I SA/Po 889/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy z dnia 04 listopada 2024 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 580,- (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W dniu 24 października 2024 r. A. K. (dalej: "skarżąca", "strona", zobowiązana") złożyła zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") oraz wskazała, że prowadzona egzekucja jest niezgodna z zakazem prowadzenia egzekucji co do środków z tytułu świadczenia wychowawczego tzw. "800+". Wójt Gminy postanowieniem z 4 listopada 2024 r. oddalił zarzut strony braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W motywach rozstrzygnięcia Wójt podniósł, że upomnienia zostały sporządzone zgodnie z wymogami prawa, przekazane do doręczenia poprzez operatora pocztowego [...] S.A. oraz prawidłowo doręczone adresatowi oraz dorosłemu domownikowi. Ponadto Wójt Gminy dokładnie wskazał jakie upomnienie kiedy zostało doręczone skarżącej. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że skarżącą wezwano upomnieniem z dnia: - 21 marca 2023 r., nr [...] do uregulowania zobowiązania z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres 7-12/22 i 1-3/23 - upomnienie doręczono osobiście skarżącej w dniu 22 marca 2023 r., - 7 maja 2024 r., nr [...] do uregulowania zobowiązania z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym za okres 4-12/23 i 1-4/24 - upomnienie doręczono dorosłemu domownikowi - A. R. w dniu 23 maja 2024 r., - 3 września 2024 r., nr [...] do uregulowania zobowiązania z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym za okres 5-8/2024 - upomnienie doręczono w trybie zastępczym w dniu 19 września 2024 r. zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - dalej: "Kpa"), - 11 czerwca 2024 r., nr [...] do uregulowania zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości i rolnego III i IV rata 2023 r. i I i II rata 2024 r. - upomnienie doręczono w trybie zastępczym w dniu 28 czerwca 2024 r. zgodnie z art. 44 Kpa. Upomnienia zostały doręczone na adres: [...], ul. [...]. Z uwagi na nieuregulowanie ww. zobowiązań. Wójt Gminy wystawił przeciwko skarżącej tytuły wykonawcze: - z dnia 3 września 2024 r., nr [...] i nr [...], - z dnia 1 października 2024 r., nr [...], obejmujące zobowiązania z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres 7-12/2022 r., 1-12/2023 r., 1-8/2024; - z dnia 4 października 2024 r., nr [...], obejmujący zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości i rolnego III i IV rata 2023 r, I i II rata 2024 r. Wierzyciel skierował ww. tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego P. , który odpisy tytułów wykonawczych doręczył zobowiązanej w dniu: - 26 września 2024 r. tytuły nr: [...], [...], - 18 października 2024 r. tytuły nr: [...], [...] W zażaleniu na ww. postanowienie strona wniosła o jego uchylenie i uznanie zarzutu w całości, ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zażalenia strona podniosła, że oprócz zarzutu niedoręczenia upomnienia wniosła również zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu. Kwestionując czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wskazała, że doszło do dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 31 lipca 2025 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że z akt sprawy wynika, że skarżącej, przed wszczęciem względem niej postępowania egzekucyjnego, doręczono cztery upomnienia: z dnia 21 marca 2023 r. nr [...], z dnia 7 maja 2024 r. nr [...], z dnia 3 września 2024 r. nr [...] oraz z dnia 11 czerwca 2024 r. nr [...], odpowiednio w dniu 22 marca 2023 r., 23 maja 2024 r., 19 września 2024 r. i 28 czerwca 2024 r. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy uznał, że zarzut braku doręczenia upomnienia zobowiązanej należało oddalić. Odnosząc się do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Organ odwoławczy nie jest uprawniony do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy w zażaleniu. Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów do wierzyciela, a nie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skoro podniesiony na etapie postępowania zażaleniowego zarzut nie był rozpatrywany przez Wójta Gminy, to nie podlega on rozpatrzeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze . Zarzut ten wykracza bowiem poza granice danej sprawy, a strona w zażaleniu nie może przytaczać nowych zarzutów. W skardze na powyższe postanowienie skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym oraz rozważenie uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie: 1. art. 7, art. 77, art. 80 Kpa, poprzez jego niezastosowanie, brak uchylenia zaskarżonej decyzji, brak uznania zarzutu w całości i na podstawie art. 34 § 4 pkt 3 lit. a u.p.e.a. brak umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego sprawie wynika, że organ nie doręczył zobowiązanej upomnienia wymaganego przez ustawę, 2. art. 7, art. 77, art. 80 Kpa., poprzez jego niezastosowanie i brak uchylenia zaskarżonej decyzji, uznania zarzutu w całości i na podstawie art. 34 § 4 pkt 3 lit. a u.p.e.a. brak umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w niniejszej sprawie doszło do określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, 3. art. 34 § 4 pkt 3 lit. a u.p.e.a. w zw. art. 34 § 2 pkt 4 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, brak uchylenia zaskarżonej decyzji i uznania zarzutu w całości i na podstawie art. 34 § 4 pkt 3 lit. a u.p.e.a. brak umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że organ nie doręczył zobowiązanej upomnienia wymaganego przez ustawę, 4. art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, brak uchylenia zaskarżonej decyzji i uznanie zarzutu w całości i na podstawie art. 34 § 4 pkt 3 lit. a u.p.e.a. brak umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w niniejszej sprawie doszło do określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, 5. art. 10 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 80 § 2a u.p.e.a. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.), cyt. jako "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci" poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i objęcie zajęciem wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego kwot pochodzących ze świadczenia wychowawczego "800+". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; w skrócie: "p.p.s.a."), dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli sądowej, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia go poprzedzającego. Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutu (podstawa zarzutu) enumeratywnie wymienia art. 33, zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a. W u.p.e.a. przewidziano zamknięty katalog sytuacji, stanowiących podstawę do wniesienia zarzutów. Granice zarzutu wyznacza sam zobowiązany, decydując, czy w ogóle wnieść zarzut, jaki zarzut sformułować oraz jak go uzasadnić, przy czym katalog jego podstaw stanowi enumeratywny zbiór zawarty w art. 33 u.p.e.a. Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nim okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, a co za tym idzie jej późniejszej kontroli sądowej (por. wyrok WSA z 29.08.2024 r., I SA/Go 99/24, wszystkie powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, publ. baza; w skrócie "CBOSA").[...] Stosownie do art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Należy podkreślić, że tylko zarzuty prawidłowo zgłoszone, znajdujące oparcie w jednej z wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. przyczyn i podlegają rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a. Sformalizowanie środka ochrony w postaci zarzutów na postępowanie egzekucyjne sprowadza się również do tego, że jeżeli zobowiązany wskazał jednoznacznie podstawę prawną zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego w terminie do jego złożenia, to nawet, jeżeli organ zauważyłby, że uzasadnienie zarzutu odpowiada innemu przypadkowi, wskazanemu w art. 33 u.p.e.a., nie jest uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 u.p.e.a. (por. wyrok WSA z 21.04.2017 r. I SA/Gl 1607/16, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie skarżąca w piśmie z 24 października 2024 r. zawierającym zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do pierwszego zarzutu wskazała na art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., tj. brak uprzedniego doręczenia skarżącej upomnienia, natomiast odnośnie kwestii objęcia zajęciem kwot pochodzących ze świadczenia wychowawczego "800+" - w ogóle nie wskazała podstawy prawnej. Wójt Gminy dokonując analizy ww. pisma skarżącej, zbadał zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia, jeżeli jest wymagane, pomijając pozostałe zastrzeżenia skarżącej. Organ pominął i w ogóle nie odniósł się do kwestii, że prowadzona egzekucja jest niezgodna z zakazem prowadzenia egzekucji co do środków z tytułu świadczenia wychowawczego tzw. "800+", czym naruszył art. 107 § 1 pkt 6 Kpa, w związku z art. 18 u.p.e.a. Organ jest bowiem obowiązany odnieść się do każdego zarzutu podniesionego przez zobowiązanego. Ponadto w art. 64 § 2 k.p.a. i w art. 50 § 1 k.p.a. określone są regulacje procesowe dotyczące wyjaśniania wątpliwości związanych z rozstrzygnięciem sprawy. Regulacje te na mocy art. 18 u.p.e.a. powinny być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pismo skarżącej z 24 października 2024 r. zatytułowane jest "Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej", natomiast w ostatnim akapicie strona wskazała, że w przedstawionych przez nią okolicznościach skarga na czynność egzekucyjną organu jest w pełni uzasadniona. Zdaniem Sądu, treść pisma może w takich okolicznościach budzić uzasadnione wątpliwości, co do właściwej intencji autora tego dokumentu. Tymczasem organ I instancji nie wezwał strony o sprecyzowanie czy jest to np. zarzut czy skarga na czynność w rozumieniu u.p.e.a. i tym samym organ sam zdecydował o charakterze tego pisma. Zdaniem Sądu organ I instancji, nie wzywając skarżącej do wyjaśnienia powstałych wątpliwości naruszył art. 64 § 2 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który może mieć istotne znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Także Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zakwestionowało tego błędu, a zatem jego postanowienie obarczone jest tą samą wadą. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii objęcia zajęciem kwot pochodzących ze świadczenia wychowawczego "800+", na marginesie należy wskazać, że w przypadku zajęcia rachunku bankowego – organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a. Bezpodstawnie zajęte i przekazane przez bank na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne niepodlegające egzekucji podlegają zwrotowi na rachunek bankowy zobowiązanego, z którego zostały przekazane organowi egzekucyjnemu. Zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji m.in. świadczenia wychowawcze, do których zalicza się m.in. świadczenie zwane potocznie świadczeniem "800+". Obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym, zarówno przed dokonaniem zajęcia, jak i po jego dokonaniu. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien zatem dokonać prawidłowej kwalifikacji żądań skarżącej zawartej w piśmie z 24 października 2024 r. z uwzględnieniem przepisu art. 10 § 4 u.p.e.a. Sąd podziela stanowisko organu, że zakres postępowania w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym wyznacza treść zgłoszonych zarzutów. Skutkiem tego jest ograniczenie zakresu postanowienia w przedmiocie zarzutów do oceny prawidłowości lub nieprawidłowości zgłoszonych przez zobowiązanego. W postępowaniu instancyjnym ocenie organu odwoławczego podlega prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji, w którym odniesiono się do pierwotnie postawionych zarzutów. Zobowiązany na etapie postępowania zażaleniowego nie może uzupełniać tych zarzutów, np. powołując nowe podstawy i okoliczności, gdyż w tym zakresie zarzuty te nie były przedmiotem postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Niedopuszczalne jest zatem uzupełnianie zarzutów, jak też nie jest możliwa ich modyfikacja na późniejszym etapie instancyjnym lub sądowym. W przedmiotowej sprawie, z uwagi jednak na treść pisma z 24 października 2024 r. zatytułowanego "Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej" i wskazanie w ostatnim akapicie, że w przedstawionych przez zobowiązaną okolicznościach skarga na czynność egzekucyjną organu jest w pełni uzasadniona, organ I instancji winien ustalić, jakie jest żądanie strony i w tym celu wezwać stronę o sprecyzowanie czy jest to np. zarzut czy skarga na czynność w rozumieniu u.p.e.a. Organ tego zaniechał, koncentrując się jedynie na zarzucie wskazanym w art. 33 § 2 pkt 4 Kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wskazania Sądu wynikające z niniejszego uzasadnienia, tj. na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wezwać skarżącą do uzupełnienia pisma z 24 października 2024 r. stanowiącego zarzuty, poprzez ich oparcie na konkretnych podstawach wymienionych w art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a. Po uzupełnieniu zarzutu przez zobowiązaną, organ będzie zobowiązany w granicach wskazanego zarzutu rozpoznać wszystkie jego aspekty. W związku ze wskazanymi naruszeniami prawa procesowego, które dały podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, Sąd nie mógł odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji. O kosztach postępowania (pkt II sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.