I OW 5/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Dąbrowa Górnicza a Burmistrzem Miasta i Gminy Pińczów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. D. w sprawie przyznania zasiłku stałego oraz udzielenie schronienia postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy Pińczów jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 31 grudnia 2024 r. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta i Gminy Pińczów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. D. w sprawie przyznania zasiłku stałego oraz udzielenie schronienia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że osoba ubiegająca się o świadczenia jest osobą bezdomną, a zatem organem właściwym w sprawie jest gmina ostatniego miejsca zameldowania wymienionego na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta i Gminy Pińczów wskazał, że M. D. od czterdziestu lat nie zamieszkuje na terenie gminy Pińczów, z którą nie jest w żaden sposób związany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscowa organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast stosownie do jego ust. 2 , w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że M. D. jest osobą bezdomną. Wynika to jednoznacznie z przeprowadzonego 14 października 2024 r. wywiadu środowiskowego – zgodnie z którym wymieniony przebywa obecnie w schronisku dla osób bezdomnych w miejscowości K. Nie budzi wątpliwości, że przebywanie w schronisku dla osób bezdomnych nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, albowiem tego rodzaju pomieszczenie nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy i interwencyjny. W tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups i właściwość miejscową organu należy ustalić według miejsca ostatniego zameldowania M. D. na pobyt stały. Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji z systemu PESEL wynika, że adresem zameldowania wymienionego na pobyt stały jest [...], gmina Pińczów, a zatem to organ tej gminy jest właściwy w sprawie. Dodatkowo można jeszcze zauważyć, że wskazywany przez Burmistrza Miasta i Gminy Pińczów brak związków zainteresowanego z gminą Pińczów oraz fakt niezamieszkiwania w tej gminie od ponad czterdziestu lat nie mają znaczenia w sprawie. W przypadku osoby bezdomnej jedyną istotną okolicznością jest ostatni adres jej zameldowania na pobyt stały. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.