I SA/Wa 2277/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 września 2023 r. nr DNI.rn.625.118.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.

Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1) kpa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako organ/minister) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 6 lipca 2023 r. znak: SZ.rn.625.20.2020 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 30 grudnia 1948 r. Nr.UR/2.1.2/321, utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia 22 października 1948 r. L.UR/l/4/468/48, na mocy którego uznano, że nieruchomość ziemska pn. [...] o pow. 73,4308 ha, położona w powiecie [...], stanowiąca własność J. i S. małżonków Z. - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). W uzasadnieniu organ podał, że w zakresie stwierdzenia nieważności ww orzeczenia z 1948r. zapadła już prawomocna merytoryczna odmowna decyzja ministra z 23 marca 2000 r. Nr rn.051/625- 43/98 oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia 4 marca 2004 r. znak: GZrn-051/625- 164/00. Jakkolwiek pozostaje w toku postępowanie nadzorcze (nieważnościowe) w stosunku do ww decyzji nieważnościowej z 2004r., to decyzja ta nie została dotychczas wyeliminowana z obrotu, a zatem, zdaniem ministra, nowy wniosek P. Z. (dalej jako skarżący) z 2 kwietnia 2020 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia 22 października 1948 r. L. U R/1/4/468/48 oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia 30 grudnia 1948 r. Nr.UR/2.1.2/321 nie może być procedowany z powodu res iudicata. W skardze na ww decyzję skarżący zarzucił ministrowi, że decyzja o umorzeniu zainicjowanego ponownie w 2000r. postępowania nadzorczego nad orzeczeniem z 1948r. jest przedwczesna. Podkreślił, że minister niezasadnie rozdzielił postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nadzorczej z 2004r. od postępowania nadzorczego w stosunku do orzeczenia urzędu ziemskiego z 1948r. W dalszej części skargi skarżący podniósł szereg argumentów merytorycznych odnośnie do wadliwości orzeczenia z 1948r. i decyzji nadzorczej ministra z 2004r., zarzucił, że minister powielił błędy Urzędu Ziemskiego z 1948r. gdyż postępowanie w sprawie reformy rolnej nie mogło się toczyć z urzędu, a jedynie z wniosku byłych właścicieli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W kontrolowanej sprawie Sąd w ogóle nie zajmował się merytorycznymi aspektami sprawy dotyczącej reformy rolnej, a wyrok zapadł w kontekście przeprowadzonej już i pozostającej w mocy procedury nadzorczej, a więc w kontekście nie budzącego wątpliwości res iudicata (powagi rzeczy osądzonej). Podczas ustnego uzasadnienia na rozprawie Sąd wyjaśnił skarżącemu, że niniejsze postępowanie ma właściwie jedynie charakter formalny i nie dotyka istoty sprawy. Postępowanie nadzorcze określone w Kodeksie postępowania administracyjnego ma swoje ramy i nie może być inicjowane wielokrotnie z tego samego powodu i pod tymi samymi zarzutami. Wynika to z zasad procesowych i z zasady ekonomiki postępowania. Tymczasem skarżący domaga się ponownie rozstrzygnięcia w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1948r. podczas gdy w obrocie pozostaje już decyzja nadzorcza z 2004r. utrzymująca w mocy decyzję z 2000r. W tej sytuacji zasadnie minister umorzył po raz wtóry zainicjowane postępowanie nadzorcze, a rozstrzygnięcie odmienne (merytoryczne) narażałoby go na zarzut nieważności postępowania. Jak już wskazano, decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o istocie sprawy, jest decyzją o znaczeniu procesowym, formalnym i kończy sprawę w danej instancji w "inny sposób" w rozumieniu art. 104 § 2 kpa. Oznacza to, że organ administracji publicznej, wydając decyzję o umorzeniu postępowania nie załatwia sprawy co do istoty z powodu pojawienia się trwałej przeszkody uniemożliwiającej ukształtowanie stosunku materialnoprawnego. Zaznaczyć też trzeba, że umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości, o ile oczywiście zachodzą ku temu przesłanki. Niewątpliwie w przypadku res iudicata organ nie może ponownie merytorycznie orzekać o istocie sprawy, co zostało wyartykułowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez ministra a zaskarżona decyzja została w sposób rzeczowy u wyczerpujący uzasadniona.