I OZ 83/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.I. i J.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 54/21 o odrzuceniu zażalenia J.I. i J.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 54/21 odrzucające skargę kasacyjną J.I. i J.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 54/21 w sprawie ze skargi J.I. i J.W. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 16 listopada 2020 r. nr IGK-II.7221.1.89.2020.AS w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania i zażalenia postanawia: 1. odrzucić zażalenie J.I.; 2. oddalić zażalenie J.W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 6 maja 2021 r., III SA/Lu 54/21, oddalił skargę J.I. i J.W. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 16 listopada 2020 r. nr IGK-II.7221.1.89.2020.AS w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania i zażalenia. Pismem z 6 sierpnia 2021 r. skarżąca J.I. wniosła w imieniu własnym oraz w imieniu skarżącej J.W. jako jej pełnomocnik procesowy skargę kasacyjną od powyższego wyroku, która została sporządzona i własnoręcznie przez nią podpisana (k.78-106 akt sąd.). Jednocześnie tego samego dnia J.I. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i częściowego zwolnienia jej od kosztów sądowych. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z 13 sierpnia 2021 r., III SPP/Lu 88/21, skarżącej J.I. przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, a odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 17 września 2021 r. adw. P.D. – ustanowiony dla skarżącej J.I. adwokat z urzędu wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k.132-136 akt sąd). Odpis powyższej opinii został doręczony J.W. 27 września 2021 r. i J.I. 8 października 2021 r., wraz z pouczeniem m.in. o treści art. 177 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) oraz art. 175 § 1 p.p.s.a. Postanowieniem z 10 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną skarżących z 6 sierpnia 2021 r. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem przesłano adw. P.D. bez pouczenia oraz J.I. jako pełnomocnikowi procesowemu skarżącej J.W. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie – w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu postanowienia, z pouczeniem o przymusie adwokacko-radcowskim (pkt 6 pouczenia k.180 akt sąd.). Powyższy odpis skierowany do skarżącej J.W. został odebrany przez jej pełnomocnika – J.I. w dniu 22 listopada 2021 r. (k.187 akt sad.). Natomiast przesyłka skierowana do adw. P.D. – pełnomocnika J.I. została zwrócona do Sądu z adnotacją: "adresat zmarł". W związku z powyższym, w dniu 23 listopada 2021 r., w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 22 listopada 2021 r., zwrócono się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Lublinie z prośbą o wskazanie adwokata pełniącego obowiązki likwidatora Kancelarii Adwokackiej ww. zmarłego adwokata lub wyznaczenie dla strony innego adwokata. Pismem z 28 listopada 2021 r. skarżące wniosły sporządzone przez siebie osobiście zażalenie na powyższe postanowienie. W związku z pismem Okręgowej Rady Adwokackiej w Lublinie z 23 grudnia 2021 r., którym poinformowano o wyznaczeniu adw. D.J. jako zastępcy zmarłego adw. P.D. w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 grudnia 2021 r. doręczono (w dniu 5 stycznia 2022 r.) nowemu pełnomocnikowi J.I. ustanowionemu z urzędu, odpis postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Postanowieniem z 5 stycznia 2022 r., III SA/Lu 54/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., odrzucił powyższe zażalenie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z przepisem art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie zażalenie na postanowienie z 10 listopada 2021 r., którego przedmiotem było odrzucenie skargi kasacyjnej skarżących wniesionej przez nie osobiście, sporządzone zostało przez skarżące osobiście. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, by skarżące legitymowały się tytułem adwokata lub radcy prawnego, bądź spełniały warunki określone w art. 175 § 2 p.p.s.a. W opisanych okolicznościach zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną, które zostało sporządzone i podpisane osobiście przez skarżące jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu. Pismem z 21 stycznia 2022 r. pełnomocnik J.I. wyznaczony z urzędu przesłał pismo zatytułowane "opinia prawna o braku podstaw do sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu, jak też braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej", w którym uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia nie ma racji bytu, ponieważ Sąd I instancji wydał właściwe orzeczenie, wobec czego wniosek zostałby oddalony. Ponadto zdaniem pełnomocnika nie można wnosić o przywrócenie dwóch terminów jednocześnie, tj. o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia i skargi kasacyjnej. Adwokat podniósł również, że poprzedni pełnomocnik stwierdził już w swojej opinii brak podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej i on tę opinię w pełni popiera. Powyższa opinia została doręczona skarżącym. Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia złożyły skarżące, wnosząc o jego zmianę oraz wskazując, że przyznana pomoc prawna okazała się nietrafna, gdyż ustanowiony adwokat złożył bezzasadne pismo o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Podniesiono również, że po śmierci wyznaczonego z urzędu adwokata Okręgowa Rada Adwokacka nie udzieliła nowej pomocy prawnej. W uzasadnieniu zażalenia w szerokim zakresie odniesiono się do merytorycznych aspektów wydania zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej decyzji Starosty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że będące obecnie przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie z 30 stycznia 2022 r. (data nadania w placówce pocztowej – 31 stycznia 2022 r., k.243 akt sąd.) na postanowienie z 5 stycznia 2022 r. o odrzuceniu zażalenia zostało wniesione przez J.I. działającą w imieniu własnym oraz przez J.I. występującą jako pełnomocnik J.W. Zgodnie zaś z art. 194 § 2 p.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. W myśl art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Zgodnie zaś z art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną. W tym miejscu wskazania zatem wymaga, że odpis zaskarżonego postanowienia z 5 stycznia 2022 r. o odrzuceniu zażalenia doręczono adw. D.J. jako pełnomocnikowi z urzędu J.I. w dniu 16 stycznia 2022 r. (k.221 akt sąd.) oraz J.I. jako pełnomocnikowi J.W. w dniu 24 stycznia 2022 r. (k.227 akt sąd.). W związku z powyższym stwierdzić należało, że zażalenie na przedmiotowe postanowienie wniesione w dniu 31 stycznia 2022 r. przez J.I. działającą w imieniu własnym złożone zostało z uchybieniem siedmiodniowego terminu określonego w art. 194 § 2 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika ponadto, że ani ww. skarżąca, ani jej pełnomocnik nie złożyli wniosku o jego przywrócenie. Wobec powyższego, przedmiotowe zażalenie J.I. działającej w imieniu własnym należało, na podstawie art. 178 p.p.s.a. i art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., odrzucić jako wniesione po upływie ustawowego terminu, o czym orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. Przechodząc natomiast do rozpoznania zażalenia wniesionego w imieniu J.W. przez jej pełnomocnika J.I. wskazać należy, że przepis art. 194 § 4 p.p.s.a. zawiera nakaz sporządzenia zażalenia, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, przez adwokata lub radcę prawnego, przy czym w takim przypadku odpowiednio stosuje się art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a., w których został określony katalog podmiotów zwolnionych od obowiązku zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego. Obowiązek ustanowiony we wskazanym przepisie ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (por. postanowienia NSA: z 25 października 2011 r., II OZ 970/11 i z 7 maja 2014 r., II FZ 543/14). Powołany powyżej przepis art. 194 § 4 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego albo przez osobę wskazaną w art. 175 § 2-3 p.p.s.a. Niesporządzenie zażalenia we wskazany sposób jest nieusuwalnym brakiem, niepodlegającym konwalidowaniu i uzasadniającym odrzucenie zażalenia (por. postanowienie NSA z 8 grudnia 2004 r., OZ 713/04, z 11 marca 2021 r., II GZ 41/21; z 13 kwietnia 2021 r., II OZ 208/21). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego jest jedynie kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia wniesionego osobiście przez skarżące na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Skoro zaś z akt sprawy nie wynika, aby skarżące należały do kręgu osób wymienionych w art. 175 § 1-3 p.p.s.a., a złożone w tej sprawie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało przez nie sporządzone osobiście, to Sąd I instancji zasadnie uznał, że zażalenie, jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu. Posiadanie uprawnień do samodzielnego wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej musi być bowiem udokumentowane wraz ze złożeniem zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie skarżące nie wykazały przynależności do podmiotów mogących samodzielnie wnieść skargę kasacyjną i zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Pomimo obowiązku sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę, skarżące dokonały tej czynności osobiście. Działanie takie, w świetle przedstawionych przepisów prawa, musiało skutkować odrzuceniem zażalenia jako niedopuszczalnego, co prawidłowo uczynił Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem, zgodnie z treścią art. 178 w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a. Poza zakresem badania Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje zagadnienie przyznania skarżącej J.I. prawa pomocy, zakresu i ważności powołania pełnomocnika z urzędu, a w szczególności – zasadność wystąpienia z opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Odnosząc się do argumentacji skarżących zawartej w zażaleniu, a dotyczącej działania pełnomocnika w sprawie, wyjaśnić należy, że w świetle art. 244 § 2 p.p.s.a. stronie, której przyznano w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.), przysługuje uprawnienie wypowiedzenia pełnomocnictwa procesowego i zwrócenia się do odpowiednio uprawnionego organu korporacji zawodowej o wyznaczenie innej osoby w ramach tego samego prawa pomocy, o ile nie zostało ono cofnięte przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 249 p.p.s.a. Powyższa kwestia, zwłaszcza w zakresie relacji pomiędzy pełnomocnikiem i stroną, jak również możliwości wyznaczenia innego pełnomocnika, należą do wyłącznej gestii właściwego samorządu zawodowego. Zmiana pełnomocnika z urzędu winna odbywać się na płaszczyźnie działalności właściwych organów samorządu zawodowego. Z tego względu to nie Wojewódzki Sąd Administracyjny, wydający jedynie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika, ale właściwa korporacja zawodowa wyznacza oraz może zmienić na wniosek strony pełnomocnika z urzędu, co jednakże nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. Bezzasadny wydaje się również zarzut rzekomego niewyznaczenia nowego pełnomocnika z urzędu po śmierci dotychczasowego pełnomocnika z urzędu – przeczą temu zarówno pismo ORA w Lublinie z 23 grudnia 2021 r. (k.209 akt sąd.) jak i pismo nowego pełnomocnika strony z 21 stycznia 2022 r. zatytułowane "opinia prawna o braku podstaw do sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu, jak też braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej" (k.223 akt sąd.) znajdujące się w aktach sądowych niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 2 sentencji.