I OZ 142/15

Dnia 25 lutego 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ke 722/14 o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) przywrócić termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę.

Postanowieniem z dnia 7 października 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek Z. S. o ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 15 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę Z. S.. W dniu 21 października 2014 r. doręczono skarżącemu ww. postanowienie o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata. W dniu 27 października 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw na ww. postanowienie. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2014 r. Sąd ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu. W dniu 23 grudnia 2014 r. doręczono pełnomocnikowi informację o wyznaczeniu jego osoby jako pełnomocnika dla skarżącego. W dniu 30 grudnia 2014 r. pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w niniejszej sprawie. Do tego wniosku w załączeniu złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił przywrócenia terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku. Powołując się na treść art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wskazał, że w czasie biegu terminu do złożenia wniosku skarżący nie miał ustanowionego pełnomocnika z urzędu, dlatego powinien złożyć taki wniosek osobiście. Jednak tego nie uczynił, pomimo że w doręczonym mu zawiadomieniu o terminie rozprawy został pouczony o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o tym, że zgłoszenie takiego wniosku po upływie terminu jest czynnością bezskuteczną. W tych okolicznościach więc niedochowanie terminu było wynikiem braku zachowania przez skarżącego szczególnej staranność przy dokonywaniu czynności procesowej, a w konsekwencji uniemożliwia przywrócenie mu terminu. Sąd podkreślił, że w praktyce sądów administracyjnych przyjmuje się, że ponieważ złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika do wniesienia skargi kasacyjnej nie wstrzymuje biegu terminu do wniesienia tej skargi, złożenie przez stronę – w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej – wniosku o przyznanie pełnomocnika do jej sporządzenia, może stanowić usprawiedliwioną okoliczność do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednak postępowanie to może mieć miejsce dopiero po doręczeniu stronie wyroku z uzasadnieniem, gdyż termin do wniesienia skargi kasacyjnej otwiera się dopiero po doręczeniu stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 173 § 2 i art. 177 § 1 p.p.s.a.). Tymczasem w niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku w ogóle nie zostało sporządzone, a ponadto opisane wyżej postępowanie nie może mieć zastosowania do etapu składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Złożenie takiego wniosku w odróżnieniu od sporządzenia skargi kasacyjnej nie wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika, poza tym nie jest czynnością skomplikowaną i skarżący mógł to zrobić samodzielnie, czego jednak zaniechał. Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu Sąd podkreślił, że wbrew wymogom przewidzianym w art. 87 § 2 p.p.s.a. nie wskazano w nim żadnej przyczyny, z powodu której skarżący nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie. Z jego treści można jedynie wywnioskować, że pełnomocnik Z. S. uważa, że okolicznością uzasadniającą uchybienie przez skarżącego terminowi był fakt, że nie posiadał on profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby taki wniosek. Powyższa okoliczność nie może jednak usprawiedliwiać skarżącego, skoro mógł on ten wniosek złożyć samodzielnie w przewidzianym ustawą terminie. Zażalenie na ww. postanowienie złożył Z. S. reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 i art. 87 w związku z art. 177 i art. 243 p.p.s.a. przez odmówienie przywrócenia terminu, w sytuacji gdy skarżący nie złożył wniosku w terminie bez własnej winy, pozostając w przeświadczeniu, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu, sprawa nie będzie rozstrzygnięta merytorycznie, a pełnomocnik z urzędu ustanowiony po upływie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem złożył niezwłocznie wniosek o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że strona postępowania w każdym czasie trwającego postępowania sądowoadministracyjnego, a nawet przed jego wszczęciem, może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Taki wniosek będzie miał wpływ na sytuację prawną strony go wnoszącej w toku przyszłego postępowania. Złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oznacza bowiem, że strona skarżąca chce aby dalsze postępowanie sądowe toczyło się z udziałem pełnomocnika, który będzie działał w sprawie za stronę. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący miał zatem prawo oczekiwać, że w związku z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu to profesjonalny pełnomocnik będzie działał w jego sprawie, tym bardziej w sytuacji gdy w trakcie biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie został prawomocnie załatwiony, ponieważ skarżący w terminie wniósł sprzeciw, który zgodnie z art. 260 p.p.s.a. spowodował utratę mocy ww. postanowienia referendarza sądowego. Zatem w sytuacji gdy strona w przewidzianym prawem 7-dniowym terminie nie wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, ale jeszcze przed biegiem takiego terminu wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie adwokata z urzędu – profesjonalnego pełnomocnika, i skutecznie wnosi środki zaskarżenia w tym zakresie, to nie można takiej stronie postępowania skutecznie zarzucić niedbalstwa, braku staranności w prowadzeniu własnych spraw (por. odpowiednio postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2013 r., II OZ 1164/12). Strona próbuje bowiem zagwarantować realizację swoich praw procesowych przez działanie profesjonalnego pełnomocnika. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiło bowiem w niniejszej sprawie jeszcze przed wydaniem wyroku w sprawie, co w kontekście biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku należało uznać jako działanie strony nakierowane na ochronę swoich praw, w tym procesowych. Należy bowiem zauważyć, że strona z własnej winy może pozbawić się swych uprawnień poprzez niezłożenie we właściwym czasie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie taki wniosek został jednak złożony we właściwym czasie, ponieważ ewentualne jego uwzględnienie pozwalało w toku przyszłego postępowania na skuteczne działanie pełnomocnika z urzędu. Jednak pełnomocnik ten został w okolicznościach niniejszej sprawy ustanowiony już po upływie terminu, o jakim mowa w art. 141 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach tej sprawy ustanowienie pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie miało zatem decydującego znaczenia dla odmowy przywrócenia terminu, również z tego względu, że nie można różnicować sytuacji procesowej stron, które w tym samym czasie, tj. przed wydaniem wyroku złożyły wniosek o przyznanie prawa pomocy, z tą różnicą, że w trakcie rozpoznawania tego wniosku w konkretnej sprawie Sąd wydał wyrok oddalający skargę, a tym samym zaczął swój bieg termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku; zaś w innej sprawie pozytywne załatwienie wniosku nastąpiło przed wydaniem wyroku, a tym samym pełnomocnik mógł działać już w trakcie biegu takiego terminu. Ta sama skutecznie podjęta czynność nie może wywoływać zgoła odmiennych skutków procesowych dla stron postępowania sądowego. Tym samym nie można podzielić poglądu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu przez Sąd I instancji, że skoro skarżący mógł samodzielnie sporządzić i wnieść wniosek, a tego nie uczynił, to oznacza, że uchybił swoim obowiązkom procesowym. Takie stanowisko byłoby bowiem sprzeczne z funkcjonalną wykładnią powołanego wyżej art. 243 § 1 p.p.s.a. Skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na każdym etapie trwającego postępowania sądowoadministracyjnego to celem takiej regulacji było, aby także na etapie składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stosownych czynności mógł dokonać taki właśnie pełnomocnik. Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawa pomocy iluzorycznym (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2013 r., I OZ 826/13). Zdaniem NSA, przedstawione przez pełnomocnika skarżącego okoliczności uprawdopodabniają brak winy strony w uchybieniu terminowi. Wskazać również należy, że ustanowiony profesjonalny pełnomocnik dochował należytej staranności w zakresie od niego wymaganym. Zachował siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, bowiem w dniu 23 grudnia 2014 r. dowiedział się o ustanowieniu jego osoby pełnomocnikiem w sprawie, w dniu 30 grudnia 2014 r. stawił się w Sądzie celem zapoznania się z aktami sprawy i w tym samym dniu nadał w Urzędzie Pocztowym wniosek o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem. Tym samym wypełnił więc pozostałe przesłanki z art. 87 p.p.s.a. W konsekwencji należało uznać, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu w niniejszej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 188 w związku z art. 185 § 1, art. 197 § 2 oraz art. 86 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz postanowił o przywróceniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę.