Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I SA/Wa 1861/24

I SA/Wa 1861/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-10-29

Wynik

Uchylono postanowienie I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
29 października 2024
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Marek Maliński (spr.) Protokolant referent stażysta Magdalena Matusik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi E. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2024 r. nr KOC/3104/Go/24 w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr 321/SD/2024 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz E.J. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "SKO", "Kolegium", "Organ") – decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r. nr KOC/3104/Go/24 – w wyniku rozpatrzenia zażalenia E. J. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy (dalej również: "Prezydent") z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr 321/SD/2024 zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] do czasu ustalenia stron postępowania. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 8 czerwca 1948 r. E. W. zwróciła się o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. nr hip. [...]. Z akt własnościowych wynika, że przeddekretowymi właścicielami ww. nieruchomości byli E. i F. W. w częściach równych niepodzielnie na mocy aktu z dnia [...] czerwca 1936 r. Orzeczeniem administracyjnym z dnia 29 stycznia 1953 r. nr GM-Il-I 5S/202/52 Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy odmówiono dawnym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości przy ul. [...]. Decyzją nr MT-7115/1/53 z dnia 19 grudnia 1953 r. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej - po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. E. W. zmarła dnia [...] kwietnia 1956 r., a spadek po niej na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] Wydziału I Cywilnego z dnia [...] lutego 1957 r. sygn. akt [...] nabyły dzieci; K. W., O. W. i W. J. zd. W. F. W. zmarł dnia [...] lutego 1977 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału III Cywilnego z dnia [...] czerwca 1993 r. sygn. akt [...] spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żona I. W. zd. K. oraz J. W. O. W. zmarł dnia [...] lutego 2001 r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału I Cywilnego z dnia [...] maja 2001 r. sygn. akt [...] na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] listopada 1993 r. otwartego i ogłoszonego przez Sąd Rejonowy dla [...] dnia [...] maja 2001 r., spadek po nim nabyła siostrzenica E. J. w całości. Z kolei K. W. zmarł dnia [...] sierpnia 1994 r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydziału I Cywilnego z dnia [...] lutego 1994 r. sygn. akt [...] spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: siostra W. J., brat O. W. oraz bratanek J. W. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 5 lutego 1997 r. stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 19 grudnia 1953 r. w części określonej w aktach notarialnych dotyczących sprzedanych lokali nr [...], [...], [...], [...],[...] i [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził jej nieważność. Z kolei decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 29 lipca 1997 r. uchylono orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej z dnia 29 stycznia 1953 r. w części dotyczącej gruntu nie objętej aktami notarialnymi mocą których sprzedano lokale mieszkalne w budynku posadowionym na gruncie przedmiotowej nieruchomości oraz oddano grunt w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali i przekazano sprawę do rozpoznania organowi I instancji. Burmistrz Gminy [...] - po rozpoznaniu wniosku złożonego przez E. W. dnia 8 czerwca 1948 r. - decyzją z dnia 25 października 2002 r. odmówił E. J. i W. J. przyznania użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości przy ul. [...]. Odwołanie od ww. decyzji złożyły do SKO E. J. i W. J. Decyzją z dnia 28 maja 2003 r. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. E. J. - działająca w imieniu I. W. - sprzedała udziały w spadku przysługujące I. W. po F. W. na rzecz W. J. Aktem notarialnym Rep A nr [...] z dnia [...] września 2001 r. E. J. działająca w imieniu J. W. sprzedała przysługujące mu udziały w spadku po J. W., K. W., F. W., G. W., A. W., E. W. oraz F. W. na rzecz W. J. W. J. z domu W. zmarła dnia [...] września 2011 r. w [...]. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia Rep A. nr [...] z dnia [...] września 2011 r., spadek po niej na podstawie ustawy nabyła córka E. J. (akt poświadczenia dziedziczenia zarejestrowany w rejestrze spadkowym Krajowej Rady Notarialnej w dniu [...] września 2011 r. pod numerem [...]). Pismem z dnia 21 września 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy wezwał pełnomocnika E. J. oraz spadkobierców dawnego właściciela F. W., tj. I. W. i J. W. do dostarczenia dokumentów potwierdzających spadkobranie po współwłaścicielach nieruchomości hipotecznej położonej przy ul. [...] ozn. hip. [...]. W związku z brakiem odpowiedzi, organ wystosował pismo do Ambasady RP w [...] z prośbą o potwierdzenie adresu zamieszkania I. W. i J. W. lub w przypadku śmierci któregoś z ww. o przesłanie aktu zgonu. Postanowieniem z dnia 22 marca 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip.[...], do czasu ustalenia stron postępowania. Organ I instancji powołał się w uzasadnieniu na orzecznictwo sądów administracyjnych, w świetle którego nabywcy roszczeń nie są stronami postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej ustanowienia użytkowania wieczystego. Dodatkowo Prezydent wskazał, że do akt nie zostały przedłożone dokumenty potwierdzające następstwo prawne po dawnych właścicielach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie - postanowieniem z dnia 5 września 2023 r. - uchyliło zaskarżone postanowienie i skierowało sprawę do dalszego prowadzenia. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że ustalanie następstwa prawnego po I. W. oraz J. W. jest niezasadne, bowiem na mocy aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. E. J. - działająca w imieniu I. W. - sprzedała udziały w spadku przysługujące I. W. po F. W. na rzecz W. J. Z kolei aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...] września 2001 r. E. J. działająca w imieniu J. W. sprzedała przysługujące mu udziały w spadku po J. W., K. W., F. W., G. W., A. W., E. W. oraz F. W. na rzecz W. J. Powyższe – zdaniem SKO - oznacza, że jedyną następczynią prawną po dawnych właścicielach nieruchomości przy ul. [...] stała się W. J., a następnie - w drodze spadkobrania - jej córka E. J. Kolegium powołało się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, w świetle którego nie budziło wątpliwości, że roszczenia do gruntu mogą być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2024 r. Prezydent m. st. Warszawy, zawiesił ponownie z urzędu postępowanie w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. ozn. nr hip. [...], do czasu ustalenia spadkobierców I. W. oraz J. W., powołując się w uzasadnieniu na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23. W wyniku rozpatrzenia zażalenia pełnomocnika Strony SKO - postanowieniem z dnia 27 czerwca 2024 r. – utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie organu I instancji. Zdaniem Kolegium pod pojęciem zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. należy rozumieć zagadnienie prawne, które determinuje podjęcie rozstrzygnięcia w danej sprawie, przy czym organem właściwym do wypowiedzenia się w przedmiocie tego zagadnienia prawnego jest inny niż prowadzący sprawę organ administracji bądź sąd. W ocenie SKO w uchwale NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 nie zanegowano możliwości obrotu roszczeniami wynikającymi z dekretu, ale NSA przesądził, że nabywcy tych roszczeń nie mogą się starać o ustanowienie na ich rzecz użytkowania wieczystego. Uprawnienie takie przysługuje wyłącznie dawnym właścicielom i ich spadkobiercom. Zdaniem SKO Strona nabyła część roszczeń po I. W. oraz J. W. na podstawie umowy sprzedaży udziałów w spadku, sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...] września 2001 r. oraz [...] czerwca 2001 r. W pozostałej części Strona – w ocenie Kolegium - jest spadkobierczynią dawnych właścicieli wskutek spadkobrania po E. W. i jej spadkobiercach. W ocenie Kolegium Prezydent m. st. Warszawy obowiązany był – w związku z uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 - ustalić następstwo prawne z pominięciem aktów notarialnych, na podstawie których E. J. nabyła udziały w spadku po I. W. oraz J. W. Kolegium zauważyło, że w prowadzonym postępowaniu konieczne jest zawieszenie postępowania. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie SKO z dnia 27 czerwca 2024 r. złożył pełnomocnik E. J. W skardze podniesiono naruszenie: 1. art. 15 § 1 pkt 2 w związku z art. 264 § 1 oraz art. 269 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię oraz bezpodstawne i nieuprawnione zastosowanie, skutkujące: - z jednej strony stwierdzeniem, że podjęta w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego abstrakcyjna uchwała, mająca na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, wiąże organy administracji publicznej, - z drugiej zaś bezpodstawnym przyjęciem, że w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 Naczelny Sąd Administracyjny miał przesądzić, iż osobie, która na podstawie umowy zawartej zgodnie z art. 1051 w związku z art. 1053 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. nr 16 poz. 93 ze zm.; dalej również jako: "k.c.") nabyła spadek (w całości lub w części) lub udział w spadku, nie przysługuje przymiot strony, w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a."), do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym, o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 dekretu warszawskiego, podczas gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, dokonując prawidłowej wykładni przywołanych powyżej przepisów, powinno było dojść do przekonania, że: - wykładnią wynikającą z uchwały abstrakcyjnej orzeczonej przez poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są prawnie związane organy administracji publicznej; tego rodzaju uchwała wiąże jedynie sądy administracyjne, przy czym nie jest to związanie bezwzględnie, albowiem składy orzekające mogą nie podzielać stanowiska zajętego w takiej uchwale i ponownie przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego; - ponadto, że przez pojęcie "stanowisko wyrażone w uchwale" należy rozumieć jedynie wykładnię wyrażoną w sentencji uchwały i tylko w granicach uzasadnionych treścią wniosku; a zatem, że skoro Naczelny Sąd Administracyjny w sentencji uchwały z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23, rozpoznając zbliżony co do treści wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, przesądził jedynie, że status strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., "do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 dekretu warszawskiego" nie przysługuje jedynie "stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu" , to tylko w takim zakresie uchwała ta wiąże (względnie) sądy administracyjne - a zatem brak jest jakiegokolwiek związania w takich stanach prawnych, w których prawo takie zostało nabyte na podstawie innych zdarzeń prawnych niż przelew wierzytelności, w tym w szczególności na podstawie umowy nabycia spadku, tym samym, organ odwoławczy winien był dojść do przekonania, że podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 pozostaje bez wpływu na ocenę w przedmiotowym postępowaniu incydentalnym statusu strony przysługującego E. J., będącej spadkobierczynią W. J., która z kolei na podstawie aktów notarialnych z [...] września 2001 r. (Rep. A nr [...]) oraz z [...] czerwca 2001 r. (Rep. A nr [...]) nabyła przysługujące J. W. oraz I. W. udziały w spadku, nie zaś wierzytelność określoną w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego; 2. art. 1051 w związku z art. 1053 k.c. w związku z art. 28 oraz art. 30 § 4 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji odmówienie W. J. (a zatem również E. J. będącej jej spadkobierczynią) przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego, a to z tego względu, że najpierw Prezydent m.st. Warszawy, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie doszli do bezpodstawnych wniosków, iż przymiot ten przysługuje jedynie spadkobiercom dawnych właścicieli nieruchomości [...], nie zaś osobom, które prawa i roszczenia wynikające z dekretu warszawskiego nabyły na podstawie jakiejkolwiek czynności cywilnoprawnej: - podczas gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ administracji publicznej powinien był uwzględnić, że na podstawie aktów notarialnych z dnia [...] września 2001 r. (Rep. A nr [...]) oraz z dnia [...] czerwca 2001 r. (Rep. A nr [...]) W. J. nabyła przysługujące J. W. oraz I. W. udziały w spadku po K. W. oraz F. W., zaś w myśl wskazanych powyżej przepisów (co pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem doktryny oraz judykatury) z chwila zawarcia umowy rozporządzającej spadkiem lub udziałem spadkowym dochodzi do sukcesji uniwersalnej, w wyniku której nabywca spadku wstępuje w ogół praw i obowiązków dotychczasowego spadkobiercy, - ponadto skutki prawne wynikające z zawarcia umowy w przedmiocie zbycia spadku (w całości lub w części) lub udziałów w spadku, w zakresie uznania strony (nabywcy) takiej umowy za stronę, w rozumieniu art. 28 k.p.a., uprawnioną do uzyskania prawa użytkowania wieczystego, w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 dekretu warszawskiego, nie zostały zakwestionowane przez Naczelny Sad Administracyjny w uchwale z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23, - a zatem W. J. (a obecnie jej spadkobierczyni E. J.) winna być traktowana jako spadkobierczyni F. W. oraz E. W., będących przeddekretowymi właścicielami nieruchomości przy ul. [...] w [...], a zatem bezspornie jako strona przedmiotowego postępowania administracyjnego, prowadzonego w trybie art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu warszawskiego; 3. art. 28 w związku z art. 30 § 4 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego poprzez dokonanie przez Organ administracji publicznej ich błędnej wykładni skutkującej przyjęciem, że jakimkolwiek nabywcom praw i roszczeń do nieruchomości [...] (o której mowa w art. 1 dekretu warszawskiego), wynikających z przepisów tegoż dekretu, nie przysługuje przymiot strony w postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów dekretu warszawskiego, albowiem - co organ administracji publicznej przyjął za uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 - pojęcie "prawni następcy właściciela", jakim posługuje się art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, ogranicza się jedynie do osób, które weszły w prawa i obowiązki dotychczasowego właściciela nieruchomości objętej działaniem dekretu warszawskiego tylko w drodze spadkobrania (tj. jego spadkobierców), co z kolei doprowadziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, a wcześniej Prezydenta m.st. Warszawy, do wniosku, że osobom, które nabyły prawa i roszczenia wynikające z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego na podstawie czynności cywilnoprawnej, nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 7 ust. 1, 2 i 3 tegoż dekretu, w sprawie o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości, przejętej na własność m.st. Warszawy (lub Skarbu Państwa) na podstawie jego art. 1: - podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych powyżej przepisów powinna była prowadzić organ administracji publicznej do uzasadnionego wniosku, że skoro powojenny ustawodawca w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego posługuje się pojęciem "następcy prawnego" (nie zaś "spadkobiercy"), to przesądza to o fakcie przyznania uprawnień wynikających z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego wszystkim podmiotom, które weszły w sytuację prawną dotychczasowego właściciela (w zakresie nieruchomości warszawskiej), niezależnie od zdarzenia prawnego, na podstawie którego miało to miejsce (w tym na podstawie czynności cywilnoprawnej - umowy), nie zaś tylko w wyniku spadkobrania, - tym samym, że skoro W. J. nabyła skutecznie na podstawie umów sprzedaży objętych aktami notarialnymi sporządzonymi [...] września 2001 r. (Rep. A nr [...]) oraz z [...] czerwca 2001 r. (Rep. A nr [...]), przysługujące I. W. oraz J. W. udziały w spadku m.in. po F. W., będącym przeddekretowym właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w [...] oraz po K. W., będącym spadkobiercą E. W. (drugiej przeddekretowej właścicielki tejże nieruchomości), pozostawała ona (do chwili śmierci) następczynią prawna (spadkobierczynią) wskazanych powyżej dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości hipotecznej, uprawnioną do uzyskania prawa do gruntu tejże nieruchomości, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego; zatem skarżąca E. J., będąca jedyną spadkobierczynią W. J., pozostaje stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezydenta m.st. Warszawy w zakresie udziałów spadkowych nabytych na podstawie wskazanych powyżej umów sprzedaży z dnia [...] września 2001 r. (Repertorium A nr [...]) oraz z dnia [...] czerwca 2001 r. (Repertorium A nr [...]); 4. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 5 w związku z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego w związku z art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz z art. 140 k.c. w związku z art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało brakiem uwzględnienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpatrujące przedmiotową sprawę incydentalną w drugiej instancji, że w skład spadku nabytego przez W. J. na podstawie dwóch opisanych wcześniej aktów notarialnych, sporządzonych [...] września 2001 r. (Rep. A nr [...]) oraz z dnia [...] czerwca 2001 r. (Rep. A nr [...]), wchodziły także udziały w prawie własności budynków wzniesionych na gruncie przedmiotowej nieruchomości hipotecznej przed 21 listopada 1945 r., a zatem spełniających przesłanki z art. 5 dekretu warszawskiego, i jako takich stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności przysługujący przeddekretowym właścicielom (lub ich następcom prawnym), a z którym to prawem własności budynków pozostają nierozerwalnie związane prawa i roszczenia do uzyskania prawa do gruntu nieruchomości [...], na której budynek ten został wzniesiony, o których mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego, tym samym, że skoro prawo do przedmiotowego gruntu (w całości) nieruchomości przy ul. [...] w [...], jako objętego działaniem dekretu warszawskiego a zarazem zabudowanego budynkami wybudowanymi przed 21 listopada 1945 r., może nabyć jedynie właściciel tego budynku niezależnie od tego, czy prawo jego własności nabył w drodze bezpośrednio spadkobrania, czy też na podstawie czynności cywilnoprawnej (w tym umowy sprzedaży), to należy uznać, że skutki umów zbycia spadku objętych aktami notarialnymi z [...] września 2001 r. (Rep. A nr [...]) oraz z dnia [...] czerwca 2001 r. (Rep. A nr [...]), rozciągają się również na postępowanie administracyjne prowadzone w trybie przepisów dekretu warszawskiego w taki sposób, że jedyną uprawnioną do nabycia (obecnie) prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu, w zakresie objętym rzeczonymi umowami, pozostawała W. J., jako nabywca prawa własności rzeczonego budynku, a po jej śmierci pozostaje E. J. jako spadkobierczyni zmarłej matki; 5. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. (ewentualnie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w przedmiocie zawieszenia postępowania dekretowego do czasu ustalenia spadkobierców I. W. oraz J. W., podczas gdy w świetle okoliczności niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie powinno było dojść do przekonania, że w związku z nabyciem na podstawie wskazanych już aktów notarialnych z dnia [...] września 2001 r. (Repertorium A nr [...]) oraz z dnia [...] czerwca 2001 r. (Repertorium A nr [...]) udziałów w spadku m in. po F. W. oraz po K. W. przez W. J., znani są wszyscy następcy prawni (spadkobiercy) dawnych właścicieli nieruchomości przy ul. [...] w [...], tj. E. W. oraz F. W., a zatem nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki objęte hipotezą wskazanego powyżej przepisu (niezależnie od tego, czy jest to art. 97 § 1 pkt 1 czy pkt 4 k.p.a.), uprawniające Prezydenta m.st. Warszawy do zawieszenia postępowania w przedmiocie ustanowienia prawa do gruntu tejże nieruchomości, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego, a zatem że nie było podstaw do utrzymania w mocy postanowienia z dnia 16 kwietnia 2024 r. wydanego przez organ I instancji. Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia SKO oraz uchylenie w całości poprzedzające je postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 17 kwietnia 2024 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Dodatkowo Skarżąca wniosła – w przypadku uznania przez Sąd konieczności zastosowania uchwały NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 – na zasadzie art. 269 § 1 p.p.s.a. o przedstawienie NSA zagadnienia prawnego odnośnie kwalifikacji stron umów o zbycie udziałów w spadku jako stron postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. SKO w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie jest postanowienie Kolegium z dnia 27 czerwca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 17 kwietnia 2024 r. zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] do czasu ustalenia stron postępowania. Zgodnie z art. 97 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie: 1) w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105); 2) w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony; 3) w razie utraty przez stronę lub przez jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych; 3a) w razie wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, gdy postępowanie toczyło się z udziałem zarządcy sukcesyjnego, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105); 4) gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd; 5) na wniosek Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, w przypadku gdy stroną postępowania jest podmiot w restrukturyzacji, o którym mowa w art. 2 pkt 44 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 2253 oraz z 2023 r. poz. 825, 1705, 1784 i 1843). W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy uznał, że zastosowanie w sprawie powinien mieć art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., natomiast – jak słusznie podniesiono w skardze – odmienne stanowisko zajął organ I instancji, który uznał za zasadne zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. W obu przypadkach organy uznały, że w przedmiotowym postępowaniu konieczne jest pominięcie aktów notarialnych, na podstawie których E. J. nabyła udziały w spadku po I. W. oraz J. W. Zdaniem organów obu instancji taki obowiązek wynika z uchwały NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23. Zdaniem Sądu nie można podzielić interpretacji organów co do zakresu zastosowania uchwały NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23, a tym samym za zasadny należy uznać zarzuty naruszenia art. 15 § 1 pkt 2 w związku z art. 264 § 1 oraz art. 269 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu organy obu instancji bezpodstawnie przyjęły, iż w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23 Naczelny Sąd Administracyjny miał przesądzić, iż osobie, która na podstawie umowy zawartej zgodnie z art. 1051 w związku z art. 1053 k.c. nabyła spadek (w całości lub w części) lub udział w spadku, nie przysługuje przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym, o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 nr 50 poz. 279; dalej: "dekret warszawski"). Treść wiążącej tezy uchwały NSA jednoznacznie dotyczy wyłącznie stron umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego. NSA w przedmiotowej uchwale przesądził, że status strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 dekretu warszawskiego nie przysługuje jedynie stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Z uwagi na brak możliwości zastosowania uchwały NSA w przedmiotowej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zawartego w skardze wniosku o przedstawienie NSA zagadnienia prawnego odnośnie kwalifikacji stron umów o zbycie udziałów w spadku jako stron postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. W tym miejscu odnieść się należy do spornych umów z 2001 r. Jak wynika z akt sprawy na mocy aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. (k-167-174 tom I akt spornej nieruchomości) E. J. - działająca w imieniu I. W. - sprzedała udziały w spadku przysługujące I. W. po F. W. na rzecz W. J. Z kolei aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...] września 2001 r. (k-175-183 tom I akt spornej nieruchomości) E. J. działająca w imieniu J. W. sprzedała przysługujące mu udziały w spadku po J. W., K. W., F. W., G. W., A. W., E. W. oraz F. W. na rzecz W. J. Analiza treści obu aktów notarialnych potwierdza prawidłowość stanowiska Skarżącej, że celem tych umów było zbycie udziałów w spadku między następcami prawnymi po dawnych właścicielach spornej nieruchomości bez udziału osób trzecich, a nie dokonanie przelewu wierzytelności, o którym mowa w uchwale NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23. Zaznaczyć przy tym należy, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że umowa zbycia spadku (lub jego udziału) nie może być postrzegana jako umowa przelewu wierzytelności ujęta w art. 509 k.c. (zob. wyroki WSA z dnia: 27 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 693/20, 13 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 753/23). Co istotne, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 października 1968 r. sygn. akt III CZP 96/68 stwierdził, że nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy, nabywa spadek lub udział w nim w rozumieniu art. 922 k.c Zdaniem Sądu – na co słusznie wskazuje obecnie Skarżąca a wcześniej SKO w postanowieniu z dnia 5 września 2023 r. – w konsekwencji opisanych transakcji z 2021 r. jedyną następczynią prawną po dawnych właścicielach nieruchomości przy ul. [...] stała się W. J., a następnie - w drodze spadkobrania - jej córka E. J. (tj. Skarżąca). Skoro znany jest następca prawna po dawnych właścicielach spornej nieruchomości bezpodstawnym było zawieszanie przez Prezydenta m. st. Warszawy postępowania w celu ustalenia spadkobierców dawnych właścicieli spornej nieruchomości. W konsekwencji Sąd za zasadne uznał zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1051 w związku z art. 1053 k.c. w związku z art. 28 oraz art. 30 § 4 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego. Na marginesie Sąd wskazuje, że kwestia przesądzenia prawidłowości podstawy prawnej zastosowanej przez Prezydenta (art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.) czy SKO (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) jest w przedmiotowej sprawie nieistotna, gdyż w obu przypadkach głównym powodem dla stwierdzenia zasadności zawieszenia postępowania była błędna interpretacja uchwały NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OPS 1/23. Organy błędnie uznały bowiem, że w treści wskazanej uchwały oraz jej uzasadnienia umowa zbycia spadku (lub udziału w spadku) została wskazana jako ta, która przekreśla uprawnienie do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Rozpatrując ponownie sprawę Prezydent będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku i rozstrzygnąć merytorycznie sprawę w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił w punkcie pierwszym sentencji wyroku zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 17 kwietnia 2024 r. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Informacje o sprawie

Data wpływu
5 września 2024
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Bożena Marciniak Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/ Marek Maliński /sprawozdawca/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny