I SA/Wa 201/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 14 listopada 2023 r. nr KOA/5403/Op/23 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Przedmiotem skargi A.S. (dalej jako "skarżący"), reprezentowanego przez adwokata, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej także jako "Kolegium") z 14 listopada 2023 r. znak: KOA/5403/Op/23, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] września 2023 r. nr [...], którą przyznano skarżącemu świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych na miesiąc październik 2023 r.: 1) w wysokości 250,00 zł z przeznaczeniem na: zakup środków czystości w wysokości 100,00 zł, zakup środków higienicznych w wysokości 100,00 zł oraz zakup środków kosmetycznych w wysokości 50,00 zł; 2) w wysokości 76,66 zł z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia; 3) w wysokości 150,00 zł z przeznaczeniem na zakup żywności. Stan faktyczny oraz stan prawny sprawy przedstawia się następująco. Skarżący wystąpił do Burmistrza [...], poprzez złożenie w dniu 31 sierpnia 2023 r. wniosku m.in. o przyznanie zasiłków celowych w miesiącu październiku 2023 r. z przeznaczeniem na zakup leków, żywności, środków kosmetycznych, środków higienicznych i środków czystości. Decyzją z [...] września 2023 r. nr [...] Burmistrz [...] przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych na miesiąc październik 2023 r. we wnioskowanym przez skarżącego zakresie, w łącznej kwocie 476,66 zł. Uzasadniając decyzję organ wskazał, uwzględniając ustalenia przeprowadzonego ze skarżącym wywiadu środowiskowego z 12 września 2023 r., następujące okoliczności: 1. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą (w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy społecznej"); 2. Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu, wobec którego prawo własności przysługiwało matce skarżącego; 3. Skarżący jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] od [...] grudnia 2019 r. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku; 4. Skarżący nie jest osobą niepełnosprawną; 5. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu przyznanego zasiłku okresowego. Uwzględniając powyższe ustalenia Burmistrz [...] wydał stosowne rozstrzygnięcie, wyjaśniając że wysokość przyznanych skarżącemu świadczeń została oceniona uwzględniając sytuację życiową skarżącego, jak również możliwości finansowe organu pomocowego. Ponadto organ podkreślił, że wysokość kwoty tej pomocy jest uzależniona od potrzeb i ilości pozostałych osób ubiegających się o świadczenia organu pomocowego. Odwołanie od wskazanej ostatnio decyzji Burmistrza [...] z [...] września 2023 r. wniósł skarżący. Decyzją z 14 listopada 2023 r. znak: KOA/5403/Op/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało decyzję Burmistrza [...] z [...] września 2023 r. nr [...]. Kolegium powtórzyło ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, jednocześnie powołując przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, w szczególności zwracając uwagę na art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo wskazane zostało orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do świadczeń pomocowych, celem wyjaśnienia dlaczego wysokość świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego podlega uznaniu organu. Wskazano również dodatkowo na okoliczność przyznania skarżącemu, odrębną decyzją, świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego. Pismem wniesionym 27 grudnia 2023 r. skarżący złożył skargę na powołaną wyżej decyzję Kolegium z 14 listopada 2023 r. Dla uzasadnienia jej wniesienia skarżący powołał szereg naruszeń zaistniałych w jego ocenie w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Podniesione przez skarżącego zarzuty odnoszą się głównie do pozostawienia świadczenia pieniężnego w niezmienionej wysokości względem decyzji pierwszej instancji, wadliwego uzasadnienia tej decyzji oraz niedopuszczenia skarżącego do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone treścią zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ ten wniósł o rozpoznanie sprawy pod nieobecność jego reprezentanta. Pismem z 29 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącego przedstawił stanowisko precyzujące zarzuty swojego mocodawcy, w szczególności odnoszące się do nienależytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji – która w ocenie pełnomocnika skarżącego została wydana na podstawie niewłaściwie zebranego materiału dowodowego. Wobec przedstawionych zarzutów, następnie w dalszej treści pisma uzasadnionych, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozważenie uchylenia decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Przechodząc do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskazania wymaga że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części, o czym stanowi art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z 14 listopada 2023 r. znak: KOA/5403/Op/23, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] września 2023 r. nr [...], którą przyznano skarżącemu świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych na miesiąc październik 2023 r.: w wysokości 250,00 zł z przeznaczeniem na: zakup środków czystości w wysokości 100,00 zł, zakup środków higienicznych w wysokości 100,00 zł oraz zakup środków kosmetycznych w wysokości 50,00 zł; w wysokości 76,66 zł z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia oraz w wysokości 150,00 zł z przeznaczeniem na zakup żywności. Zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja, znajdują podstawę w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Stanowiąc w art. 2 ust. 1 ustawa o pomocy społecznej definiuje pomoc społeczną jako instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zatem pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. O powyższym stanowią kolejne ustępy (odpowiednio 1, 3 i 4) artykułu 3 tej ustawy, aby w kolejnym artykule podkreślić, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy o pomocy społecznej). Co do zasady prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, o czym stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Kryterium to zostało przez skarżącego spełnione. Zarysowując ogólne zadania w zakresie udzielania pomocy społecznej, wskazać należy na konkretny rodzaj świadczenia z pomocy społecznej, o który wnioskował w kontrolowanym postępowaniu skarżący – zasiłek celowy. Stosownie zatem do art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Jednocześnie ust. 2 tego artykułu wymienia koszty zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu jako przykładowe wyliczenie okoliczności oznaczonych w ustępie poprzedzającym. Przy tym podkreślić należy, że pomoc przyznawana w ramach pomocy społecznej zależy od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej oraz od liczby osób ubiegających się o pomoc. Sądowi jest wiadome z urzędu, co zostało również zasygnalizowane skarżącemu, również w odrębnych postępowaniach prowadzonych ze skarg wniesionych przez skarżącego (celem przykładu należy wskazać postępowania administracyjne – następnie sądowoadministracyjne, w sprawie zasiłków celowych, o sygn. akt I SA/Wa 203/24 lub I SA/Wa 206/24), że ilość osób wnioskujących o świadczenia pieniężne w formie zasiłków celowych do organu pierwszej instancji jest znaczna. Środki przeznaczone na ten cel są jednak ograniczone. Wyjaśnić zatem należy, że ubiegający się o pomoc w pierwszej kolejności winni rozwiązywać swoje problemy życiowe we własnym zakresie, bowiem pomoc społeczna pełni jedynie funkcję uzupełniającą w stosunku do własnych możliwości osób uprawnionych. Tym bardziej wówczas, gdy zasiłek celowy został skarżącemu przyznany – jedynie jego wysokość pozostaje kwestią sporną. Sąd przy tym zwraca uwagę, że pomoc społeczna nie może być traktowana przez jej beneficjentów jako źródło stałego utrzymania, albowiem celem tej instytucji jest wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji, a nie jej "utrwalanie" poprzez przyzwyczajanie do stałej pomocy, która w dłuższej perspektywie może się okazać czynnikiem demotywującym w kontekście wyjścia z sytuacji niedostatku, uniemożliwiając tym samym realizację celu pomocy społecznej jakim jest przede wszystkim zapobieganie tego rodzaju trudnym sytuacjom. Przyznanie wsparcia z pomocy społecznej, szczególnie w formie pieniężnej, jest uzasadnione gdy w realiach konkretnego przypadku okaże się, że pomoc zmierza do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy, czyli zaspokojenia potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka, umożliwiających mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba o szczególnym charakterze, która nie może być zaspokojona, w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, organ może ją przyznać (ale nie musi). Zatem należy mieć na uwadze, że organy pomocy społecznej dokonują oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, uwzględniając liczbę osób wnioskujących o świadczenia z zakresu pomocy społecznej oraz ich wysokość i częstotliwość. Wbrew stanowisku skarżącego oraz jego pełnomocnika, organy obu instancji w sposób nie budzący wątpliwości ustaliły okoliczności przemawiające za ograniczeniem wysokości przyznanego zasiłku celowego stanowiącego przedmiot kontrolowanego postępowania administracyjnego. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2762/16 wskazał, że "Nie jest rzeczą sądu administracyjnego kontrola dysponowania środkami przez organy pomocy społecznej, w sytuacji, gdy strona nie w pełni jest usatysfakcjonowana wartością przyznanych jej świadczeń. Sąd administracyjny nie ma prawnych instrumentów, by prowadzić społeczno - ekonomiczną analizę sposobu dystrybucji przez organ pomocy społecznej środków, którymi organ ten dysponuje". Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela, jednocześnie zaznaczając że skarżący otrzymuje stałą pomoc ze strony organu pomocy społecznej w postaci przyznanych świadczeń zaskarżoną decyzją lub decyzją o przyznaniu zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia od dnia 1 października 2023 r. do dnia 31 października 2023 r., na wydanie której w uzasadnieniu decyzji wskazywało Kolegium. Ustalenie okoliczności faktycznych, następnie zastosowanie prawidłowej podstawy prawnej powinno znaleźć odbicie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu kończącej sprawę decyzji. Uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie organy są obowiązane do przestrzegania zasad wynikających z treści art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, powoływanej dalej także jako "k.p.a."), na mocy którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, że na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej. Rozstrzygnięcie zaś zostało uzasadnione w sposób wystarczający do przeprowadzenia jego kontroli. Ponadto organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, co również znalazło wytłumaczenie w zaskarżonym rozstrzygnięciu, w sposób wymagany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że skarżący choć znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, nie jest pozbawiony jakiejkolwiek pomocy. Otrzymuje bowiem regularnie zasiłek okresowy oraz w różnych okresach zasiłki celowe z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów o jakich stanowi art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Sam skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego przyznał, że utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, jednocześnie pozostając długotrwale bezrobotnym. Pod wywiadem środowiskowym z 12 września 2023 r. skarżący złożył własnoręcznie podpisane oświadczenie o zapoznaniu się z jego treścią. Uwzględniając wyżej wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.