I OZ 107/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 722/24 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenia i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 14 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji własnej w sprawie przyznania pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 722/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku R. S., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenia i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 8 października 2024 r. została oddalona skarga skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 14 maja 2024 r. w przedmiocie zmiany decyzji własnej w sprawie przyznania pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych. W dniu 28 października 2024 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenia i doręczenie uzasadnienia wyroku, wskazując na swój wiek i stan zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmawiając przywrócenia terminu uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Skarżący pismem z dnia 27 sierpnia 2024 r. został zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 8 października 2024 r. W zawiadomieniu tym wskazano, że stawiennictwo jest nieobowiązkowe oraz zawarto pouczenie o zasadach i trybie doręczania sentencji wyroku, w tym wyroku oddalającego skargę, jak również o trybie i terminie sporządzenia uzasadnienia takiego wyroku. W pouczeniu tym wyraźnie zastrzeżono, że w sprawach w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony, zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku. Z pouczenia tego jasno wynika, że taki wniosek należy zgłosić w odpowiednim terminie a wniosek złożony po tym terminie jest czynnością bezskuteczną oraz, że złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji. W ocenie Sądu niedochowanie przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz jest wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. Skarżący miał świadomość, że w dniu 8 października 2024 r. rozpoznana jego skarga. Poinformowany także został, że jego niestawiennictwo nie wstrzyma rozpoznania sprawy. Z akt sprawy wynika, że zgodnie z pouczeniem w dniu 8 października 2024 r. odbyła się rozprawa a po jej zamknięciu i naradzie Sąd ogłosił wyrok. Ponadto Sąd uznał, że fakt podeszłego wieku czy też związanych z tym kłopotów ze wzrokiem nie jest przyczyną dla której można byłoby uznać, że są to okoliczności nadzwyczajne, niedające się przewidzieć, przemawiające za przywróceniem terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania uchybienia terminu i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenia i doręczenie uzasadnienia wyroku, w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Jak wynika z akt sprawy, skarżący w zawiadomieniu o rozprawie został prawidłowo pouczony o terminie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zawiadomienie z dnia 27 sierpnia 2024 r. zawiera informację o terminie i miejscu posiedzenia (8 października 2024 r., godz. 11:00, sala 1), przedmiocie rozpoznania (skarga R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 14 maja 2024 r. w przedmiocie zmiany decyzji własnej w sprawie przyznania pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych nr [...]) oraz jej celu (cel posiedzenia: rozprawa). W pouczeniu wprost określono m.in., że: 1) niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy; 2) w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 P.p.s.a.); 3) zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Ponadto, w punkcie 4 wskazano, że stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 2 P.p.s.a.). Pouczenie zawiera także informację, że w razie uwzględnienia skargi wojewódzki sąd administracyjny sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron. Wobec tak jednoznacznej treści pouczenia nie można przyjąć, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę. Skarżący dbając należycie o swoje interesy powinien ustalić, czy w sprawie zapadł wyrok i jaka jest jego treść, przy czym ustalenia te powinny zostać dokonane w takim czasie, aby możliwe było skuteczne złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Należy przy tym podkreślić, że przedmiotowe zawiadomienie o rozprawie zostało odebrane przez skarżącego w dniu 29 sierpnia 2024 r., a zatem prawie dwa miesiące przed posiedzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Jeżeli zatem treść pouczenia budziła wątpliwości skarżącego mógł on zwrócić się do Sądu z wnioskiem o wyjaśnienie treści zawiadomienia. Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że doręczenie z urzędu odpisu sentencji wyroku, o którym mowa w art. 140 § 2 P.p.s.a. dotyczy wyłącznie osób działających bez pełnomocnika, które na skutek pozbawienia wolności były nieobecne przy ogłoszeniu wyroku. Skarżący nie znajdował się w takiej sytuacji, a zatem powinien on w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenie, zgodnie z treścią pkt 2 pouczenia. Ponadto, zgodnie z art. 139 P.p.s.a. ogłoszenie wyroku następuje przez odczytanie jego sentencji na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę, o ile nie nastąpiło odroczenie jego ogłoszenia (§ 1-3). Wyroku takiego nie doręcza się stronie, gdyż stosownie do treści art. 139 § 4 P.p.s.a., doręczenie sentencji wyroku dotyczy wyłącznie wyroków wydanych na posiedzeniu niejawnym, a nie jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie na rozprawie. Oznacza to, że Sąd I instancji nie miał obowiązku informowania z urzędu strony o wyniku sprawy. Błąd popełniony przez skarżącego polegający na mylnym zrozumieniu treści pouczenia, a w konsekwencji spóźnionym wystąpieniu z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy strona została prawidłowo pouczona o sposobie i terminie jego złożenia, nie spełnia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy. Dopuszczenie się niedbalstwa przez stronę, czy też brak staranności w prowadzeniu własnych spraw wykluczają możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Również wskazywana przez skarżącego okoliczność złego stanu zdrowia nie stanowiła dostatecznej podstawy do uwzględnienia wniosku. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że ogólnikowe odwołanie się do podeszłego wieku czy też problemów ze wzrokiem nie stanowiły okoliczności nadzwyczajnych, nie dających się przewidzieć, przemawiających za przywróceniem terminu. Ze względu na powyższe, zasadnie odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, gdyż strona nie przedstawiła argumentów, które pozwalałyby przyjąć, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn nadzwyczajnych, od niej niezależnych. Nie wykazano więc braku winy w niedochowaniu terminu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.