II GSK 1125/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Emilia Wiązowska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1186/16 w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. N. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 listopada 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 1186/16 oddalił skargę K.N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. K.N. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie lub uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i orzeczenie, że Okręgowa Rada Adwokacka w Wałbrzychu ma obowiązek dokonania wpisu skarżącego na listę adwokatów. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucił: 1. obrazę prawa materialnego w postaci art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r. poz. 635, ze zm.; dalej: "Prawo o adwokaturze") poprzez błędną jego wykładnię, 2. obrazę prawa materialnego w postaci art. 106 Kodeksu karnego poprzez jego błędną wykładnię, 3. naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącego wolności wyboru i wykonywania zawodu. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Sąd pierwszej instancji oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że skarżący spełnia warunek określony w art. 68 ust. 2 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze, lecz nie spełnia przesłanki wymienionej w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, a wobec tego uznał, że odmowa wpisu na listę adwokatów była uzasadniona. W ocenie Sądu ustalenie, że K.N., przebywając w 2009 r., jako prokurator wojskowy na misji w Afganistanie, popełnił czyny przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wyłączało przyjęcie, że jest on nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze sprowadza się do twierdzenia, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni powołanego przepisu przyjmując, że incydentalne zdarzenie, które miało miejsce kilka lat wcześniej i nie korespondowało z wcześniejszą, a także późniejszą, postawą oraz zachowaniem skarżącego, mogło mieć tak istotny wpływ na ocenę, że swym dotychczasowym zachowaniem nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie jest trafny. Stosownie do art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Wykładnia art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, przyjęta przez Sąd pierwszej instancji, w istocie odpowiada przedstawianemu w orzecznictwie sądów administracyjnych rozumieniu pojęć "nieskazitelny charakter", "rękojmia" i "dotychczasowe zachowanie". Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że "rękojmia" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech, zawód zaufania publicznego (w tym wypadku adwokata), będzie wykonywany prawidłowo. To także zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Z kolei na pojęcie "nieskazitelnego charakteru" składają się cechy wartościujące konkretną osobę, ale nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno–moralnej. Cechami nieskazitelności charakteru są zatem przymioty osobiste, takie jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialność za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm. Natomiast wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie – postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów do czasu wpisania na tę listę i to takie, które, odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata. Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy więc rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Tylko taka osoba może wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Organy samorządu zawodowego i Minister Sprawiedliwości badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata powinni brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane im zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, mimo iż skazanie uległo zatarciu. Zachowania te, jako fakty społeczne nadal istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata. Nietrafny jest zatem pogląd, że po zatarciu skazania niebyłe są także zdarzenia, które legły u jego podstaw. Popełnienie czynów przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, w czasie kiedy skarżący był prokuratorem wojskowym i przebywał na misji w Afganistanie powinno więc być brane po uwagę przy ocenie przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Nie można przy tym pominąć, że zachowanie skarżącego było sprzeczne z podstawowymi zasadami wykonywania zawodu prokuratora, określonymi w ówcześnie obowiązującym art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2008 r. Nr 7, poz. 39, ze zm.). Stosownie do powołanego przepisu, prokurator powinien w służbie i poza służbą strzec powagi sprawowanego urzędu i unikać wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę godności prokuratora lub osłabiać zaufanie do jego bezstronności. Skarżący, kwestionując zaskarżony wyrok, w istotnej części pomija okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę oceny, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Wbrew twierdzeniom skarżącego, popełnione przez niego czyny nie polegały na "naruszeniu nietykalności cielesnej w tańcu towarzyskim w trakcie zabawy sylwestrowej", lecz, jak wynika z uzasadnienia wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu z [...] listopada 2012 r., sygn. akt [...], skarżącemu przypisano także inne zachowania przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Sposób w jaki skarżący postrzega i ocenia swoje czyny może świadczyć o braku poszanowania prawa a także zasad i wartości ogólnie przyjętych w społeczeństwie. Bagatelizowanie znaczenia czynów jakich dopuścił się skarżący podczas pobytu na misji w Afganistanie i negowanie ich wpływu na ocenę spełnienia przez niego przesłanki wpisu na listę adwokatów wymienionej w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze a także akcentowanie, że nie został pozbawiony przez sąd prawa wykonywania zawodu adwokata przemawiają za przyjęciem, że skarżący nie może być postrzegany jako osoba, która ma poczucie odpowiedzialności za własne czyny i jest wobec siebie krytyczna. Podkreślenia wymaga, że wbrew stanowisku skarżącego, także w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym jednorazowe, naruszające porządek prawny, czyny z przeszłości kandydata do wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego mogą świadczyć o braku rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata (radcy prawnego) i stanowić podstawę do odmowy wpisu na właściwą listę (por. wyroki NSA z: 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1840/14, 16 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1686/16, 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16 oraz z 10 października 2018 r., sygn. akt II GSK 3404/16 oraz powołane tam orzecznictwo). W każdej tego rodzaju sprawie przesłanki dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu są oceniane przez właściwe organy indywidualnie, a kontrola sądowa decyzji dotyczących wpisu na listę adwokatów (radców prawnych) ma zapewnić, by ocena ta nie była dowolna. Nawiązując do podnoszonej przez skarżącego kwestii niezastosowania wobec niego środka karnego zakazu wykonywania zawodu adwokata należy zauważyć, że zgodnie z art. 41 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, ze zm.), sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy jest oczywiste, że skarżący w chwili popełnienia czynu zabronionego nie wykonywał zawodu adwokata, lecz był prokuratorem, tym samym nie zaistniały ustawowe przesłanki zastosowania środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu adwokata. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący niezasadnie upatruje w niezastosowaniu wobec niego omawianego środka karnego, argumentu przemawiającego za tym, że popełnione przez niego czyny nie mają wpływu na możliwość wykonywania zawodu adwokata. Uwzględniając, że na pojęcie rękojmi należytego wykonywania zawodu składają się dwa elementy tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej wykonywać zawód adwokata należy stwierdzić, że skarżący skoro nie jest osobą nieskazitelnego charakteru w rozumieniu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze i w przeszłości dopuścił się nagannego czynu to nie daje on rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w skardze kasacyjnej trafnie zauważono, że ocena czy kandydat na adwokata daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata nie może ograniczać się do jednostkowego zdarzenia z przeszłości i wymaga wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności mających znaczenie przy dokonywaniu tej oceny. Należy jednak zauważyć, że w przypadku gdy chodzi o wpis na listę adwokatów osoby, która tak jak skarżący, wcześniej wykonywała ten zawód a następnie na skutek uchwały podjętej na podstawie art. 74 Prawa o adwokaturze została skreślona z listy adwokatów, ocena czy osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata wymaga uwzględnienia także tych okoliczności, które miały miejsce po skreśleniu z listy adwokatów. W ten sposób można bowiem ocenić, czy zachowanie kandydata w życiu zawodowym i osobistym, pozwala prognozować, że mimo nagannego zdarzenia z przeszłości, będzie on prawidłowo wykonywał zawód adwokata. Z ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania nie wynika, by skarżący, po podjęciu przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwały z [...] września 2014 r. utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w Wałbrzychu z [...] czerwca 2014 r. o skreśleniu go z listy adwokatów, podjął inną pracę. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżący oświadczył, że jest emerytem wojskowym i nie pracuje zawodowo. W istocie więc w sprawie brak było danych ze sfery życia osobistego i zawodowego skarżącego pozwalających prognozować jak będzie wykonywał on zawód adwokata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego znaczenie dla dokonanej oceny ma także okoliczność, że w chwili składania przez skarżącego ponownego wniosku o wpis na listę adwokatów od zaistnienia zdarzeń będących przedmiotem postępowania dyscyplinarnego upłynęło dopiero 5 lat, zaś od podjęcia przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwały w sprawie skreślenia z listy adwokatów na podstawie art. 74 Prawa o adwokaturze 13 miesięcy. Nie jest to okres wystarczający do przyjęcia, że skarżący odzyskał przymiot nieskazitelności charakteru wnioskodawcy i daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Okoliczność ta jest istotna, zwłaszcza gdy uwzględni się, że ustawodawca w przypadku orzeczenia kary dyscyplinarnej wydalenia z adwokatury, która pociąga za sobą skreślenie z listy adwokatów, wykluczył prawo ubiegania się o ponowny wpis na listę adwokatów przez okres 10 lat od uprawomocnienia się orzeczenia tej kary (art. 82 ust. 2 Prawo o adwokaturze). Przystępując do oceny zarzutu naruszenia art. 106 Kodeksu karnego należy zauważyć, że sprowadza się on do podważania możliwości powoływania się w postępowaniu w sprawie wpisu na listę adwokatów na fakt skazania strony w postępowaniu karnym w sytuacji, gdy wyrok skazujący uległ zatarciu. Skarżący podniósł, że sens instytucji zatarcia skazania z art. 106 Kodeksu karnego jest taki, że wyrok karny uznaje się za niebyły, a powołując się na wyrok SN w sprawie sygn. akt [...] wywodził, że skutkiem zatarcia skazania jest, że za niebyłe uważa się również samo popełnienie przestępstwa. Naczelny Sąd Administracyjny uznał takie stanowisko za nietrafne. Przede wszystkim podstawą przyjęcia braku nieskazitelności charakteru skarżącego, a w konsekwencji braku rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata nie było skazanie go prawomocnym wyrokiem karnym, ale dopuszczenie się czynów, które wyczerpywały znamiona przestępstwa popełnionego z winy umyślnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafny jest pogląd skarżącego, że po zatarciu skazania niebyłe są także zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego. Przepis art. 106 Kodeksu karnego stanowi, że z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Zatarcie skazania wywołuje więc skutki w sferze prawnej – tworzy fikcję niekaralności osoby skazanej, nie może jednak usunąć obiektywnie istniejących faktów – a więc nie niweczy ani popełnionego przestępstwa, ani wydanego wyroku (por. wyrok SN z 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14, OSNC 2016/10, poz. 121). Okoliczność, że na dzień złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, skarżący nie figurował w Kartotece Karnej Krajowego Rejestru Karnego nie ma znaczenia dla oceny jego postawy etyczno- moralnej. Uznanie ukarania za niebyłe nie uniemożliwia dokonania oceny tych faktów pod kątem nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania dającego rękojmię należytego wykonywania zawodu. Zawód adwokata jest zawodem zaufania publicznego, dlatego też brak jest podstaw do przyjęcia, że po zatarciu skazania można uznać za niebyłe zdarzenia, które legły u jego podstaw. Oznacza to, że błędny jest pogląd, że informacja o niekaralności kandydata jest równoznaczna ze spełnieniem wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Innymi słowy nie każdy, kto jest niekarany, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 106 Kodeksu karnego przez nieuwzględnienie instytucji zatarcia skazania i wywodzenie negatywnych skutków prawnych z faktu popełnienia przestępstwa, które w ocenie skarżącego, w świetle prawa nie istniały. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji RP "poprzez pozbawienia skarżącego wolności wyboru i wykonywania zawodu". Z powołanego przepisu wynika, że konstytucyjna wolność wyboru i wykonywania zawodu nie ma charakteru absolutnego a wyjątki określa ustawa. Takim wyjątkiem jest regulacja zawarta w art. 65 Prawa o adwokaturze. Wykonywanie zawodu adwokata wymaga spełnienia określonych warunków, w tym wymienionych w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze i w takim zakresie stanowi ograniczenie wolności wyboru i wykonywania zawodu. W przypadku spełnienia przesłanek wymienionych w art. 65 Prawa o adwokaturze wpis na listę adwokatów jest dokonywany. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, a z podanych wyżej przyczyn nie ma podstaw do przyjęcia, że odmowa wpisu skarżącego na listę adwokatów narusza art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.