I OZ 310/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 9 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.S., M.P. i J.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 maja 2026 r., sygn. akt I SA/Wa 737/26 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi B.S. i M.P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 25 sierpnia 2025 r. nr 3491/2025 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z 12 grudnia 2025 r. (poprzednia sygn. akt IV SA/Wa 2583/25) wezwano pełnomocnika skarżących do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie numerów PESEL skarżących oraz pełnomocnictw do reprezentowania B.S. i J.W. (wskazano błędnie: W.1) przed sądami administracyjnymi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących 5 stycznia 2026 r. W piśmie z 12 stycznia 2026 r. (data nadania) pełnomocnik skarżących uzupełnił skargę o pełnomocnictwo skarżącej B.S. i poinformował, że z powodu złamanej ręki kontakt z drugą skarżącą jest utrudniony. Jednocześnie pełnomocnik skarżących nie wykonał wezwania w zakresie nadesłania numeru PESEL skarżących. Następnie pismem z 23 stycznia 2026 r. (data nadania) pełnomocnik skarżących nadesłał brakujące pełnomocnictwo J.W. Postanowieniem z 5 marca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wa 2583/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę J.W.1 (powinno być: W.). Następnie postanowieniem z 6 maja 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę B.S. i M.P. Zażalenie na postanowienie z 6 maja 2026 r. złożyli B.S., M.P. i J.W., zastępowani przez radcę prawnego, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Postanowieniu zarzucili: 1. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie mimo braku rzeczywistego uchybienia zawinionego przez stronę, 2. naruszenie art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez jego wykładnię czysto formalistyczną, 3. naruszenie art. 86-87 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przesłanek przywrócenia terminu, 4. naruszenie art. 45 Konstytucji RP (prawo do sądu), 5. naruszenie zasady proporcjonalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że pomimo posługiwania się przez pełnomocnika skarżących oraz Sąd I instancji nazwiskiem uczestniczki postępowania "J.W.1", Naczelny Sąd Administracyjny przyjął – zgodnie z dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych (m.in. decyzje administracyjne, akt poświadczenia dziedziczenia po M.F.) oraz złożonym do akt postępowania sądowego odpisem pełnomocnictwa z 8 lipca 2015 r. – że jej prawidłowe nazwisko brzmi "J.W.". W dalszej kolejności stwierdzić należy, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Niewątpliwie wywiedziona na gruncie niniejszej sprawy skarga była dotknięta brakami formalnymi. Brak wskazania numeru PESEL skarżących oraz przedłożenia części pełnomocnictw do zastępowania skarżących wymagał więc wszczęcia procedury naprawczej na mocy art. 49 § 1 w zw. art. 46 § 2 pkt 1 lit. b i w zw. z art. 46 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Jak bowiem stanowi art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., pierwsze pismo strony w sprawie powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną. Ponadto, do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 ab initio p.p.s.a.). Natomiast w myśl art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd zobligowany jest odrzucić skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, wezwanie od uzupełnienia braków formalnych skargi zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących 5 stycznia 2026 r., zatem termin na ich uzupełnienie upływał 12 stycznia 2026 r. W zakreślonym terminie pełnomocnik jedynie częściowo uzupełnił braki formalne w zakresie pełnomocnictwa, nie wskazał natomiast numerów PESEL skarżących. W tym stanie rzeczy skarga podlegała odrzuceniu, o czym Sąd I instancji zasadnie orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Argumentacja przedstawiona w zażaleniu w głównej mierze koncentruje się na okolicznościach, które – w ocenie pełnomocnika skarżących – miały skutkować brakiem możliwości należytego zapoznania się z treścią wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Pełnomocnik skarżących wskazał, że w warunkach jednoczesnego podpisywania wielu potwierdzeń odbioru w placówce pocztowej doszło do obiektywnej nieczytelności oraz nieprawidłowej identyfikacji przesyłki pochodzącej z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a brak fizycznego udostępnienia pisma na poczcie uniemożliwiał jego niezwłoczną weryfikację. Wskazał również, że po stwierdzeniu niezgodności liczby dokumentów w kancelarii podjęto działania wyjaśniające, w pierwszej kolejności w placówce pocztowej, a następnie w sądzie, gdzie uzyskano informację o konieczności przedłożenia pełnomocnictwa, bez wskazania jednak konieczności podania numerów PESEL skarżących. Zauważyć należy, że z argumentacji zażalenia nie wynika jednoznacznie, aby jego autor kwestionował fakt umieszczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych w doręczonej przesyłce. Pełnomocnik podnosi jedynie, że nie miał możliwości zapoznania się z jej treścią i jej niezwłocznej weryfikacji, a jego uchybienie wynikało z "obiektywnych trudności organizacyjnych przy odbiorze korespondencji". Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności – wobec znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia odbioru wezwania – mogą mieć znaczenie dla oceny przyczyn uchybienia terminowi w ramach postępowania z art. 86-89 p.p.s.a., nie mają natomiast wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Niniejsze postępowanie dotyczy bowiem rozpoznania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, a nie rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Na tym etapie postępowania sąd nie bada zatem kwestii winy strony w uchybieniu terminowi ani przyczyn, które doprowadziły do nieuzupełnienia braków formalnych w zakreślonym terminie. Przedmiotem kontroli jest wyłącznie ustalenie, czy braki formalne skargi zostały uzupełnione w terminie, a w przypadku stwierdzenia, że termin ten upłynął bezskutecznie – czy zachodziła podstawa do odrzucenia skargi. Nieuzupełnienie braków formalnych w wyznaczonym terminie stanowi bowiem obiektywną przesłankę odrzucenia skargi, niezależną od oceny zawinienia strony. Twierdzenia pełnomocnika skarżących odnoszące się do braku winy wykraczały tym samym poza zakres postępowania zażaleniowego i z tego względu nie podlegały ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 86-87 p.p.s.a., odnoszący się do nieuwzględnienia przesłanek przywrócenia terminu, był bezpodstawny. Należy podkreślić, że skierowane do pełnomocnika wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi było jednoznaczne i precyzyjnie określało zakres wymaganych czynności, w tym obowiązek wskazania numerów PESEL skarżących. Nie zachodziły zatem podstawy do przyjęcia, że jego treść mogła budzić uzasadnione wątpliwości co do zakresu obowiązku ciążącego na stronach. Wezwanie zostało przy tym skierowane do zawodowego pełnomocnika, od którego należy oczekiwać podwyższonego standardu staranności w podejmowaniu czynności procesowych. Ponadto również ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, podpisanego przez pełnomocnika, wynikało, że przesyłka zawiera odpis odpowiedzi na skargę oraz wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, w tym do przedłożenia pełnomocnictwa i wskazania numerów PESEL skarżących. Skoro zatem zarówno treść wezwania, jak i oznaczenie jego przedmiotu na potwierdzeniu odbioru pozwalały na jednoznaczne ustalenie zakresu obowiązku procesowego, brak było podstaw do ponownego wzywania pełnomocnika stron do jego wykonania czy też do podejmowania przez Sąd I instancji dodatkowych czynności w celu wyjaśnienia przyczyn jego częściowego wykonania. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby natomiast do nałożenia na sąd obowiązku ponownego wzywania strony do wykonania tych samych czynności, mimo bezskutecznego upływu ustawowego terminu, czego przepisy p.p.s.a. nie przewidują. Zaznaczyć należy, że termin siedmiodniowy przewidziany na uzupełnienie braków formalnych skargi jest terminem ustawowym i sąd nie jest uprawniony do modyfikacji jego długości (por. postanowienie NSA z 19 grudnia 2022 r., I OZ 605/22). Co równie istotne, dla zastosowania przepisu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wystarczające jest ustalenie, że w zakreślonym terminie nie usunięto wszystkich braków wskazanych w wezwaniu. Natomiast powołane przez pełnomocnika stron postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 1 lutego 2011 r., II OSK 114/11; z 29 lipca 2011 r., I OZ 565/11; z 22 marca 2013 r., I OSK 480/13, nie potwierdzają tezy, jakoby w każdym przypadku częściowego uzupełnienia braków formalnych sąd zobowiązany był do ponownego wezwania strony, a tym bardziej do odstąpienia od odrzucenia skargi. Przeciwnie, z uzasadnienia postanowienia wydanego w sprawie o sygn. II OSK 114/11 wprost wynika, że uzupełnienie braków formalnych częściowo po terminie skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Natomiast w orzeczeniach I OZ 565/11 oraz I OSK 480/13 przyjęto, że rygor odrzucenia skargi nie powinien być stosowany w sytuacji, gdy brak formalny nie ma charakteru istotnego albo gdy przed wydaniem postanowienia został już faktycznie usunięty, a jego nieuzupełnienie w terminie prowadziłoby jedynie do nadmiernie rygorystycznego ograniczenia prawa do sądu. Stanowisko to zostało jednak zmodyfikowane uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13 (notabene również przywołaną w zażaleniu), która przesądziła, że nieuzupełnienie braków formalnych w ustawowym terminie uzasadnia odrzucenie skargi także wówczas, gdy braki zostaną uzupełnione dopiero po upływie tego terminu, lecz przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu. Tym samym, skoro w niniejszej sprawie przekroczenie terminu nastąpiło wskutek nieprawidłowo dokonanej czynności związanej z uzupełnieniem braków formalnych skargi, to Sąd I instancji miał obowiązek uwzględnić z urzędu jego upływ i z tej przyczyny odrzucić skargę. Zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. Nie sposób również uznać, aby Sąd I instancji naruszył art. 45 Konstytucji RP oraz zasadę proporcjonalności. Należy podkreślić, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Dostęp do sądu jest ograniczony m.in. koniecznością zachowania warunków formalnych, wymaganych dla nadania sprawie dalszego biegu. Strona – decydując się na wszczęcie postępowania sądowego – musi liczyć się z koniecznością podjęcia pewnej aktywności procesowej, respektując zasady i tryb wnoszenia skargi do sądu administracyjnego, zaś w przypadku niedopełnienia tych obowiązków musi liczyć się z zamknięciem dostępu do sądu. Należy również zauważyć, że ciężar nałożony na stronę postępowania przed sądem administracyjnym w postaci obowiązku wskazania numeru PESEL nie jest nadmierny. Zatem w sytuacji, gdy wezwanie było precyzyjne, skierowane do zawodowego pełnomocnika, a określone w nim braki nie zostały w całości uzupełnione w terminie, zastosowanie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie stanowiło nadmiernego ani nieproporcjonalnego formalizmu, lecz było konsekwencją niewykonania obowiązku procesowego w zakreślonym terminie. Za bezzasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. Autor zażalenia w istocie nie kwestionuje ani tego, że w skardze nie wskazano numerów PESEL skarżących, ani zasadności wezwania do jego uzupełnienia, lecz podnosi jedynie okoliczności, które – w jego ocenie – usprawiedliwiały niepełne wykonanie tego obowiązku w zakreślonym terminie. Argumentacja ta nie może zatem skutecznie uzasadniać zarzutu naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a., który w realiach niniejszej sprawy został zastosowany w sposób prawidłowy. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.