I SA/Wa 2022/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Monika Sawa (spr.) asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska Protokolant starszy referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi Z.W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr DAP-WOSRFR.7280.56.2023.KK w przedmiocie prawa do rekompensaty oddala skargę.

Decyzją z 30 sierpnia 20023 nr DAP-WOSRFR.7280.56.2023.KK Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister/organ) po rozpatrzeniu odwołania Z. W. utrzymał w mocy decyzję nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] , odmawiającą potwierdzenia Z. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. W. nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 4 czerwca 2023 r. Z. W. zwrócił się do Wojewody [...] w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia Z. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. W. nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z. W.. Pismem z dnia 25 lipca 2023 r., Minister poinformował Z. W., że określony w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. termin 31 grudnia 2008 r. jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych i nie podlega przywróceniu, natomiast jego uchybienie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Jednocześnie organ wezwał Z. W. do udzielenia informacji, czy Z. W. bądź jego poprzednicy prawni zainicjowali postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bądź wcześniej obowiązujących przepisów. W odpowiedzi na to pismo Z. W. pismem z dnia 1 sierpnia 2023 r. poinformował, że "nigdy nikt z mojej rodziny nie zainicjował postępowania prawnego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bądź wcześniej obowiązujących przepisów". Po rozpatrzeniu odwołania Minister wskazał, że zgodnie z art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Minister podniósł, że ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego wynika, że Z. W. złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. W. nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, dnia 4 czerwca 2023 r., a więc po upływie wskazanego w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. terminu 31 grudnia 2008 r. Minister podniósł, że określony w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. termin 31 grudnia 2008 r. jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych. Oznacza to, że termin ten nie podlega przywróceniu, a jego uchybienie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W związku z tym, aby wniosek mógł być rozpatrzony przez właściwy organ konieczne jest złożenie wniosku nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Uchybienie temu terminowi wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa do rekompensaty. Innymi słowy, po upływie tego okresu roszczenie wygasa bez względu na przyczynę złożenia wniosku po terminie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2521/16). Co więcej, do przywrócenia tego terminu nie jest uprawniony ani orzekający w sprawie organ administracji, ani sąd administracyjny. Minister podniósł, że zgodnie z art. 7 ustawy zabużańskiej, Wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ustawy. Pozytywna ocena przesłanek następuje w drodze postanowienia. W przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., Wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości fakt, że przewidziany w ustawie zabużańskiej termin do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. W ustawie z 8 lipca 2005 r. brak jest przepisu przewidującego taką możliwość (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt 621/22). Minister podał, że powyższe oznacza, że niezłożenie wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty. Stwierdzenie owej okoliczności jest wystarczającą przesłanką do zaniechania jakichkolwiek czynności procesowych, zmierzających do potwierdzenia prawa do rekompensaty (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 2845/20). W związku z tym, dla zachowania terminu osoba ubiegająca się powinna (taka jest zasada) złożyć wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r., zaś dla zachowania terminu przez spadkobierców lub współwłaścicieli jest to unormowanie szczegółowe odnoszące się do przypadków o których mowa w art. 3), jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli powinien złożyć wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 677/19). Wówczas zachodzi ewidentna jedność stosunku materialnoprawnego, a okoliczność ta przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Nie sposób twierdzić, że czynienie tego rodzaju ustaleń nie dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami są osoby różne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2014 r.,sygn. akt I OSK 2993/12). Konkludując, Minister wskazał, że jednym z warunków pozytywnego rozpatrzenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest nie tylko spełnienie przez właściciela pozostawionych nieruchomości przesłanek wymienionych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., ale przede wszystkim złożenie wniosku w ustawowo określonym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2008 r. Jednocześnie niespełnienie choćby jednej z wymienionych w ustawie przesłanek, w tym niedotrzymanie terminu złożenia wniosku, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. W. (skarżący) zaskarżając ją w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd - akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji - dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Niewystąpienie ze stosownym wnioskiem w tym terminie powoduje, że wygasa uprawnienie osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Termin ten ma charakter terminu prawa materialnego i stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie i nie budzi żadnych wątpliwości. Konsekwencją niepełnienia wymogu wniesienia wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. jest wydanie przez wojewodę decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy. Wniosek złożony po terminie powoduje, że roszczenie wygasło i organ wydaje w stosunku do tego żądania decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte wnioskiem z 4 czerwca 2023 r. Minister rozpatrując odwołanie zwrócił się do skarżącego o udzielenie informacji, czy skarżący bądź jego poprzednicy prawni zainicjowali postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bądź wcześniej obowiązujących przepisów. Z. W. pismem z dnia 1 sierpnia 2023 r. poinformował, że nigdy nikt z jego rodziny nie zainicjował postępowania prawnego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bądź wcześniej obowiązujących przepisów. Wniosek z 4 czerwca 2023 r. był pierwszym wnioskiem w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. W. nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Mając to na uwadze organy zasadnie uznały, że skoro zgłoszenie tego roszczenia miało miejsce po 31 grudnia 2008 r., czego skarżący nie kwestionuje, to skutkuje to odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ to roszczenie wygasło. Termin na składanie wniosków o rekompensatę za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej ma bowiem charakter materialny, co oznacza, że nie można go przywracać ani usprawiedliwiać skutków jego upływu. Terminem prawa materialnego jest bowiem okres, w którym ma nastąpić całkowite ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach określonego stosunku materialnego. Jest to więc okres, który ustawodawca zakreśla dla osób uprawnionych, w którym mogą złożyć wyraźne oświadczenia czy i w jakim zakresie domagają się oni zrealizowania przysługujących im praw podmiotowych. Po upływie tego terminu,jak wskazano wyżej, uprawnienie to wygasa. Skoro, zatem jak wskazano wyżej, skarżący złożył swój wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z uchybieniem terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – i był to pierwszy wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie opisane w komparycji kwestionowanej decyzji, to uzasadnione było wydanie decyzji odmownej w stosunku do niej w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie gdyż uprawnienie skarżącego do żądania przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wygasło. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.