I OZ 301/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 3 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 1362/24 o odrzuceniu skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 23 maja 2024 r. nr SKO-GN-4160-43/23 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 października 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 1362/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 23 maja 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 sierpnia 2024 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 27 września 2024 r. Pismem z dnia 2 października 2024 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2024 r. sygn. akt III SPP/Kr 220/24 pozostawiono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, bowiem w zakreślonym terminie skarżący nie przesłał wymaganego formularza PPF. Skarżący w piśmie z dnia 6 lutego 2025 r. sygn. akt III SPP 220/24 (data nadania w placówce pocztowej), zawarł sprzeciw na ww. zarządzenie, wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o zawieszenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniami z dnia 12 marca 2025 r. odmówił zawieszenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy, utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2024 r. oraz odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 lipca 2025 r. sygn. akt I OZ 424/25 oddalił zażalenie skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 sierpnia 2024 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Następnie, zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2025 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do wykonania, w terminie 7 dni, prawomocnego zarządzenia z dnia 23 sierpnia 2024 r., wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący ww. wezwanie odebrał 6 sierpnia 2025 r. W piśmie z dnia 12 sierpnia 2025 r. (nadane w placówce pocztowej w dniu 13 sierpnia 2025 r.) skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Wniosek o przyznanie prawa pomocy zarejestrowano pod sygn. akt III SPP/Kr 146/25. Skarżący został wezwany w dniu 3 września 2025 r. (w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 sierpnia 2025 r.) do wypełnienia formularza PPF, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 5 września 2025 r. Z akt sprawy III SPP/Kr 146/25 wynika, że w skarżący nie przesłał w zakreślonym terminie wymaganego formularza PPF. Z informacji Oddziału Finansowo – Budżetowego z dnia 10 września 2025 r. wynika, że do 9 września 2025 r. wpis od skargi nie został uiszczony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucając skargę wyjaśnił, że nieuiszczenie wpisu przez stronę skarżącą w terminie wskazanym w wezwaniu dokonanym po prawomocnym utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy powoduje w konsekwencji, że skarga, jako nieopłacona podlega odrzuceniu. Podkreślono przy tym, że zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2025 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do wykonania, w terminie 7 dni, prawomocnego zarządzenia z dnia 23 sierpnia 2024 r., wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący ww. wezwanie odebrał 6 sierpnia 2025 r. Ponadto Sąd uznał, że złożony przez skarżącego kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerywał terminu do uiszczenia wpisu od skargi, wynikającego z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 sierpnia 2025 r. wzywającego skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 23 sierpnia 2024 r. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, wskazując że zaskarżone orzeczenie zostało wydane przedwcześnie, gdyż przed Naczelnym Sądem Administracyjnym aktualnie toczy się postępowania zażaleniowe w sprawie wniosku o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie wpisu od skargi. Do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania Sąd I Instancji nie powinien zatem odrzucać skargi. Ponadto, nadal pozostaje nierozpoznany prawomocnie ostatni wniosek skarżącego o pomoc prawną z urzędu z uwagi na nowe okoliczności. Tym samym, zdaniem wnoszącego zażalenie, zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W rozpoznawanej sprawie wpis sądowy od skargi nie został uiszczony w wyznaczonym terminie, a zatem zasadnie Sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że wystąpienie w dniu 12 sierpnia 2025 r. z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie mogło uchronić skarżącego przed ujemnymi następstwami niewykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów (zarządzenia o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania), nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w toczącym się postępowaniu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2010 r. sygn. akt II FZ 115/10, z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 95/12, z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt I OZ 57/20 oraz z dnia 15 stycznia 2026 r. sygn. akt I OZ 799/25). Ponadto zauważyć trzeba, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty złożenia wniosku. Nie działa ono z mocą wsteczną (w odniesieniu do opłat sądowych, których termin uiszczenia upłynął przed złożeniem wniosku o prawo pomocy), lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r. sygn. akt FZ 125/04, z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I OZ 203/10 oraz z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II GSK 390/15; B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Wobec powyższego nawet ewentualne przyznanie skarżącemu prawa pomocy po upływie terminu do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu nie obejmowałoby zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała obowiązek uiścić przed złożeniem wniosku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.