I OZ 469/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2624/23 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu w sprawie ze skarg P. T. i J. T. oraz M. B. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 22 września 2023 r. nr KR III R 31/23 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2025 r. odrzucił wniosek Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2624/23, w sprawie ze skarg P. T. i J. T. oraz M. B. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 22 września 2023 r. nr KR III R 31/23 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wniosek pełnomocnika organu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony z uchybieniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."). Sąd I instancji stwierdził, że z sprawy akt wynika przede wszystkim, że przesyłka sądowa zawierająca odpis nieprawomocnego wyroku z uzasadnieniem skierowana na adres kancelarii pełnomocnika organu, po dwukrotnym awizowaniu w dniach 25 listopada 2024 r. i 3 grudnia 2024 r., wróciła do sądu niepodjęta i uznana została za skutecznie doręczoną z dniem 9 grudnia 2024 r. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej dla organu upłynął zatem w dniu 8 stycznia 2025 r. We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik organu wskazała, że o przesłaniu jej wyroku z uzasadnieniem i zwrocie tej przesyłki jako niepodjętej do Sądu dowiedziała się dopiero w dniu 4 lutego 2025 r. od organu. Tymczasem – w ocenie Sądu I instancji, z akt sprawy wynika, że ze skargą kasacyjną od wyroku z 29 października 2024 r. wystąpili również skarżący. Odpis tej skargi kasacyjnej, z informacją o odbiorze przez skarżących wyroku w dniu 9 grudnia 2024 r., przesłany został do pełnomocnika organu przy piśmie z 24 stycznia 2025 r. i odebrany przez pracownika kancelarii w dniu 29 stycznia 2025 r. (k – 297 akt sądowych). W ocenie Sądu I instancji, już w tym zatem dniu profesjonalny pełnomocnik organu mógł i powinien mieć uzasadnione wątpliwości odnośnie do kwestii niedoręczenia mu odpisu wyroku z uzasadnieniem (doręczanego w okolicznościach tej sprawy z urzędu), a przede wszystkim winien dokonać niezwłocznie czynności związanych z ustaleniem, dlaczego wyroku tego dotychczas nie otrzymał, mimo że doręczono go innym stronom postępowania już ok. 2 miesiące wcześniej. W konsekwencji, Sąd I instancji stwierdził, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ustała jeszcze przed 4 lutego 2025 r., tj. w dniu 29 stycznia 2025 r. Wniosek o przywrócenie terminu do dokonania ww. czynności procesowej pełnomocnik organu wniosła zaś dopiero w dniu 11 lutego 2025 r. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że wniosek ten złożony został z przekroczeniem terminu siedmiu dni, co na podstawie art. 88 p.p.s.a. skutkowało jego odrzuceniem. Zażalenie na to postanowienie złożył organ – Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) art. 87 § 1 p.p.s.a. polegające na błędzie wykładni skutkującym nieuzasadnionym przyjęciem, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony po terminie, tj., że termin ten należy liczyć od dnia, w którym pełnomocnik organu powinien był powziąć informację o niedoręczeniu mu wyroku z uzasadnieniem w związku z doręczeniem skargi kasacyjnej innego uczestnika postępowania, pomimo, że z treści art. 88 zd. 1 p.p.s.a. wynika, że termin ten liczyć należy od faktycznej daty ustania przyczyny uchybienia terminu, a nie od chwili, gdy przyczyna teoretycznie powinna była zostać wykryta przez pełnomocnika organu; 2) art. 86 § 1 i 87 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ocena przesłanek trybu przywrócenia terminu jest w okolicznościach sprawy kluczowa do stwierdzenia, co było przyczyną uchybienia terminu, a tym samym, kiedy przyczyna ta ustała, tj. od kiedy należy liczyć upływ terminu 7 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej; 3) art. 88 zd. 1 p.p.s.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu, tj. odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, pomimo, że został on złożony w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, którą było nieodręczenie pełnomocnikowi przesyłki sądowej zawierającej wyrok wraz z uzasadnieniem na skutek wadliwego działania operatora pocztowego Poczta Polska S.A. W uzasadnieniu zażalenia rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. W piśmie z dnia 12 czerwca 2025 r. skrzący P. T. i J. T. oraz M. B. wnieśli o odrzucenie zażalenie, ewentualnie jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie do treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w jego uchybieniu. Zanim sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść art. 88 p.p.s.a. i zbadać czy wniosek o przywrócenie terminu nie jest spóźniony. Wniosek należy uznać za spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę, że termin ten liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a nie od daty, w której strona dowiedziała się o uchybieniu terminu. Użytego w art. 87 § 1 p.p.s.a. określenia "od czasu ustania przyczyny" nie można utożsamiać z chwilą, w której strona dowiedziała się o uchybieniu terminowi. Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczyna bieg od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jest to więc okoliczność obiektywnie istniejąca, niezależnie od poglądów i stanowiska strony (zob. postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2065/14; z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I OZ 805/13 – dostępne w CBOSA). W przedmiotowej sprawie przyczyną, dla której Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich uchybiła terminowi do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2024 r. jest podnoszona okoliczność niedoręczenia pełnomocnikowi organu odpisu wyroku z pisemnym uzasadnieniem, wskutek zaniedbań operatora pocztowego. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich podnosiła bowiem we wniosku o przywrócenie terminu, że doręczyciel nie pozostawił we właściwym miejscu zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej (tj. awizo). Podniesiono jednocześnie, że pełnomocnik organu wiedzę o nieodebraniu przesyłki zawierającej odpis wyroku z uzasadnieniem uzyskał dopiero 4 lutego 2025 r. – tj. w dniu, w którym pracownik organu skontaktował się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i dowiedział się o nieodebranej korespondencji. Sąd I instancji uznał jednak, że wskazana przez pełnomocnika data dowiedzenia się o nieodebraniu przesyłki nie jest równoznaczna z datą ustania przyczyny uchybienia terminowi. Tą datą jest dzień, w którym pełnomocnik organu otrzymał odpis skargi kasacyjnej innej strony postępowania – tj. 29 stycznia 2025 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe stanowisko Sądu I instancji jest błędne. Przede wszystkim zauważyć należy, że organ całą argumentację wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej opiera na prawidłowości doręczenia przesyłki zawierającej odpis wyroku z uzasadnieniem. W takiej sytuacji – w pierwszej kolejności – należało ustalić, czy przesyłka ta została prawidłowo doręczona w trybie zastępczym. Ewentualne nieprawidłowości w doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem powodują, że nie rozpoczyna biegu termin do dokonania czynności procesowej, a w gruncie rzeczy nie jest możliwe rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do prawidłowości procedury doręczenia pełnomocnikowi organu przesyłki zawierającej odpis wyroku z uzasadnieniem. W aktach sprawy znajduje się m.in. pismo Poczty Polskiej S.A. z siedzibą w Warszawie z dnia 31 marca 2025 r., z którego wynika, że brak jest możliwości odebrania wyjaśnień od listonosza obsługującego ulicę, przy której mieści się kancelaria pełnomocnika organu. Jedynie po sprawdzeniu zapisów zawartych w systemie i po zweryfikowaniu trasy według modułu mapowego potwierdzono obecność listonosza pod wskazanym adresem w dniach, w których awizowano przesyłkę sądową. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokument urzędowy jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru (co w równej mierze odnosić należy do niepodjętej w terminie, a zwróconej do sądu przesyłki), jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot oraz zawiera prawidłowe kompletne adnotacje – stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt I FZ 179/20 – dostępne w CBOSA). Z tej przyczyny kluczowym dowodem, z którego wynika fikcja doręczenia pisma procesowego - jest treść prawidłowo opisanej, zwróconej do Sądu przesyłki (koperta i zwrotne potwierdzenie odbioru). W niniejszej sprawie na kopercie z przedmiotową przesyłką widnieją pieczęcie operatora pocztowego ze wskazaniem ww. dat awizacji pisma, a na zwrotnym potwierdzeniu odbioru informacja o umieszczeniu w skrzynce oddawczej adresata zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej. Powyższego dowodu fikcji prawnej doręczenia jak i danych w nim zawartych nie podważa stanowisko organu o braku otrzymania przez jego pełnomocnika zawiadomienia oraz powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki w placówce pocztowej. Przyjęcie tezy przeciwnej prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego, bowiem w każdej takiej sytuacji strona mogłaby obalić fikcję prawną doręczenia przesyłki w trybie awizowania poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej. Stanowiska tego nie zmienia również dołączone do zażalenia oświadczenie z dnia 18 kwietnia 2024 r. listonosza, z którego wynika, że osoba je podpisująca nie może potwierdzić, że w dniach 25 listopada 2024 r. i 3 grudnia 2024 r. prawidłowo pozostawiła awiza dotyczące adresowanych przesyłek. Osoba ta oświadczyła, że dopuszcza ewentualność, że np. awizo mogło zostać omyłkowo wrzucone do skrzynki innego adresata. Z oświadczenia tego – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – nie wynika, że doszło do jakiś nieprawidłowości. Zauważyć należy, że nie jest to oficjalne stanowisko doręczyciela (tj. operatora pocztowego), nie ma więc jasnych podstaw do twierdzenia, że awiza zostały błędnie pozostawione. To w gruncie rzeczy prowadzi do wniosku, że przedmiotowa przesyłka została prawidłowo uznana za doręczoną, a więc doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Kolejną i kluczową zatem kwestią jest ustalenie, w jakiej dacie doszło do ustania przyczyny powodującej uchybienie terminu. Nie ulega wątpliwości, że datą tą w przypadku powoływania się na brak wiedzy o doręczeniu wyroku z uzasadnieniem jest dzień, w którym strona dowiedziała się o doręczeniu wyroku z uzasadnieniem. Termin ten w każdej sprawie musi być brany pod uwagę indywidualnie, bowiem strona może uzyskać wiedzę o doręczeniu wyroku z uzasadnieniem w różnych okolicznościach. Nie można zatem zgodzić się z Sądem I instancji, że w niniejszej sprawie okolicznością, w której pełnomocnik uzyskał wiedzę, że zostało sporządzone uzasadnienie wyroku oraz doręczono odpis tego wyroku z uzasadnieniem stronom, co otworzyło termin do wniesienia skargi kasacyjnej – jest chwila otrzymania odpisu skargi kasacyjnej innej strony. Niewątpliwie dla zawodowego pełnomocnika otrzymanie odpisu skargi kasacyjnej innej strony postępowania sądowego, z której to skargi kasacyjnej wynika, że strona otrzymała odpis wyroku z uzasadnieniem powinno dać sygnał, że sąd doręczył odpis wyroku z uzasadnieniem stronom postępowania. Z tą chwilą pełnomocnik powinien zatem podjąć wszelkie niezbędne działania, aby uzyskać bardziej szczegółową wiedzę na temat czynności procesowych. To jednak nie oznacza, że jest to faktyczna data ustania przyczyny uchybienia terminu, bowiem mogły nastąpić dalsze czynności stanowiące przeszkodę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto należy mieć na uwadze, że doręczenie przez sąd odpisu wyroku z uzasadnieniem jednej ze stron nie musi automatycznie oznaczać, że odpis tego wyroku został przesłany do pozostałych stron. Z tego też względu Sąd I instancji powinien przyjąć datę, którą wskazał pełnomocnik organu – tj. 4 luty 2025 r. jako datę ustania przyczyny uchybienia terminu. Powyższe oznacza, że złożony wniosek w dniu 11 lutego 2025 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie jest spóźniony, a Sąd I instancji powinien przystąpić do jego merytorycznej oceny. W tych okolicznościach Sąd I instancji wadliwie ocenił, że w sprawie doszło do uchybienia siedmiodniowemu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Ponownie rozpoznając wniosek organu o przywrócenie terminu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie weźmie pod uwagę powyższe okoliczności i dokona merytorycznej oceny przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.