I OZ 654/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1430/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 lipca 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 15 lipca 2024 r. odmówił skarżącej A. Z. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1430/23 w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 lipca 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wyrokiem ogłoszonym w dniu 20 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. Z. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 lipca 2023 r. Pismem z dnia 6 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 lutego 2024 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że miała się stawić na rozprawę, ale w dniu 18 lutego 2024 r. zmarła jej matka, wobec czego musiała się zająć organizacją pogrzebu, jak również była obciążona psychicznie. Podała, że nie stawiła się na posiedzenie Sądu w dniu 20 lutego 2024 r., oczekując na wyznaczenie kolejnego terminu rozprawy albo doręczenie wyroku, tak jak to miało miejsce w postępowaniu przed organem pierwszej i drugiej instancji. Jednak nie mając żadnych informacji o sprawie zaczęła się niecierpliwić i w dniu 4 czerwca 2024 r. udała się do Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w [...], gdzie pouczono ją, że na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 r. prawdopodobnie zapadł wyrok, a sąd nie doręczy skarżącej z urzędu wyroku. Wnioskodawczyni dowiedziała się również, że termin na złożenie wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem wynosi 7 dni od jego ogłoszenia. Skarżąca wskazała dalej, że niezłożenie wniosku w terminie wynikało z nieuczestniczenia w rozprawie, a przyczyna niestawiennictwa na posiedzeniu była przez skarżącą niezawiniona. Skarżąca była przekonana, że skoro na zawiadomieniu o rozprawie wskazano, że stawiennictwo jest nieobowiązkowe, to fakt niestawienia się na posiedzeniu nie będzie pociągał za sobą negatywnych skutków. Skarżąca nie wiedziała jednak, że w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, nie znała jego treści i nie wiedziała, że rozpoczął swój bieg termin do złożenia wniosku o uzasadnienie. Pozostawała zatem w błędnym i uzasadnionym przekonaniu, że sprawa jest w dalszym ciągu na biegu, a rozstrzygnięcie jeszcze nie zapadło. Uważała, że w sytuacji, gdy nie stawi się na posiedzeniu, to sąd doręczy jej zapadłe rozstrzygnięcie, jeżeli ono w ogóle na tym terminie posiedzenia zapadnie – podobnie jak ma to miejsce przed organami administracji. Dokonując oceny zasadności wniosku, Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu. Zdaniem bowiem Sądu, skarżąca mogła uniknąć błędu i dokonać przedmiotowej czynności w terminie choćby dzięki zapoznaniu się z pouczeniem, które zostało skarżącej przesłane wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy (k.20) i które skarżąca odebrała w dniu 15 stycznia 2024 r. (ponad miesiąc przed terminem rozprawy i przed śmiercią matki). W tymże pouczeniu wyraźnie bowiem wskazano – jak wyjaśniał Sąd - że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, a w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od ogłoszenia wyroku. Nadto, w razie jakichkolwiek wątpliwości, skarżąca mogła w każdym czasie uzyskać, także telefonicznie, miarodajną informację w Wydziale Informacji Sądowej, tym bardziej, że wcześniej z tym Wydziałem się kontaktowała. Skarga wpłynęła do Sądu w dniu 12 września 2023 r., a wyrok został wydany w dniu 20 lutego 2024 r. Skarżąca, skoro została zawiadomiona o terminie rozprawy, wiedziała, że Sąd przystąpił do rozpoznania sprawy (stąd przekonanie skarżącej, że "sprawy trwają bardzo długo", nie mogło mieć żadnego znaczenia). Zdaniem Sądu przyczyną niezłożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie było więc raczej niezapoznanie się skarżącej z przesłanym jej pouczeniem. Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącej, jakoby jej przekonanie, że "sprawa jest w dalszym ciągu na biegu, a rozstrzygnięcie jeszcze nie zapadło", było usprawiedliwione. W pouczeniu, w punkcie pierwszym, zawarta była bowiem informacja, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. W ocenie Sądu, niezłożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie nie można było też tłumaczyć obciążeniem psychicznym skarżącej w związku ze śmiercią matki. W tym kontekście Sąd ponownie zwrócił uwagę, że zawiadomienie o rozprawie wraz z pouczeniem zostało doręczone skarżącej ponad miesiąc wcześniej, przedmiotowy termin otworzył się po śmierci matki skarżącej, upływał zaś dziewięć dni po tym zdarzeniu. Wniosek o uzasadnienie wyroku oraz wniosek o przywrócenie terminu skarżąca złożyła natomiast dopiero po ponad trzech miesiącach. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. Z., podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: 1. art. 86 § 1 i 87 § 2 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie wobec przyjęcia błędnej wykładni i niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że skarżąca została prawidłowo pouczona o konsekwencjach swojego niestawiennictwa, podczas gdy z pouczenia nie wynika, że niestawienie się na posiedzeniu Sądu jest jednoznaczne z koniecznością złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku; 2. art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że sytuacja osobista w jakiej znalazła się skarżąca nie jest niezawinioną przyczyną uchybienia terminu, podczas gdy stan psychiczny skarżącej po śmierci matki uzasadniał przywrócenie terminu; 3. art. 6 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i nieudzielenie skarżącej jasnych i zrozumiałych pouczeń, w zakresie konsekwencji niestawiennictwa się, w tym możliwości wydania wyroku na pierwszym posiedzeniu, co może się wiązać z koniecznością złożenia wniosku o uzasadnienie, a także skutkach niezłożenia takiego wniosku. Wobec powyższego, wnosząca zażalenie domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia rozszerzono argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 p.p.s.a. warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, czyli niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona, uchybiając terminowi, dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można więc mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu natomiast zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OZ 352/10 oraz z dnia 7 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OZ 581/08). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie. Argumentacja przedstawiona przez skarżącą nie dawała bowiem podstaw do przyjęcia, iż strona uchybiała terminowi bez własnej winy. Choć niewątpliwie, śmierć osoby bliskiej jest zdarzeniem, które - co do zasady – może być rozpatrywane w kontekście przesłanki przemawiającej za ewentualnym przywróceniem terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jednak w rozpoznawanym przypadku, skarżąca nie wykazała, iż zdarzenie to – przy dochowaniu należytej staranności - uniemożliwiło jej złożenie w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku. Zwrócić należy bowiem uwagę, iż o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 20 lutego 2024 r. skarżąca została zawiadomiona już 15 stycznia 2024 r. (a zatem ponad miesiąc przed rozprawą i śmiercią matki). Wraz z przedmiotowym zawiadomieniem skarżąca otrzymała stosowne pouczenie o charakterze rozprawy, skutkach niestawiennictwa i o możliwości złożenia wniosku i sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pouczenie to, jak słusznie zwracał uwagę Sąd I instancji, zawierało wyraźne wskazanie, iż stawiennictwo na rozprawie jest nieobowiązkowe, nie wstrzymuje jednak rozpoznania sprawy, a w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od ogłoszenia wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skarżącej, taka treść pouczenia nie dawała podstaw do przyjęcia, iż skoro nie stawiła się na rozprawie, to sprawa może być "w dalszym ciągu w biegu a rozstrzygnięcie jeszcze nie zapadło". Wręcz przeciwnie, skarżąca po uważnym zapoznaniu się z treścią pouczenia, winna mieć na uwadze, iż jej nieobecność podczas rozprawy nie będzie przeszkodą do wydania wyroku, a w sytuacji, kiedy zapadnie wyrok oddalający skargę, to uzasadnienie zostanie sporządzone jedynie na wniosek złożony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku (czyli od 20 lutego 2024 r.). Co za tym idzie, należycie dbając o swoje interesy, mając świadomość, iż rozprawa odbyła się również pod jej nieobecności, mogła w ciągu następnych dni uzyskać choćby telefonicznie informację z Sądu o stanie sprawy i w razie potrzeby złożyć – zgodnie z treścią pouczenia – wniosek o sporządzenie uzasadnia zapadłego w dniu 20 lutego 2024 r. wyroku oddalającego jej skargę. Słusznie przy tym zauważył Sąd I instancji, iż termin na złożenie rzeczonego wniosku otworzył się już po śmierci matki i upływał 9 dni po tym zdarzeniu. Czynność ta zaś sama w sobie nie była prawnie skomplikowana i nie wymaga dużego zaangażowania. Skarżąca podnosiła natomiast, iż zaczęła się niepokoić brakiem informacji o sprawie dopiero na początku czerwca 2024 r., zaś 6 czerwca 2024 r. złożyła stosowny wniosek o przywrócenie terminu. Takie zachowanie skarżącej należy jednak – w realiach rozpoznawanej sprawy - ocenić w kategoriach braku dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a.