I OZ 591/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 879/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr KO.440.47.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 18 lipca 2024 r. odmówił W. D. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 879/23 oddalającego jej skargę na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżąca była reprezentowana przez ustanowionego z urzędu profesjonalnego pełnomocnika - r. pr. P. J., który był obecny na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. Pełnomocnik skarżącej z urzędu nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku, nie podjął też żadnych innych czynności w sprawie, o czym Sąd zawiadomił Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] postanowieniem z 15 marca 2024 r. W dniu 2 kwietnia 2024 r. do Sądu wpłynęło zawiadomienie z ORA, że pełnomocnikiem z urzędu skarżącej został ustanowiony r. pr. W. W. Powyższe zawiadomienie pełnomocnik odebrał 4 kwietnia 2024 r. W dniu 21 maja 2024 r. ww. wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 16 stycznia 2024 r. Wskazał, iż po uzyskaniu pisemnej informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej, w dniu 14 maja 2024 r. zapoznał się z aktami niniejszego postępowania. W tej dacie uzyskał informację, iż skarżąca nie złożyła wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku, które to uzasadnienie jest niezbędne dla dokonania oceny w przedmiocie zasadności ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z faktem, iż termin na złożenie wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku upłynął zanim został wyznaczony pełnomocnikiem skarżącej, należy przyjąć, iż uchybienie w dokonaniu czynności w terminie nastąpiło bez jego winy. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że czynność w postaci złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wykonał w terminie siedmiu dni od dnia zapoznania się z aktami sprawy, kiedy to powziął wiedzę na temat stanu sprawy. Zarządzeniem z 12 czerwca 2024 r., pełnomocnik skarżącej został wezwany do wypowiedzenia się czy wystąpiła nagła i niespodziewana przeszkoda, tamująca możliwość zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w ciągu siedmiu dni od dnia odebrania zawiadomienia o ustanowieniu go pełnomocnikiem skarżącej, a jeśli tak, to kiedy przeszkoda ta ustała. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej wskazał, iż przyczyną niezłożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie siedmiu dni od dnia odebrania zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem był zły stan jego zdrowia, powodowany przechodzoną infekcją. Pełnomocnik skarżącej przyznał, że choroba nie uniemożliwiała mu wysłania wniosku o przywrócenie terminu oraz wniosku o uzasadnienie, co mógłby uczynić z pomocą osoby trzeciej, ale w okresie choroby nie miał możliwości zapoznania się z aktami sprawy, a więc nie miał wiedzy, że istnieje potrzeba złożenia wskazanych pism. Jego choroba trwała do 14 maja 2024 roku i ta data stanowi moment ustania przeszkody do podjęcia działań w sprawie. W tym dniu zapoznał się z aktami sprawy, a 21 maja 2024 r. wniósł o przywrócenie terminu oraz sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik skarżącej nadmienił, że nie posiada zwolnienia lekarskiego, potwierdzającego przedstawione okoliczności. Jego stan zdrowia nie wymagał interwencji lekarskiej, a jedynie skorzystania z lekarstw powszechnie dostępnych w stanie infekcji oraz poddania się samoizolacji, co też pełnomocnik uczynił, mając na względzie stan zdrowia swój oraz innych osób, które naraziłby, kontaktując się z nimi w czasie swojej choroby, w tym także osób w czytelni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął z dniem 23 stycznia 2024 r. Uznał jednakże, że zachodzi tu sytuacja szczególna. Skarżąca w chwili wydawania wyroku była bowiem reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, na którego, w przypadku oddalenia skargi, przepisy prawa nakładają szczególne obowiązki. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej r. pr. P. J. nie złożył ani skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 16 stycznia 2024 r., ani też opinii o braku podstaw do wystąpienia ze skargą kasacyjną, bowiem nie wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, którego doręczenie otwierałoby termin do podjęcia wymienionych czynności procesowych. Dlatego też skarżącej wyznaczony został nowy pełnomocnik w osobie r. pr. W. W. Sąd uznał, iż w tym przypadku zastosowanie znajduje art. 177 § 5 P.p.s.a., który powinien być wykładany w taki sposób, że wyznaczony na jego podstawie pełnomocnik ma prawo złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie siedmiu dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu, jeżeli poprzedni pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. dotychczas takiego wniosku nie złożył. O ile zaś pełnomocnik uchybił temu terminowi może również złożyć, już na zasadach ogólnych, wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia takiego wniosku. WSA stwierdził, że r. pr. W. W. nie wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie siedmiu dni od chwili odebrania zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu W. D. Zawiadomienie to zostało mu bowiem doręczone 4 kwietnia 2024 r., natomiast złożył on wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej, dopiero 21 maja 2024 r. W swoim piśmie z 9 lipca 2024 r. wskazywał jednak, iż nie mógł dokonać powyższej czynności w terminie z uwagi przeszkodę w postaci złego stanu swojego zdrowia. Dlatego też wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku podlegał rozpoznaniu na zasadach ogólnych. W ocenie Sądu I instancji, niezłożenie w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, spowodowane złym stanem zdrowia, wywołanym infekcją, nie może stanowić okoliczności prowadzącej do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie. Tym bardziej, że pełnomocnik sam wskazał, iż choroba nie uniemożliwiała mu wysłania wniosku o przywrócenie terminu oraz wniosku o sporządzenie uzasadnienia z pomocą osoby trzeciej, a ponadto 4 kwietnia 2024 r. osobiście odebrał on w placówce pocztowej zawiadomienie o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu W. D. W zawiadomieniu tym wskazano, iż pełnomocnik winien niezwłocznie zbadać akta sprawy, co niewątpliwie powinien uczynić, biorąc pod uwagę profesjonalny charakter jego działalności, czy to osobiście, czy to poprzez udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego. Stan sprawy pełnomocnik mógł ustalić w sądzie również telefonicznie. Dlatego też trudno uznać, aby niewniesienie pisma procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika w ustawowym terminie z powodu z powodu choroby i niewiedzy o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, stanowiło przeszkodę nie do przezwyciężenia, skoro pełnomocnik nie podjął choćby próby nawiązania kontaktu z sądem, w celu ustalenia stanu sprawy i dokonania czynności procesowej w ustawowym terminie. Zdaniem Sądu I instancji, trudno też uwierzyć, wręcz jest nieprawdopodobne, że infekcja niewymagające zwolnienia lekarskiego trwała u pełnomocnika od 4 kwietnia do 14 maja 2024 r. i stan ten wyłączał go z zawodowej aktywności. W związku z powyższym, w ocenie Sądu I instanci, przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły bowiem okoliczności, których przy dołożeniu należytej staranności, nie można było przezwyciężyć. Pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu powtórzył argumentację przedstawioną w piśmie z 9 lipca 2024 r. Nadto podniósł, że Sąd I instancji niezgodnie z art. 87 § 2 P.p.s.a. oczekuje udowodnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, podczas gdy wystarczające jest ich uprawdopodobnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku. W rozpoznawanej sprawie wyrok został wydany 16 stycznia 2024 r. po przeprowadzeniu rozprawy, na której był obecny poprzedni pełnomocnik skarżącego. Termin do złożenia wniosku o uzasadnienie upływał, zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a., 23 stycznia 2024 r. Ustawa nie przewiduje innego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, aniżeli określony w art. 141 § 2 P.p.s.a. Okoliczność, iż obowiązujące przepisy nie regulują sytuacji, która powstała w rozpoznawanej sprawie, tj. polegającej na tym, że dotychczasowy pełnomocnik z urzędu nie podjął żadnych czynności w sprawie po wydaniu wyroku oddalającego skargę – przede wszystkim nie zgłosił wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie daje podstaw do posiłkowego stosowania przepisów art. 177 § 3-5 P.p.s.a. regulujących sposób ustalania początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu. W zakresie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę obowiązuje ogólna reguła z art. 141 § 2 P.p.s.a. i nie ma żadnych podstaw prawnych do tego aby z jakimkolwiek innym zdarzeniem niż ogłoszenie wyroku lub doręczenie odpisu jego sentencji, wiązać początek biegu terminu do dokonania tej czynności. Dlatego przystępujący do sprawy nowy pełnomocnik prawidłowo postąpił składając prośbę o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, której to czynności uchybił poprzedni pełnomocnik. Przechodząc do oceny zasadności tego wniosku należy wskazać, że instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę zobowiązaną do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Brak winy niewątpliwie wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w szczególności przy dokonywaniu czynności procesowych, dla skuteczności których określony jest termin. Odnosi się to także do pełnomocnika procesowego strony, upoważnionego do dokonywania czynności w imieniu strony, przy czym zaniechania pełnomocnika w dokonaniu czynności obciążają stronę. Wskazać należy, że ustanowienie dla strony kolejnego pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku może stanowić okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawo pomocy iluzorycznym. Oceniając przesłanki przywrócenia terminu w takim przypadku uwzględnić należy wszystkie okoliczności sprawy, zatem zarówno charakter czynności, jak i sposób działania w sprawie nowego pełnomocnika. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że nowy pełnomocnik nie miał wpływu na okoliczności, które przyczyniły się do uchybienia terminu do złożenia wniosku, te bowiem wynikały z zaniechań jego poprzednika. O ile jednak brak terminowego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku był skutkiem nierzetelnego działania uprzednio wyznaczonego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, to dalsza zwłoka w dokonaniu tej czynności procesowej była efektem braku dochowania przez nowo ustanowionego pełnomocnika staranności w prowadzeniu sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik powinien podjąć działania w sprawie bez nieuzasadnionej zwłoki. W analizowanym przypadku nowo ustanowiony pełnomocnik dopiero 14 maja 2024 r., czyli ponad miesiąc po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącej zapoznał się z aktami sprawy i 21 maja 2024 r. wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zwłokę w podjęciu działań w sprawie, w tym przede wszystkim mających na celu zapoznanie się z aktami sprawy, pełnomocnik tłumaczył złym stanem zdrowia związanym z przechodzoną infekcją. Sąd I instancji słusznie jednak zauważył, że okoliczność ta nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Tymczasem to na pełnomocniku, jako profesjonaliście powołującemu się na brak winy w uchybieniu terminu, ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności na to wskazujących. Wynikający z art. 87 § 2 P.p.s.a. obowiązek uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia okoliczności, nie oznacza, że strona może poprzestać wyłącznie na gołosłownych twierdzeniach. Podkreślenia wymaga, że sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności, z których wnioskodawca chciałby wywodzić pozytywne dla siebie skutki prawne. W rozpoznawanej sprawie właśnie przedstawienie dokumentów takich jak chociażby zaświadczenie lekarskie opisujące stan zdrowia pełnomocnika uprawdopodabniałoby brak winy w uchybieniu terminu. Takiego dokumentu jednak nie przedłożono. Nie sposób również pominąć, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że stan sprawy pełnomocnik mógł ustalić w sądzie telefonicznie lub poprzez złożenie wniosku o udostępnienie akt w systemie teleinformatycznym sądu. Ewentualnie mógł ustanowić substytuta, który by go zastąpił i skutecznie oraz bez zbędnej zwłoki wykonał obowiązki pełnomocnika w niniejszej sprawie. Tego jednak pełnomocnik nie uczynił. W opisanych okolicznościach nie sposób zatem przyjąć, że strona skarżąca uprawdopodobniła, iż niezależna od niej przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o jego przywrócenie. Dalsza zwłoka w dokonaniu tej czynności procesowej była bowiem zawiniona przez nowego pełnomocnika skarżącej, a zatem uchybiony termin nie mógł zostać przywrócony. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.