsa – który ma odpowiednie zastosowanie w sprawie poprzez art. 166 i art. 64 § 3 ppsa – sąd wydaje wyrok (także postanowienie) na podstawie akt sprawy. W aktach sprawy brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów na to, aby po 31 grudnia 2024 r. L.Z. zamieszkał w lokalu mieszkalnym i w ten sposób przestał być osobą bezdomną, jak również w okolicznościach sprawy nic nie wskazuje na wystąpienie tego rodzaju sytuacji, tym bardziej że jak wynika z akt prawy, wymieniony złożył wniosek o przedłużenie pobytu w schronisku. Fakt, że wcześniej w innych sprawach dotyczących tej samej osoby Wójt Gminy B. uznawał się za miejscowo właściwego nie ma znaczenia dla ustalenia jego właściwości w rozpoznawanej sprawie. Tym samym, wobec uznania, że L.Z. jest osobą bezdomną, zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 ups i organem właściwym w sprawie jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania wymienionego na pobyt stały. Zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy informacją z systemu PESEL, gminą tą jest gmina D.zimn – co nie było w sprawie kwestionowane. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.