I OW 61/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Burmistrzem Miasta Ż. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Burmistrza Miasta Ż. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 10 kwietnia 2026 r. Wójt Gminy K. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta Ż. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że L.S. przebywa w szpitalu w Ł., jest po udarze niedokrwiennym mózgu z niedowładem prawostronnym i wymaga kompleksowej opieki przy zaspokajaniu potrzeb życiowych. Zainteresowany oświadczył, że do momentu pobytu w szpitalu mieszkał wraz z partnerką w gminie K. w miejscowości [...]; był na jej utrzymaniu, lecz obecnie partnerka zerwała z nim kontakt i nie chce się nim opiekować. Ostatnim miejscem zameldowana na pobyt stały L.S. była ul. [...], gm. Ż. ([...]), woj. mazowieckie. Z oświadczenia L.S. wynika, że nie ma on powrotu do ostatniego miejsca zamieszkania i nie ma możliwości przebywania [tam] z zamiarem stałego pobytu, tym bardziej, że dom był wynajmowany przez jego partnerkę. D.D. - dotychczasowa partnerka L.S. - potwierdziła zerwanie kontaktów z mężczyzną. Poinformowała, że mieszka pod adresem [...], gm. K.; wynajmuje stancję, lecz w najbliższym czasie planuje się wyprowadzić do dzieci w gminie K.’. Oznajmiła, że związek z L.S. był "przelotny, nie wiążący, nie mieli wspólnych planów życiowych i nie planowali stałego pobytu w Gminie K.". Wyjaśnienia te potwierdziły, że Wójt Gminy K. nie jest właściwy do załatwienia sprawy zarówno co do wydania decyzji potwierdzającej prawo L.S. do świadczeń zdrowotnych, jak również wydanie decyzji o umieszczenie L.S. w domu pomocy społecznej (k. 3-4 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Ż., reprezentowany przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż., podniósł, że - jego zdaniem - Wójt Gminy K. jest organem właściwym do rozpoznania wniosku L.S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej i wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. Zainteresowany od 3 lat był w związku z D.D., prowadzili wspólne gospodarstwo domowe w miejscowości [...], gm. K. Zainteresowany na terenie gminy K. prowadził działalność gospodarczą, co świadczy o tym, że miejsce to traktował jako centrum aktywności życiowej. Na podstawie załączonej do sprawy dokumentacji nie można uznać L.S. za osobę bezdomną, ponieważ wspólnie z partnerką wynajmowali dom na terenie gminy K. Zainteresowany nie był osobą mieszkającą na ulicy, nie przebywał w schronisku, zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym. Na terenie gminy K. prowadził aktywność życiową (k. 46 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa). L.S. przebywa obecnie w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Ł. na oddziale neurologicznym. Szpital nie stanowi lokalu mieszkalnego. Nie służy bowiem do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a pobyt w tego rodzaju placówce zawsze ma charakter tymczasowy, nawet jeżeli w niektórych przypadkach jest to sytuacja przedłużająca się. Fakt ten nie przesądza jednak o bezdomności L.S. Decydujące w tym aspekcie znaczenie ma ustalenie, czy zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym i czy jest zameldowany na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że zainteresowany nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym - obecnie przebywa w szpitalu, zaś przed hospitalizacją zamieszkiwał wraz z dotychczasową partnerką – D.D. w najmowanym przez nią lokalu pod adresem [...], gm. K. Ze zgodnych oświadczeń obojga byłych partnerów wynika, że relacja ta rozpadła się i nie utrzymują oni z sobą kontaktów. Ponadto D.D. zamierza wyprowadzić się z dotychczasowego mieszkania. Zainteresowany nie ma więc możliwości powrotu do lokalu znajdującego się pod adresem [...], gm. K. Z akt sprawy wynika również, że zainteresowany nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, a jego ostatnim historycznym adresem zameldowania na pobyt stały był lokal przy ul. [...] w Ż. ([...]). Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, przyjąć należy, że zainteresowany jest aktualnie osobą w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta Ż. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.