I SA/Wa 1167/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Łukasz Trochym, , po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 2 marca 2022 r. nr KOC/592/Zs/22 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 17 stycznia 2022 r. nr 1/2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w W. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium" lub "organ") postanowieniem z [...] marca 2022 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w [...] (dalej: "skarżąca"), utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") z [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie z dniem [...] sierpnia 2020 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] (dalej: "przedmiotowa nieruchomość"). Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca wnioskiem z [...] listopada 2021 r., powołując się na art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2022 r., poz. 1495 ze zm.) dalej: "ustawa", wystąpiła o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Wskazała, że w dniu [...] sierpnia 2020 r., za pomocą systemu teleinformatycznego Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych został złożony wniosek nr [...], zarejestrowany w dzienniku ksiąg wieczystych pod nr Dz. Kw. [...] w dniu [...] sierpnia 2020 r., o odłączenie z KW nr [...] do odrębnej księgi wieczystej działki ew. nr [...] w obrębie [...], tj. działki zabudowanej budynkiem innym niż określone w art. 1 ust. 2 ustawy, którego łączna powierzchnia przekracza 30% powierzchni użytkowej budynku posadowionego na działkach ew. nr [...] i [...] w obrębie [...]. Podała, że Sąd Rejonowy dla [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu [...] listopada 2021 r. pozytywnie rozpatrzył wniosek skarżącej i dokonał wnioskowanych wpisów. Wskazała również na przepis art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2019 r., poz. 2204 ze zm.) dalej: "u.k.w.i.h.", zgodnie z którym przedmiotowy wpis ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie, tj. od dnia [...] sierpnia 2020 r. Zatem, biorąc pod uwagę powyższe, wniosła o wskazanie jako daty z którą doszło do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości, dnia [...] sierpnia 2020 r. Prezydent zaświadczeniem z [...] grudnia 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 4 ust. 1-4 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, zaświadczył, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości uległo przekształceniu w prawo własności z dniem [...] listopada 2021 r., tj. z dniem wyłączenia z ww. księgi wieczystej działki nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Pismem z [...] grudnia 2021 r. skarżąca wniosła o wydanie nowego zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wskazując na wadliwość ww. zaświadczenia Prezydenta z [...] grudnia 2021 r. w zakresie określenia daty, z którą doszło do przekształcenia, wnosząc jednocześnie o wydanie nowego zaświadczenia, zgodnego z wnioskiem złożonym w siedzibie Urzędu Dzielnicy [...] w dniu [...] grudnia 2021 r., tj. zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z dniem [...] sierpnia 2020 r. Prezydent postanowieniem z [...] stycznia 2022 r., działając na podstawie art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) dalej: "k.p.a.", odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. Wskazał, że z zapisów księgi wieczystej nr [...] wynika, że odłączenie działki ewidencyjnej nr [...], z obrębu [...], na której posadowiony jest budynek niemieszkalny i założenie dla niej nowej księgi wieczystej zostało dokonane w dniu [...] listopada 2021 r. Stwierdził zatem, że prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działki ewidencyjnej nr [...] i [...], z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], uległo przekształceniu w prawo własności z dniem [...] listopada 2021 r. W konsekwencji brak było podstaw wydania zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie w prawo własności z dniem [...] sierpnia 2020 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wskazała, że przedstawione przez Prezydenta stanowisko odnośnie daty, w której nastąpiło przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie uwzględnia art. 29 u.k.w.i.h., zgodnie z którym wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. Kolegium postanowieniem z [...] marca 2022 r. utrzymało w mocy postanowienie z [...] stycznia 2022 r., wskazując, że w przedmiotowej sprawie przedmiotem sporu jest data, z którą nastąpiło przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Stwierdziło, że co do zasady, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów z dniem 1 stycznia 2019 r. Wyjątek, z którym w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia, wynika z art. 2 ust. 1 ustawy, gdyż w księdze wieczystej nr [...] ujawniona działka nr [...] zabudowana była budynkiem innym niż określony w art. 1 ust. 2 ustawy (tj. budynkiem administracyjno - biurowym). Skarżąca w dniu [...] sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o odłączenie z księgi wieczystej nr [...] do odrębnej księgi wieczystej działki nr [...], które nastąpiło z dniem [...] listopada 2021 r. (Dział [...] KW nr [...]). Podzielając stanowisko Prezydenta, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dokonuje się z dniem założenia księgi wieczystej dla tej nieruchomości albo wyłączenia z istniejącej księgi wieczystej działki gruntu, zabudowanej budynkami innymi niż określone w art. 1 ust. 2, których łączna powierzchnia użytkowa przekracza 30% powierzchni użytkowej wszystkich budynków położonych na tym gruncie, Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie niesporne jest, że wyłączenie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z księgi wieczystej nr [...] nastąpiło z dniem [...] listopada 2021 r. Jednocześnie odnosząc się do powołanego w odwołaniu przepisu art. 29 u.k.w.i.h., Kolegium stwierdziło, że nie stanowi on przepisu szczególnego wobec art. 2 ust. 1 ustawy, który w sposób jednoznaczny określa datę, z którą następuje tzw. opóźnione przekształcenie. Zdaniem organu stanowisko przeciwne nie wynika również z powołanego w odwołaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2093/19. Podało, że dotyczy on podatku od nieruchomości, a zarzuty które rozpoznawał Sąd dotyczyły wzajemnej relacji art. 6 ust. 1, 3, 4 i 9 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych w zw. z art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 29 u.k.w.i.h. W ocenie Kolegium przytoczony fragment uzasadnienia nie może zostać wprost przełożony na grunt ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie, skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 217 § 1 i 2 w zw. z art. 218 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe uznanie przez Kolegium, że Prezydent prawidłowo ustalił, że nie wystąpiła podstawa do wydania rzeczonego zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie prawa użytkowania nieruchomości w prawo własności przedmiotowej nieruchomości z dniem [...] sierpnia 2020 r., w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia art. 29 u.k.w.i.h., a także wszechstronna analiza treści księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości ([...]) prowadzi do wniosku, że wpis w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości w zakresie odłączenia części nieruchomości i założenia dla niej nowej księgi wieczystej miał miejsce [...] sierpnia 2020 r., a nie jak twierdzi organ z dniem [...] listopada 2021 r., co w konsekwencji doprowadziło do tego, że organ stanął na stanowisku, że wydanie zaświadczenia nie jest możliwe z uwagi na to, że założenie nowej księgi wieczystej, a zarazem odłączenie części nieruchomości zabudowanej budynkiem, której powierzchnia łączna użytkowa przekracza 30 % powierzchni wszystkich budynków położonych na tym gruncie miało miejsce w dniu [...] listopada 2021 r., a nie w momencie chwili złożenia wniosku przez skarżącą o wpis w księdze wieczystej; b) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę całości zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia przez Kolegium, że nie wystąpiła podstawa do wydania zaświadczenia - zważywszy, że organ miał dostęp do wszelkich dokumentów (w szczególności księgi wieczystej, które są jawne) oraz Miasto [...] jako właściciel nieruchomości było uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego o odłączenie części nieruchomości i założenie dla niej nowej księgi wieczystej i został powiadomiony przez Sąd o chwili złożenia wniosku o wpis do księgi wieczystej przez skarżącą 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż datą przekształcenia jest dzień [...] listopada 2021 r., w sytuacji gdy zgodnie z zasadą, że dokonany wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu datą wyłączenia z istniejącej księgi wieczystej działki gruntu, zabudowanej innymi budynkami niż określone w art. 1 ust. 2, których łączna powierzchnia użytkowa przekracza 30% powierzchni użytkowej wszystkich budynków położonych na tym gruncie jest dzień [...] sierpnia 2020 r.; b) art. 29 u.k.w.i.h. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie ma podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z dniem [...] sierpnia 2020 r., w sytuacji gdy zgodnie z wyrażoną w tym przepisie zasadą mocy wstecznej wpisu, skutki prawne prawa powstałego w dacie wpisu cofają się do dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Oznacza to, że ustawodawca wprowadzając swoistego rodzaju fikcję prawną uznał, że jeżeli wpis w księdze wieczystej zostanie dokonany, to należy potraktować go tak, jakby był dokonany w chwili, w której wpłynął do sądu wniosek o jego dokonanie, co w niniejszej sprawie miało miejsce [...] sierpnia 2020 r. W oparciu o tak sformułowane zrzuty rozwinięte w uzasadnieniu skargi wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Prezydenta; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia prawa, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych; oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów tj.: zawiadomienia Sądu Rejonowego dla [...][...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] listopada 2022 r. oraz zawiadomienia Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] listopada 2022 r. - na okoliczność tego, że Miasto [...] jako właściciel nieruchomości było uczestnikiem postępowania o wpis w księdze wieczystej, jak również z treści zawiadomienia - tabela w zestawieniu danych o wnioskach i chwil wpisu, sąd zaznaczył, że chwilą wpływu wniosku był dzień [...] sierpnia 2020 r., co oznaczało że do odłączenia części nieruchomości i założenia dla niej nowej księgi wieczystej doszło z dniem [...] sierpnia 2020 r. zgodnie z zasadą mocy wstecznej wpisu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowią przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Przekształcenie praw przynależnych do tego rodzaju gruntów, po myśli art. 1 ust. 1 powołanej ustawy następuje ex lege z dniem 1 stycznia 2019 r. Grunty objęte powyższą regulacją zdefiniowano natomiast w art. 1 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym przez grunty zabudowane na cele mieszkaniowe należy rozumieć nieruchomości zabudowane wyłącznie budynkami: mieszkalnymi jednorodzinnymi lub mieszkalnymi wielorodzinnymi, w których co najmniej połowę liczby lokali stanowią lokale mieszkalne, lub zabudowane na cele mieszkaniowe budynkami jedno lub wielorodzinnymi wraz z budynkami gospodarczymi, garażami, innymi obiektami budowlanymi lub urządzeniami budowlanymi, umożliwiającymi prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków mieszkalnych. Przepisy ustawy stosuje się również, jeżeli na gruncie zabudowanym budynkami, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy, położone są także inne budynki, obiekty budowlane lub urządzenia budowlane, o ile łączna powierzchnia użytkowa budynków innych niż określone w art. 1 ust. 2 nie przekracza 30% powierzchni użytkowej wszystkich budynków położonych na tym gruncie (art. 1a ustawy). Przekształcenie potwierdza się w zaświadczeniu wydawanym przez organ administracji publicznej, które stanowi podstawę ujawnienia prawa własności gruntu w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów i budynków (art. 4 ust. 1 ustawy). Wydanie zaświadczenia następuje z urzędu lub na wniosek, co z kolei wynika z art. 4 ust. 2 ustawy. Zatem co do zasady, zgodnie z powołanym wyżej art. 1 ust. 1 ustawy, prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów z dniem 1 stycznia 2019 r. Wyjątek od daty przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wynika z art. 2 ust. 1 ustawy, który stanowi, że w przypadku gdy na gruncie, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lub art. 1a, położone są także inne budynki niż określone w art. 1 ust. 2, których łączna powierzchnia użytkowa przekracza 30% powierzchni użytkowej wszystkich budynków położonych na tym gruncie, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zabudowanej cele mieszkaniowe następuje z dniem: 1. założenia księgi wieczystej dla tej nieruchomości albo 2. wyłączenia z istniejącej księgi wieczystej działki gruntu, zabudowanej innymi budynkami niż określone w art. 1 ust. 2, których łączna powierzchnia użytkowa przekracza 30% powierzchni użytkowej wszystkich budynków położonych na tym gruncie". Prezydent uznał, nie kwestionuje tego zarówno Kolegium, jak i skarżąca, że zostały spełnione przesłanki ustawowe do wydania, na podstawie art. 4 ust. 1-4 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, zaświadczenia potwierdzającego, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości uległo przekształceniu w prawo własności, co zostało potwierdzone w zaświadczeniu Prezydenta [...] z [...] grudnia 2021 r., nr [...]. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była natomiast okoliczność w jakiej dacie doszło do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności gruntu. W księdze wieczystej nr [...] ujawniona była działka nr [...] zabudowana budynkiem innym niż określony w art. 1 ust. 2 ustawy (tj. budynkiem administracyjno - biurowym). Skarżąca w dniu [...] sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o odłączenie z księgi wieczystej nr [...] do odrębnej księgi wieczystej działki nr [...] (co potwierdza również załączone do skargi zawiadomienie Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] listopada 2022 r.). Zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 2 ust. 1 ustawy ustawodawca uzależnia wystąpienie skutku w postaci przekształcenia od dokonania ściśle określonych czynności, tj. założenia księgi wieczystej dla tej nieruchomości (pkt 1) albo wyłączenia z istniejącej księgi wieczystej działki gruntu, zabudowanej innymi budynkami niż określone w art. 1 ust. 2, których łączna powierzchnia użytkowa przekracza 30% powierzchni użytkowej wszystkich budynków położonych na tym gruncie (pkt 2). Takie też stanowisko prezentowały organy obu instancji. Jednakże, co słusznie zarzuciła skarżąca, dokonały one błędnej wykładni art. 29 u.k.w.i.h. i w konsekwencji nieprawidłowo uznały, że nie ma on w przedmiotowej sprawie zastosowania. Zgodnie z powołanym przepisem wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. Przepis ten wprowadza moc wsteczną wpisu w księdze wieczystej. Wpis ten wywołuje skutki prawne już od chwili złożenia wniosku. Ma on charakter materialnoprawny i bezwzględnie obowiązujący. Normuje zakres czasowy skutków prawnych w sferze prawa cywilnego materialnego, które są związane z wpisem w księdze wieczystej. Jego celem jest ochrona pozycji uprawnionego, którego prawa dotyczy postępowanie prowadzone przez sąd wieczystoksięgowy. Przepis ten stabilizuje jego pozycję prawną i uniezależnia ją od czasu trwania postępowania wieczystoksięgowego. W szczególności chroni uprawnionego przed opieszałością sądu co do rozpoznania wniosku. (Czech Tomasz, Księgi wieczyste i hipotek. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste; WKP 2022). W przedmiotowej sprawie przepisy prawa materialnego, tj. ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, stanową, że do powstania tego prawa niezbędny jest wpis do księgi wieczystej, nie mówią one jednak, od jakiej daty prawo to powstaje, co reguluje właśnie art. 29 u.k.w.i.h., w świetle którego prawo wpisane do księgi wieczystej powstaje nie z datą wpisu, lecz z datą złożenia wniosku o wpis. (por. uchwała SN z 21 maja 2002 r., III CZP 29/02, OSNC 2003, nr 6, poz. 76; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 17 maja 2013 r., sygn. I ACa 370/13). Mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczność, że skarżąca w dniu [...] sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o wpis w księdze wieczystej zmierzający do realizacji ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. (art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2), który zmierzał do odłączenia części nieruchomości (działki [...]) z księgi wieczystej [...] i założenia dla niej nowej księgi wieczystej, rację ma skarżąca twierdząc, że datą przekształcenia jest dzień [...] sierpnia 2020 r., co skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Zaskarżone postanowienie, a także poprzedzające je postanowienie Prezydenta wydane zostało z istotnym naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. To z kolei prowadziło do naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez jego niezastosowanie i niewydanie żądanego zaświadczenia, choć w świetle danych dostępnych organowi brak było podstaw do kwestionowania wdania zaświadczenia o żądanej przez skarżącą treści. To zaś prowadzić musi do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. Rozpatrując ponownie sprawę organ wyda zaświadczenie żądanej treści zgodnie z wnioskiem skarżącej. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców pranych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu jeśli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.