I OZ 506/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń: J. J. i B. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 213/22 w sprawie ze skargi B. J. na zawiadomienie Starosty Oświęcimskiego z dnia 20 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie sporządzenia operatu szacunkowego postanawia oddalić zażalenia

Postanowieniem z 2 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 213/22 (dalej postanowienie z 2 kwietnia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie: 1. odrzucił zażalenie J. J. na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z 26 lipca 2023 r.; 2. odrzucił zażalenia: J. J. i B. J. (dalej skarżący) z 17 lutego 2023 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 3 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu punktu 1 rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej ppsa), nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wykonania prawomocnego zarządzenia w kwestii uiszczenia kosztów sądowych, a tego rodzaju zarządzenie w niniejszym przypadku stało się przedmiotem zaskarżenia zażaleniem. Odnośnie do punktu 2 rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 26 lipca 2023 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażaleń z 17 lutego 2023 r. doręczono skarżącym 12 sierpnia 2023 r. (k. 254 i 255). Zostali oni prawidłowo wezwani i pouczeni o skutkach nieuiszczenia wpisu sądowego. Termin do opłacenia zażaleń upłynął 21 sierpnia 2023 r. Skarżący nie uiścili wpisu w tym terminie (k. 320-322 akt sądowych). Zażalenia na postanowienie z 2 kwietnia 2024 r. złożyli oboje skarżący, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i stwierdzenie, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej, a także o zwrot wszystkich kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucili: brak ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, błędne zastosowanie prawa i działanie bez podstawy prawnej, nadużycie uprawnień i niedopełnienie obowiązków, świadome działanie na szkodę właściciela, brak ochrony mienia, bezpodstawne przysparzanie korzyści majątkowych przez Sąd Urzędowi i osob[om] trzecim, nieuprawnionym, kosztem wyrządzonych szkód właścicielowi. Jako uzasadnienie wskazali "Ustawa zasadnicza, ratyfikowane konwencje, inne Ustawy." (k. 331-331v, 334-334v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 194 § 1 ppsa, zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 ppsa. W myśl art. 198 ppsa, przepisy niniejszego działu (odnoszące się do środków odwoławczych - przyp. NSA) stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia. Art. 227 § 1 ppsa stanowi, że zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Przepis ten jest podstawą zaskarżalności zarządzeń Przewodniczącego w przedmiocie wezwania skarżącego do usunięcia braków fiskalnych zażaleń przez uiszczenie wpisów. Ani z tego przepisu, ani z żadnej innej normy obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika możliwość zaskarżenia zarządzenia wzywającego stronę do wykonania prawomocnego zarządzenia, m.in., w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia. Zarządzenia z 29 marca 2023 r. - wobec oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 12 lipca 2023 r.: I OZ 252/23 i I OZ 253/23 wywiedzionych przez J. J. od tych zarządzeń zażaleń - pozostają w mocy i jako takie podlegają wykonaniu, jeżeli wolą skarżącego jest nadanie sprawom zainicjowanych zażaleniami, od których nie uiszczono wpisu, dalszego biegu. Zarządzenie Przewodniczącego z 26 lipca 2023 r. stanowi w istocie jedynie przypomnienie skarżącemu o obowiązku wykonania prawomocnych zarządzeń z 29 marca 2023 r. Jest ono niezaskarżalne, a więc - jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji - zażalenie na to zarządzenie jest niedopuszczalne. Dlatego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W odniesieniu do odrzucenia zażaleń skarżących na postanowienia z 3 stycznia 2023 r. o odrzuceniu ich zażaleń na postanowienia z 25 października 2022 r. o odrzuceniu zażaleń z: 29 kwietnia 2022 r. i 5 sierpnia 2022 r. wskazać trzeba na art. 199 ppsa, konstytuujący zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11; 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zażalenia skarżących na postanowienia z 3 stycznia 2023 r. o odrzuceniu ich zażaleń na postanowienia z 25 października 2022 r. o odrzuceniu zażaleń z: 29 kwietnia 2022 r. i 5 sierpnia 2022 r., jako nieopłacone, podlegały odrzuceniu. Prawo skarżących do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia ich sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie ich do uiszczenia wpisów sądowych od zażaleń na postanowienia z 3 stycznia 2023 r., które - co do zasady - warunkują możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Wysokość wpisów (po 100 zł względem każdego ze skarżących) jest wręcz symboliczna. W zażaleniu skarżący nie sprecyzowali, na czym - w ich ocenie - miałoby polegać rażące naruszenie prawa. Odnieśli się jedynie ogólnie do Konstytucji, konwencji międzynarodowych i ustaw. Kwestia niedostarczenia przez Sąd kopii wniosków o ściganie, nadzór Prokuratora Generalnego i Prezesa Rady Ministrów pozostawała bez związku z niniejszą sprawą. Zarzuty powołane w zażaleniach - tożsamych w treści - odnoszą się, przede wszystkim, do istoty sprawy i jako takie nie podlegały one badaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny w toku niniejszego postępowania zażaleniowego, które jest jedynie incydentalnym postępowaniem związanym z kwestiami formalnoprawnymi, jakimi są: wezwanie do wykonania zarządzeń wzywających do uiszczenia wpisów sądowych od zażaleń i opłacenie zażaleń. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny mógł jedynie przeanalizować, czy odrzucenie przez Sąd I instancji zażaleń na: zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego z 26 lipca 2023 r. i postanowienia Sądu z 3 stycznia 2023 r. było prawidłowe i odpowiadało prawu. Ogólnikowe powołanie "Ustawa zasadnicza, ratyfikowane konwencje, inne Ustawy." nie mogło być skuteczne. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenia. Również od niniejszego postanowienia nie przysługuje zażalenie.