I OZ 593/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 18 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.D., K.D. i M.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 280/24 w sprawie ze skargi Z.D., K.D. i M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2024 r. nr SKO.4172/35/2023 w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności opłaty rocznej za wyłączenie gruntów rolnych w produkcji postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 29 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 280/24 (dalej postanowienie z 29 lipca 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę: Z.D., K.D. i M.D. (dalej skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 22 stycznia 2024 r. nr SKO.4172/35/2023 w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności opłaty rocznej za wyłączenie gruntów rolnych w produkcji. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wywiązali się z obowiązku uiszczenia wymaganych wpisów od skargi. W konsekwencji ostatecznego zakończenia postępowań w przedmiocie prawa pomocy, wezwano skarżących do wykonania prawomocnych zarządzeń Przewodniczącego Wydziału, wzywających do uiszczenia wpisów od skargi. Od takiego zarządzenia nie przysługuje środek zaskarżenia w postaci zażalenia. Jest ono wydawane, gdy kwestia przedmiotowej opłaty została prawomocnie przesądzona. Sąd I instancji, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej ppsa), odrzucił skargę (k. 2-8, 11-41, 43-44v akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 29 lipca 2024 r. złożyli skarżący, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę przez rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia bądź jego reasumpcję. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie art. 220 § 1 i 3 ppsa przez odrzucenie skargi z uwagi na brak uiszczenia opłaty mimo, że podlegała ona rozpoznaniu, gdyż skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (k. 53-55 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Uwagę tę odnieść należy także do regulacji zawartych w Karcie Praw Podstawowych UE i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7. 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżących do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia ich sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez odrzucenie skargi wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Odrzucenie skargi stanowiło konsekwencję nieuiszczenia należnego wpisu sądowego, o czym prawidłowo pouczono skarżących w wezwaniu wystosowanym na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 9 lipca 2023 r. II SA/Rz 280/24, czego skarżący zaniechali. Wezwanie zostało doręczone wszystkim skarżącym 10 lipca 2024 r. (k. 37-41 akt sądowych). Termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie 17 lipca 2024 r. Skarżący nie korzystają ze zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocnymi postanowieniami z: 8 lipca 2022 r. II SPP/Rz 126/24, II SPP/Rz 127/24 i II SPP 128/24, w wyniku rozpoznania sprzeciwów, utrzymano w mocy prawomocne postanowienia referendarza sądowego z 13 czerwca 2024 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 31-36 akt sądowych). Formułując zażalenie, skarżący nie podnieśli żadnego argumentu podważającego prawidłowość zaskarżonego postanowienia. Zażalenie stanowi jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji. Zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.