I OZ 233/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G.M. i I.Z. z dnia 15 listopada 2024 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1757/24 odrzucającego skargę G.M. i I.Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 czerwca 2024 r. znak DNI.rn.625.115.2023 w przedmiocie reformy rolnej postanawia oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 października 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1757/24 (dalej postanowienie z 30 października 2024 r.), odrzucił skargę G.M. i I.Z. (dalej skarżące) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 27 czerwca 2024 r. znak DNI.rn.625.115.2023 w przedmiocie reformy rolnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z zarządzeniem z 27 sierpnia 2024 r. I SA/Wa 1757/24 Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I wezwano pełnomocnika skarżących L.K. do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia, przez m.in. złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżących przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi. Przesyłkę zawierającą wezwanie skutecznie doręczono pełnomocnikowi skarżących (na adres wskazany w skardze) 6 września 2024 r. (k. 1-1v, 2-15, 24-25v, 49 akt sądowych). W piśmie z 13 września 2024 r. pełnomocnik wskazał, że: podpisał skargę w 9 egz.; złożone pełnomocnictwa znajdują się w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi (k. 32 akt sądowych). Sąd I instancji uznał, że pełnomocnik nie uzupełnił braków formalnych skargi przez nadesłanie pełnomocnictw udzielonych przez skarżące, więc skarga, stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, podlegała odrzuceniu (k. 53-54v akt sądowych). Zażalenie wniosły skarżące G.M. i I.Z., reprezentowane przez r. pr. F.T., zaskarżając postanowienie w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy wpis sądowy uiszczono bez zarządzenia Sądu, a Sąd winien wezwać bezpośrednio skarżące do uzupełnienia braków formalnych przez nadesłanie stosownego pełnomocnictwa lub własnoręcznego podpisania skargi, a więc nie zachodzą przesłanki umożliwiające odrzucenie skargi - na podstawie ww. przepisu, bowiem znajdujące się w aktach pełnomocnictwo spełnia warunki, bo L.K. jest również skarżącym. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia (k. 67-74 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (art. 50 § 1 ppsa). Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (art. 50 § 2 ppsa). W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 32 ppsa). Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników (art. 34 ppsa). Pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne (art. 35 § 1 ppsa). Do skargi należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli skargę wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 w zw. z art. 57 § 1 in principio ppsa). W niniejszej sprawie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 27 czerwca 2024 r. nr DNI.rn.625.115.2023 została wniesiona przez G.M. i I.Z. Wynika to z treści samej skargi, w której L.K. wskazał, że jest pełnomocnikiem G.M. i I.Z. (k. 2 akt sądowych) i z pisma z 13 września 2024 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie Zastępcy Przewodniczącego z 27 sierpnia 2024 r., w którym L.K. wprost wskazał, że wniósł skargę w imieniu G.M. i I.Z. oraz w imieniu własnym, a także że dokument pełnomocnictwa znajduje się w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi (k. 32 akt sądowych). Mimo prawidłowych wezwań, zawierających pouczenie o treści art. 35 § 1 ppsa, skierowanych do L.K., by złożył on do akt sprawy dokument pełnomocnictwa udzielonego do reprezentowania albo zastępowania skarżących w postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie, nie przedłożył on oryginału bądź poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu pełnomocnictwa. Sąd I instancji postanowieniem z 30 października 2024 r. prawidłowo odrzucił skargę, wskazując, że pełnomocnik nie uzupełnił w wyznaczonym terminie braków formalnych skarg, tj. nie nadesłał pełnomocnictw udzielonych przez skarżące. W piśmie z 13 września 2024 r. - uzupełniając inne braki formalne - pełnomocnik jedynie wskazał, że złożone pełnomocnictwa znajdują się w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W ocenie Sądu pełnomocnictwa złożone do akt administracyjnych nie wypełniają dyspozycji z art. 37 § 1 zd. pierwsze i art. 46 § 3 ppsa i nie mogą być traktowane jako skuteczne złożenie pełnomocnictw przy pierwszej czynności procesowej przed sądem. Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona w imieniu G.M. i I.Z. przez nieumocowanego pełnomocnika. Pełnomocnictwa, znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy nie odpowiadają, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, dyspozycji art. 37 § 1 zd. pierwsze w zw. z art. 46 § 3 ppsa i nie mogą być traktowane jako skuteczne złożenie pełnomocnictw przy pierwszej czynności procesowej przed sądem. Sąd prawidłowo powołał się na dominującą linię orzeczniczą stanowiącą, że jeżeli dokument pełnomocnictwa nie został złożony przy pierwszym piśmie wnoszonym do sądu (skardze), pełnomocnik nie może skutecznie powoływać się na istnienie pełnomocnictwa w aktach administracyjnych sprawy (m.in. postanowienia NSA z: 11.8.2009 r. II FSK 1176/09; 11.12.2012 r. II GZ 436/18; 2.2.2017 r. I OZ 202/17; 25. 5.2017 r. II FZ 207/17; 19.7.2018 r. I OZ 688/18; 6.10.2021 r. I OZ 331/21; 16.12. 2021 r. I OZ 548/21; 18.11.2022 r. II GZ 425/22; 18.7.2024 r. I OZ 376/24, cbosa). Skład rozpoznający zażalenie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu uchwały z 18 grudnia 2013 r. I OPS 13/13 (ONSAiWSA 2014/3/39), że prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego, a nie przedmiotowego traktowania uczestników postępowania, z drugiej zaś - zakaz arbitralnego działania sądu. Sformalizowanie postępowania, chociaż nakłada na strony obowiązek dokonywania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach, to odgrywa także pozytywną rolę, gdyż pozwala oddzielić poszczególne czynności w postępowaniu, wskazać ich kolejność i sposób podejmowania. Uporządkowana procedura gwarantuje uczestnikom postępowania pewność prawa i jego przewidywalność. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Tym samym nie jest uzasadnione stanowisko, że pełnomocnik może skutecznie powołać się na pełnomocnictwa, złożone wcześniej w aktach administracyjnych nadesłanych wraz ze skargą przez organ, tym bardziej, że treść tych pełnomocnictw znajdujących się w nieponumerowananych aktach administracyjnych znak: DNI.rn.625.115.2023, nie wypełniają dyspozycji z art. 37 § 1 zd. pierwsze i nie mogą być traktowane jako skuteczne złożenie pełnomocnictw przy pierwszej czynności procesowej przed sądem, bowiem budzą wątpliwości co do ich zakresu i nie obejmują występowania przed sądami administracyjnymi, jedynie cyt. "[...] do reprezentowania w sprawach spadkowych jak i do postępowania we wszystkich sprawach administracyjnych [...]". Zgodnie z art. 46 § 3 ppsa do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. Zmiany art. 46 § 3 ppsa dokonano ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658). Obecnie przepis ten wprost wskazuje, że do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (tempus regit actum). Zasadnie Sąd zastosował rygor wskazywany pełnomocnikowi w wezwaniach do złożenia pełnomocnictw od skarżących do akt sprawy w postaci odrzucenia skargi. Nietrafne jest stanowisko pełnomocnika skarżących, że Sąd I instancji winien wezwać bezpośrednio skarżące do uzupełnienia braków formalnych przez nadesłanie stosownego pełnomocnictwa lub własnoręcznego podpisania skargi. Skoro skarga została sporządzona i wniesiona przez pełnomocnika, który wskazał w skardze, że zastępuje skarżące, to Zastępca Przewodniczącego Wydziału I, w świetle art. 37 § 1 w zw. z art. 46 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 ppsa prawidłowo wezwał pełnomocnika do przedłożenia pełnomocnictwa i nie był obowiązany, z uwagi na nieusunięcie przez niego w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi, do wzywania samych skarżących do nadesłania stosownego pełnomocnictwa bądź podpisania środka zaskarżenia. Wezwanie skarżących do podpisania skargi osobiście prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości nie korzystają. W przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ppsa bez ponownego wezwania. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądów wyrażonych przez Autora zażalenia, według których jeżeli osoba, która powołując się na udzielone jej pełnomocnictwo, sporządziła i podpisała skargę, a pełnomocnictwa tego w wyznaczonym przez sąd terminie nie przedstawiła, to zachodzi sytuacja braku podpisania skargi, skutkująca obowiązkiem sądu wezwania strony do podpisania skargi. Sąd nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak dokumentu pełnomocnictwa złożonego przed sądem, upoważniającego sporządzającego skargę pełnomocnika - art. 46 § 3 w zw. z art. 34 i art. 36 ppsa) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą - art. 46 § 1 pkt 4 in princ.), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu. Skoro pełnomocnik nie uzupełnił braków formalnych skargi przez nadesłanie pełnomocnictw udzielonych przez skarżące, skarga podlegała odrzuceniu (art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 in princ. i art. 46 § 3 ppsa). Skarżące ponoszą ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się wybranego przez siebie pełnomocnika. Odnośnie skargi L.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 27 czerwca 2024 r. znak DNI.rn.625.115.2023 w przedmiocie reformy rolnej, Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomo, że L.K. wraz z J.T. dnia 16 sierpnia 2024 r. złożyli tożsamą przedmiotowo skargę na powyższą decyzję, która została zarejestrowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 4 września 2024 r. pod sygn. akt I SA/Wa 1826/24 (przywołanej - k. 62 akt sądowych). Tym samym wyjaśnienia L.K. z 13 września 2024 r. (k. 32 akt sądowych), jakoby także w niniejszej sprawie działał nie tylko jako pełnomocnik G.M. i I.Z., ale również w imieniu własnym, w świetle skargi należy uznać za niezasadne. Interes prawny L.K. chroniony jest w postępowaniu ze skargi przezeń wywiedzionej w sprawie I SA/Wa 1826/24. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie. Od niniejszego postanowienia nie przysługuje zażalenie.