I SA/Wa 246/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2022 r. nr KO C/7209/Op/22 w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę.

Decyzją z 28 grudnia 2022 r., nr KOC/7209/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po wznowieniu postępowania, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło decyzje zmieniające: decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 czerwca 2021 r., nr KOC/38/Op/21, decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 14 grudnia 2020 r., nr OPS.RŚ.5100.21476.2020, oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 24 września 2020 r., nr OPS.RŚ.5100.15916.2020, w sprawie przyznania [...] zasiłku stałego i odmówiło przyznania [...] prawa do tego zasiłku. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Decyzją z 9 września 2022 r., nr OPS.RŚ.5100.16531.2022, Prezydent m. st. Warszawy uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie nr KOC/38/Op/21 z 9 czerwca 2021 r. przyznającą [...] zasiłek stały w wysokości 278 zł miesięcznie od 1 grudnia 2020 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzją z 12 października 2022 r., nr KOC/5681/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania [...], uchyliło powyższą decyzję z 9 września 2022 r. i umorzyło postępowanie w sprawie przed organem pierwszej instancji. Kolegium podniosło, że organem właściwym do uchylenia decyzji SKO w Warszawie nie jest organ pierwszej instancji, gdyż decyzję wydał w ostatniej instancji organ drugiej instancji, a zgodnie z art. 19 k.p.a. organy przestrzegają z urzędu swojej właściwości miejscowej i rzeczowej. Postanowieniem z 7 września 2022 r., nr KOC/5094/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej decyzją tego samego organu z 9 czerwca 2021 r., nr KOC/38/Op/21. Powołaną decyzją Kolegium orzekło, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., o uchyleniu decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 14 grudnia 2020 r., nr OPS.RŚ.5100.21476.2020, zmieniającej własną decyzję z 24 września 2020 r., nr OPS.RŚ.5100.15916.2020, przyznającą zasiłek stały w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku stałego w ten sposób, że od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. wysokość zasiłku stałego wynosi 278 zł miesięcznie, i orzekającej o przyznaniu zasiłku stałego w wysokości 278 zł miesięcznie od 1 grudnia 2020 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Postanowieniem z 12 października 2022 r., nr KOC/5094/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wstrzymało wykonanie własnej decyzji z 9 czerwca 2021 r., nr KOC/38/Op/21. Postanowieniem z 8 grudnia 2022 r., nr KOC/6192/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało powyższe postanowienie w mocy. Decyzją z 28 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po wznowieniu postępowania, uchyliło decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 czerwca 2021 r., nr KOC/38/Op/21, decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 14 grudnia 2020 r., nr OPS.RŚ.5100.21476.2020, oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 24 września 2020 r., nr OPS.RŚ.5100.15916.2020, w sprawie przyznania [...] zasiłku stałego i odmówiło skarżącej przyznania prawa do tego zasiłku. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że wznowienie przedmiotowego postępowania nastąpiło z uwagi na fakt, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności związane z przyznaną [...] pomocą w formie zasiłku stałego. W lutym 2021 r. organ pierwszej instancji powziął bowiem informację, z której wynikało, że skarżąca nie ujawniła w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przed wydaniem decyzji w dniu 10 września 2020 r., że od lutego 2015 r. jest właścicielką lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Kolegium podniosło, że okoliczności te istniały zarówno w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej jak i drugoinstancyjnej, a nie były znane organom wydającym decyzje, co wypełnia dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ wskazał również na okoliczność oddalenia przez WSA w Warszawie wyrokiem z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1577/21 skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 czerwca 2021 r. Zdaniem Kolegium, powyższe nie oznacza jednak, że nastąpiła powaga rzeczy osądzonej, ponieważ sądowi również nie był znany fakt, że w dniu wydawania powyższego wyroku [...] zataiła podczas wywiadu środowiskowego swoją faktyczną sytuację materialną. Na poparcie powyższego organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych. Kolegium wskazało, że w dniu 3 sierpnia 2022 r. organ pierwszej instancji podjął próbę ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni w postaci przeprowadzenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu obecnego zamieszkiwania, to jest przy ul. [...]. W mieszkaniu nie zastano jednak nikogo. Pismem z 10 sierpnia 2022 r. organ powiadomił skarżącą o zebraniu materiału dowodowego w sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się i zapoznania się z materiałem dowodowym. Na powyższe wnioskodawczyni jednak nie zareagowała. Nie było zatem możliwości przeprowadzenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego i analizy rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Zdaniem Kolegium, brak możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego uzasadnia stanowisko o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Wynika to wprost z art. 107 ust. 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby łub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Pomoc społeczna przyznawana jest ze środków publicznych, podlega ścisłej reglamentacji i kontroli. Ma ona charakter pomocniczy i udzielana może być osobom, które we własnym zakresie nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Osoba, która o taką pomoc wnosi powinna ściśle współpracować ze służbami socjalnymi i rzetelnie informować o swojej sytuacji. Kolegium podniosło, że w odwołaniu od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 9 września 2022 r. o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku stałego [...] zakwestionowała prawo organu pierwszej instancji do wydania tej decyzji, ale nie wspomniała o swojej sytuacji materialnej i życiowej. Nie skorzystała też z prawa wypowiedzenia się w sprawie po otrzymaniu w dniu 14 września 2022 r. postanowienia Kolegium z 7 września 2022 r. o wznowieniu postępowania. Kolegium oparło się zatem na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ pierwszej instancji. Organ podkreślił przy tym, że orzekając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. postępowanie przeprowadza się na nowo, uwzględniając aktualny stan faktyczny i prawny. Wobec powyższego, konieczne stało się uchylenie decyzji w sprawie przyznania zasiłku stałego oraz decyzji zmieniających i odmowa przyznania prawa do tego zasiłku. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożyła [...]. Skarżąca podniosła, że wydając decyzję z 9 czerwca 2021 r. Kolegium miało wiedzę o tym, że skarżąca jest właścicielką lokalu przy ul. [...], gdyż w dniu wydania powyższej decyzji prowadziło w sprawie kilkadziesiąt postępowań wszczętych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w przedmiocie miejsca zamieszkania skarżącej i własności nieruchomości położonej przy ul. [...]. Skarżąca wskazała, że w 2022 roku WSA w Warszawie prowadził, na skutek wniosków Kolegium, 120 postępowań w tym przedmiocie. Zdaniem skarżącej, nie sposób zatem uznać, że organ nie miał wiedzy o posiadanym przez skarżącą prawie własności lokalu, co stanowi podniesioną przez Kolegium "nową okoliczność", która podważa wydanie decyzji z 9 czerwca 2021 r. Wydając tę decyzję organ dysponował bowiem aktami ośrodka opieki społecznej i równolegle wydawał decyzje w przedmiocie wznowionych postępowań. Skarżąca podniosła, że od trzech lat Kolegium wysyła do niej pisma na adres zamieszkania przy ul. [...] w Warszawie i dalej utrzymuje, że skarżąca nie zamieszkuje w tym lokalu. Kolegium nie przeprowadziło żadnego postępowania dowodowego przyjmując za własne ustalenia organu pierwszej instancji i na ich podstawie uchyliło własną decyzję. Organ nie ustalił nawet, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, samotnie wychowuje niepełnosprawne dziecko wymagające stałej opieki w związku z ograniczoną możliwością samodzielnie egzystencji. Lokal przy ul. [...] służył i służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny, a zasiłek stały został przez rodzinę skonsumowany W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 28 grudnia 2022 r., którą organ, po wznowieniu postępowania, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzje zmieniające, to jest decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 czerwca 2021 r., decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 14 grudnia 2020 r. oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 24 września 2020 r. w sprawie przyznania skarżącej zasiłku stałego i odmówił przyznania skarżącej prawa do tego zasiłku. Zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym trybie wznowienia postępowania. Jej podstawę materialnoprawną stanowił art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z powołanym regulacjami, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną organ wznawia postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 k.p.a. organ wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b k.p.a., i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd podzielił ocenę organu wznowieniowego, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy została spełniona przesłanka wynikająca z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych skarżąca nie ujawniła w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przed wydaniem rozstrzygnięcia o przyznaniu zasiłku stałego, to jest w dniu 10 września 2020 r., że od lutego 2015 r. jest właścicielką lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Okoliczności te istniały przy tym zarówno w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji z 14 grudnia 2020 r., jak też decyzji organu drugiej instancji z 9 czerwca 2021 r., a nie były znane organom wydającym te decyzje. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu, że wydając decyzję z 9 czerwca 2021 r. Kolegium posiadało wiedzę, z innych prowadzonych w tej dacie postępowań, że od lutego 2015 r. skarżąca jest właścicielką lokalu przy ul. [...] Sąd wskazuje, że jak wynika z zebranej dokumentacji, w niniejszej sprawie wiedzę o nieujawnieniu przez skarżącą powyższej okoliczności w wywiadzie środowiskowym z 10 września 2020 r. organ powziął dopiero w wyniku złożonego przez Prezydenta m. st. Warszawy wniosku o wznowienie z urzędu postępowania zakończonego decyzją z 9 czerwca 2021 r., nr KOC/38/Op/21, co nastąpiło w dniu 12 listopada 2021 r. Podstawę przyznanego skarżącej kontrolowaną decyzją ostateczną świadczenia w postaci zasiłku stałego stanowiły dokonane wówczas ustalenia organu dotyczące, między innymi, deklarowanego przez skarżącą dochodu rodziny spełniającego kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, a także ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 września 2020 r. Przy tym, jak wynika z akt sprawy, ustalając czy postępowanie zakończone decyzją z 9 czerwca 2021 r. było dotknięte wadą określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ podjął próbę wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej poprzez przeprowadzenie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu obecnego zamieszkiwania skarżącej, tj. przy ul. [...]. Okazało się to jednak bezskuteczne, gdyż w mieszkaniu nikogo nie zastano (vide: notatka służbowa z 3 sierpnia 2022 r.). Analiza akt sprawy potwierdza również, że pismem z 10 sierpnia 2022 r. organ powiadomił stronę o zebraniu materiału dowodowego w sprawie potwierdzenia warunków uprawniających do wypłaty zasiłku stałego wraz z informacją o możliwości wypowiedzenia się i zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Na powyższe zawiadomienie skarżąca również nie zareagowała. W opisanych okolicznościach podzielić trzeba ocenę organu, że postawa strony uniemożliwiła organowi dokonanie ustaleń koniecznych do załatwienia sprawy. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy ze strony beneficjenta pomocy społecznej, zaś jej brak jest wyrazem naruszenia obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej i uzasadnia odmowę przyznania świadczenia w oparciu o art. 107 ust. 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jak trafnie podniosło Kolegium, pomoc społeczna przyznawana ze środków publicznych podlega ścisłej reglamentacji i kontroli. Ma ona charakter pomocniczy i udzielana może być tym osobom, które we własnym zakresie nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Osoba, która o taką pomoc wnosi powinna zatem ściśle współpracować z pracownikami socjalnymi i rzetelnie informować o swojej sytuacji. Przeprowadzenie postępowania mające na celu rozeznanie sytuacji strony wymaga również współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, w tym poinformowania przez stronę o rzeczywistych dochodach, sytuacji majątkowej i rzeczywistym miejscu pobytu. W tym kontekście zasadnie podniósł organ, że wprawdzie w odwołaniu od decyzji z 9 września 2022 r. o uchyleniu prawa do zasiłku stałego skarżąca zanegowała właściwość organu pierwszej instancji do wydania decyzji, to jednak nie wspomniała o swojej sytuacji materialnej i życiowej. Z prawa do wypowiedzenia się w sprawie skarżąca nie skorzystała również po otrzymaniu w dniu 14 września 2022 r. postanowienia SKO w Warszawie z 7 września 2022 r. o wznowieniu postępowania, w którym wskazano na wystąpienie w sprawie przesłanki wynikającej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tych okolicznościach prawidłowo przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ oparł się na dotychczas zebranym w toku postępowania materiale dowodowym, co czyni niezasadnymi podniesione w tym zakresie zarzuty skargi. Reasumując, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 czerwca 2021 r., decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 14 grudnia 2020 r. oraz decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 24 września 2020 r. w sprawie przyznania skarżącej zasiłku stałego oraz odmowy przyznania skarżącej prawa do tego zasiłku. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259), orzekł jak w sentencji.