I SA/Wa 37/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2024 r. nr KOC/7219/Go/24 w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") postanowieniem z 2 grudnia 2024 r. nr KOC/7219/Go/24 utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent") z 28 października 2024 r. nr 780/SD/2024 o odmowie podjęcia zawieszonego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wniosku z 17 listopada 2014 r. o zwrot nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). [...] (dalej jako "skarżąca") w dniu 17 listopada 2014 r. wystąpiła z wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości. Prezydent postanowieniem z 24 października 2022 r. nr 439/SD/2022, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne z wniosku o zwrot nieruchomości, do czasu przedłożenia do akt prawomocnego postanowienia sądu powszechnego bądź aktu poświadczenia dziedziczenia w przedmiocie stwierdzenia nabycia praw do spadku po zmarłych: [...]. Skarżąca pismem z 10 października 2024 r. wystąpiła o podjęcie zawieszonego postępowania, przedkładając m.in. postanowienie Sądu Okręgowego [...] z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt [...], na mocy którego: spadek po [...] zmarłym w dniu [...] lutego 1940 r. w Warszawie nabyli na podstawie ustawy po 1/2 części spadku synowie [...] oraz [...], z tym, że żonie [...] przysługiwało prawo dożywotniego użytkowania na 1/3 części spadku, które wygasło z dniem 20 grudnia 1961 r. (pkt I a), zaś spadek po [...] zmarłym w dniu 29 sierpnia 1944 r. w [...] (obecnie [...] w Republice Czeskiej) na podstawie ustawy nabyła w całości córka [...], z tym, że żonie [...] przysługiwało prawo dożywotniego użytkowania na 1/2 części spadku, które wygasło z dniem 26 grudnia 2003 r. (pkt I b). Prezydent postanowieniem z 28 października 2024 r., po rozpatrzeniu wniosku z 10 października 2024 r., odmówił podjęcia zawieszonego postępowania. W zażaleniu od ww. postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie i wyjaśniła, że wszystkie wymagane dokumenty przedstawiła już Prezydentowi. Kolegium postanowieniem z 2 grudnia 2024 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta z 28 października 2024 r. i zauważyło, że postępowanie zostało zawieszone na podstawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym jest bez wątpienia ustalenie kręgu osób uprawnionych do udziału w postępowaniu, przy czym wykazanie następstwa prawnego następuje na podstawie prawomocnego postanowienia sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza. Skarżąca nie przedłożyła zaś dokumentów uzasadniających podjęcie zawieszonego postępowania. Postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 25 stycznia 1962 r. oraz orzeczenie spadkowe Notariatu Państwowego [...] z 10 grudnia 1976 r. wydane zostały przed 1 lipca 2009 r., co oznacza że w ich przypadku znajduje zastosowanie art. 1145 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c.", w brzmieniu sprzed nowelizacji z 5 grudnia 2008 r. Stosownie do art. 1145 K.p.c. orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146. Przedłożone orzeczenia - pomijając ich treść oraz wynikający z nich zakres przedmiotowy przeprowadzonego postępowania spadkowego - zostały wydane przed 1 lipca 2009 r., a zatem stosownie do art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1571), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2009 r., do orzeczeń zagranicznych organów właściwych w sprawach spadkowych ma zastosowanie art. 1145 K.p.c. w dotychczasowej wersji. Stosownie zaś do art. 1145 K.p.c. w poprzednim brzmieniu, skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium, Prezydent prawidłowo przyjął, że wobec niewykazania następstwa prawnego zmarłych [...] (przez przedłożenie odpisu prawomocnego postanowienia sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tych osobach) brak było podstaw do podjęcia postępowania. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie, zarzucając organowi rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 105 K.p.a., w szczególności: przez nieuznanie za celowe przyjęcia jako ważnych składników materiału dowodowego w sprawie prawomocnych postanowień sądów polskich w tym Sądu Najwyższego; niewyjaśnienie skutków prawnych umów o sprzedaży mieszkań z masy spadkowej na rzecz osób prywatnych, mimo wymogu zawartego w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 13 marca 1952 r. o przejęciu tych nieruchomości na cele publiczne; nieprzeprowadzenie odpowiednich poszukiwań ewentualnych spadkobierców. W uzasadnieniu skargi wskazano, że niniejsze postępowanie toczy się już 8 lat, w toku których część lokali mieszkalnych stanowiących masę spadkową została sprzedana aktami notarialnymi na rzecz osób prywatnych. Skarżącej nie poinformowano też o zabezpieczeniu roszczeń w związku z trwającym postępowaniu ani o składnikach masy spadkowej. W zaskarżonym postanowieniu przyjęto za zasadne stwierdzenie, że skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów uzasadniających podjęcie zawieszonego postępowania. Chodziło o prawomocne postanowienia sądów w przedmiocie nabycia praw do spadku po zmarłych [...]. Organ podniósł brak uznania przez sąd polski orzeczeń sądów i notariatu z Czech. Tymczasem skarżąca przedstawiła prawomocne postanowienia sądów polskich w tym zakresie. Niezależnie zaś od tego zwróciła uwagę na regulacje zawarte w umowie międzynarodowej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską i Republiką Czeską, tj. zawartej w Warszawie w dniu 21 grudnia 1987 r. pomiędzy Polską a Czechami umowie o pomocy prawnej i stosunkach prawnych. W dniu 17 grudnia 2005 r. uznano za skuteczne jej dalsze obowiązywanie, w tym regulacji zawartych w art. 15, art. 30, art. 40 i art. 53, które stanowią o wzajemnym uznawaniu dokumentów w sprawach spadkowych. Regulacje te nie zostały zaś uwzględnione przez organy obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Kolegium utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta o odmowie podjęcia zawieszonego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wniosku z 17 listopada 2014 r. o zwrot nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. [...]. W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że żaden z przedłożonych przez skarżącą dokumentów nie potwierdza następstwa prawnego po [...] w sposób przewidziany obowiązującymi przepisami prawa. Zauważyć trzeba, że choć zgodnie z obecną treścią art. 1145 K.p.c. orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146, to jednak, jak słusznie dostrzegły organy, w okolicznościach tej sprawy należało uwzględnić, że przedłożone przez skarżącą orzeczenia (tj. postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 25 stycznia 1962 r. oraz orzeczenie spadkowe Notariatu Państwowego [...] z 10 grudnia 1976 r.), bez względu na ich treść oraz wynikający z niej zakres przedmiotowy przeprowadzonego postępowania spadkowego, zostały wydane przed 1 lipca 2009 r., a zatem stosownie do art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 1 lipca 2009 r., do orzeczeń zagranicznych organów właściwych w sprawach spadkowych ma zastosowanie art. 1145 K.p.c. w dotychczasowej wersji. Zgodnie zaś art. 1145 K.p.c. w brzmieniu sprzed 1 lipca 2009 r., skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Nie wymagają uznania, prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego w sprawach niemajątkowych obywateli obcych, wydane przez sąd właściwy według ich prawa ojczystego, chyba że orzeczenie takie ma być podstawą zawarcia związku małżeńskiego albo stanowić podstawę wpisu w księdze stanu cywilnego, w księdze wieczystej lub innym rejestrze w Polsce. Skuteczność zatem na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przedłożonego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 25 stycznia 1962 r. oraz orzeczenia spadkowego Notariatu Państwowego [...] z 10 grudnia 1976 r. zależy od uznania ich przez sąd polski. Orzeczenia te zostały bowiem wydane przed 1 lipca 2009 r. Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r. sygn. akt V CSK 454/11 (LEX nr 1243098), który wskazał, że orzeczenia sądów państw obcych wydane do 1 lipca 2009 r. mogą wywołać skutki w Polsce jedynie po przeprowadzeniu postępowania przewidzianego w dotychczasowych przepisach. Specyfika i cel postępowania o uznanie orzeczenia sądu państwa obcego oraz konstytutywny charakter orzeczenia wydanego w takim postępowaniu wykluczają możliwość zastąpienia tego postępowania postępowaniem przewidzianym obecnie w art. 1148 K.p.c. o ustalenie, czy orzeczenie podlega uznaniu (z mocy prawa). W przypadku złożenia wniosku o uznanie orzeczenia sądu państwa obcego wydanego do 1 lipca 2009 r., w braku odmiennych uregulowań wynikających z umowy międzynarodowej, postępowanie przed sądem powinno być prowadzone na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2009 r., także wtedy, gdy wniosek złożony został po tej dacie. Przy czym przez określenie "orzeczenie", o który mowa w art. 1145-1146 K.p.c. należy rozumieć nie tylko rozstrzygnięcie sądu obcego, które co do swej formy odpowiada pojęciu orzeczeń przewidzianych w prawie polskim, lecz wszelkiego rodzaju rozstrzygnięcia, które według prawa państwa, w którym zostały wydane, wywołują pozaprocesowe skutki prawne. Odmienność prawa obcego bowiem nie pozbawia dokumentu wystawionego przez sąd obcy cech orzeczenia sądowego, jeżeli dokument ten ze względu na zawartą w nim treść pociąga za sobą skutki, jakie według prawa polskiego pociąga za sobą orzeczenie sądowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 1977 r. sygn. akt I CR 9/77; OSNC 1978/9/162). W konsekwencji uznać należy, że organy prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie wykazano następstwa prawnego po [...], a zatem brak było podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania. Za całkowicie nieuzasadniony uznać należy również zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 105 § 1 K.p.a., bowiem przepis ten nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ww. ustawy, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.