I OZ 153/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.S. na punkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 stycznia 2026 r., sygn. akt II SA/Gl 1472/25, w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego WSA [...], sędzi WSA [...], sędziego WSA [...], sędzi WSA [...], sędziego WSA [...], sędzi WSA [...], sędziego WSA [...], asesora WSA [...], sędziego WSA [...], sędziego NSA [...], sędzi WSA [...], sędziego WSA [...], sędziego WSA [...], asesora WSA [...], sędzi NSA [...] oraz sędzi WSA [...] w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 sierpnia 2025 r., nr SKO.4205.33.2025, w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 29 stycznia 2026 r., sygn. akt II SA/Gl 1472/25, umorzył postępowanie z wniosku K.S. o wyłączenie sędzi WSA [...], sędziego NSA [...], sędziego WSA [...] oraz sędzi NSA [...] (punkt 1) oraz oddalił wniosek wyżej wymienionego o wyłączenie sędziego WSA [...], sędzi WSA [...], sędziego WSA [...], sędziego WSA [...], sędzi WSA [...], sędziego WSA [...], asesora WSA [...], sędziego WSA [...], sędzi WSA [...], sędziego WSA [...], asesora WSA [...] (punkt 2) od rozpoznania sprawy ze skargi K.S., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 sierpnia 2025 r., nr SKO.4205.33.2025, w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej. W piśmie z dnia 16 października 2025 r. skarżący zawarł wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie ww. sędziów na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", oraz powierzenie rozpatrzenia jego skargi przez WSA w Gliwicach tym sędziom, którzy nie brali udziału w żadnym z licznych dotychczasowych postępowań sądowych prowadzonych przez WSA w Gliwicach w sprawach dotyczących opłat związanych z pobytem dzieci w spokrewnionej pieczy zastępczej. Skarżący umotywował swój wniosek potrzebą zapewnienia bezstronności sądu, który będzie rozstrzygał niniejszą sprawę. W dotychczasowej praktyce wszystkie sprawy, których był stroną (poza jednym wyjątkiem) były rozstrzygane identycznie bez wskazania w uzasadnieniach wyroków, na jakich dowodach WSA oparł swoje rozstrzygnięcia oraz bez merytorycznego ustosunkowania się do przedłożonej przez skarżącego argumentacji. W uzasadnieniu punktu 2 przywołanego na wstępie orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 18 i 19 P.p.s.a., które uzasadniałyby wyłączenie sędziów wyznaczonych do rozpoznania sprawy. Odnosząc się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wskazał, że funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego – z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet niezależnych – w sytuacji, w której kierowane są pod jego adresem nieuzasadnione zarzuty o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. majątkowe, czy kredytowe. Wyłączenie sędziego na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony, co do jego stronniczości. Podkreślono, że wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów, i wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. W konsekwencji powyższych uwag Sąd I instancji oddalił wniosek o wyłączenie sędziów wyszczególnionych w punkcie 2 postanowienia z dnia 29 stycznia 2026 r. Zażalenie na punkt 2 powołanego powyżej postanowienia wniósł skarżący, podnosząc zarzut naruszenia, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, przepisów art. 19 P.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP przez naruszenie zasady rzetelnego procesu statuowanej przez zagwarantowanie każdemu prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o przekazanie skargi do rozpatrzenia innemu wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, najlepiej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia w części objętej punktem 2 przez wydanie orzeczenia o wyłączeniu sędziów wskazanych w ww. punkcie postanowienia; ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w części objętej punktem 2 i przekazanie sprawy do Sądu I instancji celem ponownego zbadania sprawy "z zaleceniem" zmiany postanowienia przez wydanie orzeczenia o wyłączeniu sędziów objętych tą częścią zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący nie odniósł się merytorycznie do sformułowanych w petitum pisma zarzutów. Wskazał, że z uwagi na problemy zdrowotne uzasadnienie do przedmiotowego zażalenia przedłoży w możliwie najkrótszym terminie. W uzasadnieniu opisał szczegółowo swój stan zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 P.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy tym, stosownie do treści art. 20 P.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wykazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie objętych wnioskiem sędziów, od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1472/25, albowiem w sprawie nie zachodziły przesłanki wyłączenia określone w art. 18 P.p.s.a., a podane przez skarżącego okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych we wniosku sędziów (art. 19 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że argumentacja skarżącego opiera się w istocie na jego subiektywnym przekonaniu i wynika z jego niezadowolenia z procedowania przez wymienionych w uzupełnieniu wniosku sędziów w innych sprawach, w których skarżący był stroną. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest natomiast stanowisko, że podejmowanie przez sędziego, którego wyłączenia od rozpoznania sprawy strona się domaga, niekorzystnych, w odczuciu wnioskodawcy, rozstrzygnięć w sprawach toczących się z jego udziałem, nie stanowi o braku bezstronności sędziego (m.in. postanowienia NSA z dnia: 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OZ 157/18; 13 stycznia 2026 r., sygn. akt II OZ 1994/25 – źródło CBOSA). Fakt, że sędziowie objęci wnioskiem skarżącego o wyłączenie od orzekania w tej sprawie, zasiadali w składzie orzekającym Sądu I instancji, który orzekał w innej sprawie z udziałem skarżącego nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku o wyłączenie tych sędziów w niniejszej sprawie. Brak jest podstawy do stwierdzenia, że sędziowie są negatywnie nastawieni do skarżącego i będą rozpoznawać jego sprawę przez pryzmat takiego nastawienia. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w innej sprawie nie oznacza, że w kolejnej sprawie z udziałem tej strony rozstrzygnięcie dla niej również będzie niekorzystne. Rozstrzygnięcie zapada bowiem w oparciu o zebrany w każdej sprawie materiał dowodowy, stan faktyczny oraz treść przepisów materialnych i proceduralnych. Niezawisłość sędziowska polega – między innymi – na tym, że sędzia jest niezależny chociażby od treści orzeczeń wydanych w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeżeli zasiadał w składzie orzekającym w tych sprawach. Instytucja wyłączenia sędziego w tej sprawie nie może służyć ocenie rozstrzygnięć dokonanych przez Sąd w innych sprawach z udziałem tej samej strony. Wyłączenie sędziego nie stanowi instrumentu do badania i oceny rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach (m.in. postanowienia NSA z dnia: 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OZ 342/23; 29 lutego 2024 r., sygn. akt I OZ 72/24 – źródło CBOSA). Zarzuty dotyczące niewłaściwego sposobu orzekania przez sędziów mogą być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia od orzeczeń kończących postępowanie, a nie stanowić podstawy do formułowania wniosku o wyłączenie sędziego. W sprawie nie zostało wykazane, by określone działania wyszczególnionych sędziów w zakresie czynności sądowych były efektem tendencyjnych zachowań, wynikających z uprzedzeń do jednej strony albo z faworyzowania strony przeciwnej. Sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, złożyli wymagane oświadczenia wskazując, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie ich od rozpoznania sprawy. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13; 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14 – źródło CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawdziwość złożonych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. Skarżący nie wskazał w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość lub rzetelność oświadczeń sędziów. W konsekwencji powyższych wywodów należało uznać, że zaskarżone postanowienie nie narusza art. 19 P.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy prowadzonej w postępowaniu pod sygn. akt II SA/Gl 1472/25 przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało naruszone. Stąd też wskazywane we wniosku okoliczności nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Zarzuty podniesione w zażaleniu stanowią zaś jedynie polemikę z przyjętą przez Sąd I instancji oceną w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.