I OZ 564/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 18 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 343/25 o odrzuceniu skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr SKO Gd/5165/24 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 30 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 343/25, odrzucił skargę R.O., zwanej dalej "skarżącą", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2025 r., nr SKO Gd/5165/24, w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca wniosła skargę w formie dokumentu elektronicznego, jednakże załączona do pisma przewodniego z dnia 11 maja 2025 r. skarga nie została przez skarżącą podpisana zgodnie z art. 46 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", tj. kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Wobec powyższego zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z dnia 26 maja 2025 r. wezwano skarżącą, za pośrednictwem poczty elektronicznej (ePUAP), do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podpisanie skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Poinformowano przy tym skarżącą, że w tym celu należy skorzystać z zewnętrznego narzędzia (tzw. podpisywarki) m.in. za pośrednictwem platformy obywatel.gov.pl. W wezwaniu wyznaczono termin 7 dni na jego wykonanie od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi, pismem z dnia 12 czerwca 2025 r., wniesionym w formie dokumentu elektronicznego, skarżąca wskazała, że w załączeniu przesyła podpisane pisma podpisem zaufanym, jednakże wśród nadesłanych załączników nie było podpisanej skargi. W związku z powyższym, zgodnie z zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia 2 lipca 2025 r. ponownie wezwano skarżącą, za pośrednictwem poczty elektronicznej (ePUAP), do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podpisanie skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W wezwaniu tym wyznaczono skarżącej termin 7 dni na jego wykonanie, pod rygorem odrzucenia skargi. Ponadto, poinformowano skarżącą, że w celu wykonania wezwania należy skorzystać z zewnętrznego narzędzia (tzw. podpisywarki) m.in. za pośrednictwem platformy obywatel.gov.pl. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona skarżącej w dniu 7 lipca 2025 r. Tym samym, termin na wykonanie wezwania upływał dla skarżącej w dniu 14 lipca 2025 r. Skarżąca nie nadesłała w terminie skargi w formie dokumentu elektronicznego, podpisanej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Natomiast w dniu 14 lipca 2025 r. skarżąca nadesłała do Sądu skargę w formie papierowej podpisaną przez nią własnoręcznym podpisem. Sąd I instancji wskazał, że okoliczność nadesłania dokumentu w formie papierowej nie stanowi usunięcia braku formalnego dokumentu elektronicznego. Zaznaczono, że dobrowolnie wybrana przez stronę forma wniesienia skargi determinuje wymogi jakim powinna ona odpowiadać oraz ocenę jej dopuszczalności i jeśli strona decyduje się na wniesienie skargi drogą elektroniczną to powinna dochować wszelkich reguł jakie są przewidziane w art. 46 § 2 P.p.s.a. Równocześnie podkreślono, że podpis własnoręczny strony umieszczony na skardze w postaci papierowej przesłanej następnie pocztą do sądu nie stanowi podpisu osobistego wskazanego w art. 46 § 2a P.p.s.a. Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że skarżąca w wyznaczonym czasie nie uzupełniła braku formalnego skargi dotyczącego podpisania wniesionej przez nią drogą elektroniczną skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym, co uniemożliwiało nadanie dalszego biegu skardze. W konsekwencji, na postawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. odrzucono skargę. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości. Argumentując swoje stanowisko wskazała, że skierowane do niej wezwanie do uzupełnienia braków nie zawierało dla niej – jako osoby bez przygotowania prawniczego – zrozumiałej informacji, w jaki sposób ma złożyć podpis osobisty w formie elektronicznej. Podniosła, że jest osobą niepełnosprawną, pobierającą świadczenie rentowe, a jej mąż jest emerytem od 2019 r. Jej córka również jest osobą niepełnosprawną. Schorzenia zdrowotne, w tym problemy z pamięcią, uniemożliwiają jej obsługę skomplikowanych narzędzi elektronicznych. Wskazała, że nie posiada czytnika NFC ani wymaganego oprogramowania do podpisu elektronicznego. Jej działania opierały się na przekonaniu, że złożyła podpis w wystarczającej formie. Powołała się na art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wskazując, że brak technicznej możliwości złożenia podpisu elektronicznego nie powinien prowadzić do odrzucenia skargi, jeżeli strona wykazała wolę jej wniesienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 57 § 1 P.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Jednym z wymogów pisma w postępowaniu sądowym jest jego podpisanie - przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Określony w ustawie warunek formy pisemnej uważa się za zachowany, jeżeli dokument elektroniczny został podpisany w sposób, o którym mowa w art. 46 § 2a (art. 12b § 1 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 46 § 2a P.p.s.a. w przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W myśl art. 46 § 2b P.p.s.a. zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (zob. uchwała NSA z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I FPS 2/21, ONSAiWSA). Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, wniesiona przez skarżącą za pośrednictwem platformy ePUAP skarga, stanowiąca załącznik do pisma przewodniego z dnia 11 maja 2025 r., nie została opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym – stosownie do wymogów wynikających z przywołanych powyżej przepisów. W tym stanie sprawy Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarga posiadała nieuzupełnione braki formalne w postaci jej podpisu elektronicznego i w sposób właściwy wezwał skarżącą do ich uzupełnienia. Zgodnie bowiem z art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Pismem z dnia 12 czerwca 2025 r., wniesionym w formie dokumentu elektronicznego, skarżąca wskazała, że w załączeniu przesyła podpisane pisma podpisem zaufanym, jednakże wśród nadesłanych załączników nie było podpisanej skargi. W konsekwencji Sąd I instancji ponownie wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podpisanie skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Wnioskodawczyni w odpowiedzi na wezwanie sądu przesłała w formie papierowej podpisaną własnoręcznie skargę. Nie przesłała natomiast skargi opatrzonej podpisem elektronicznym, do czego została zobowiązana. Z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że ww. brak formalny skargi, pomimo wezwania, nie został w terminie uzupełniony, co uniemożliwiało nadanie skardze dalszego biegu i w konsekwencji doprowadziło do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd I instancji słusznie wyjaśnił, że nie stanowi usunięcia braku formalnego dokumentu elektronicznego okoliczność nadesłania dokumentu w formie papierowej, albowiem skoro środek odwoławczy wniesiono w formie elektronicznej, to braki formalne takiego dokumentu mogą zostać skutecznie usunięte wyłącznie w sposób właściwy dla tej formy dokumentu (por. postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OZ 432/23, powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji wyraźnie wzywał o uzupełnienie przedmiotowego braku formalnego w taki właśnie sposób. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w zażaleniu wskazać należy, że Sąd I instancji dwukrotnie w sposób właściwy i zrozumiały dokonał odpowiednich pouczeń wskazując jednoznacznie, że w celu wykonania uzupełnienia przedmiotowego braku formalnego należy skorzystać z zewnętrznego narzędzia (tzw. podpisywarki) m.in. za pośrednictwem platformy obywatel.gov.pl. Platforma ta jest intuicyjna, w sposób przejrzysty i nieskomplikowany pozwala na wygenerowanie podpisu zaufanego dla konkretnego pliku. Wygenerowane podpisu zaufanego i opatrzenie nim skargi nie wymaga posiadania czytnika NFC czy specjalnego oprogramowania. Skarżąca, korzystająca przecież z platformy ePUAP, nie powinna mieć problemów z wygenerowaniem tego podpisu i w konsekwencji uzupełnienia braków formalnych skargi. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał w zaskarżonym postanowieniu, że skarga przesłana przez skarżącą pocztą tradycyjną z jej własnoręcznym podpisem nie została podpisana w sposób wskazany w wezwaniu. Wobec czego uznać należało, że brak formalny skargi wniesionej w formie elektronicznej nie został usunięty bowiem nie została ona podpisana w żaden sposób wskazany prawidłowo w wezwaniu sądu. Sąd nie mógł przyjąć przesłanej pocztą tradycyjną skargi w formie papierowej opatrzonej podpisem własnoręcznym skarżącego jako spełnienie wezwania bowiem chodziło o usunięcie braków formalnych skargi wniesionej w formie elektronicznej i właśnie taka elektroniczna jej postać powinna zostać uzupełniona w sposób wskazany w wezwaniu. Nie sposób uznać, że w sprawie został naruszony art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Należy zauważyć, że sądy administracyjne – jako konstytucyjne organy władzy publicznej – działają tylko na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Wskazane wyżej przepisy P.p.s.a. nakładają na sąd/przewodniczącego obowiązek wezwania strony skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi, a w razie niewykonania tego wezwania – do określonej reakcji przewidzianej prawem, czyli odrzucenia skargi. W wyroku z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt SK 22/11, Trybunał Konstytucyjny w sposób jednoznaczny stwierdził, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy – sam w sobie – jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania, ponieważ brak rygorów formalnych niechybnie prowadziłby do arbitralności rozstrzygnięć i destrukcji wymiaru sprawiedliwości. Należy również podkreślić, że stwierdzenie przez Sąd I instancji wspomnianego braku formalnego skargi nie skutkowało "automatycznym" odrzuceniem skargi. Skarżąca została wezwana do usunięcia przedmiotowego braku, a odrzucenie skargi było skutkiem niewykonania tego wezwania. Takie działanie Sądu I instancji nie naruszało zatem prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2018 r., sygn. akt I OZ 834/18). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.